ULYQ BOLSAŃ, KIShIK BOL

QAZAQSTAN HALQY PREZIDENT ShEShIMIN OSYLAI BAǴALAP OTYR Gazetimizdiń keshegi nómirinde Prezıdent N.Á.Nazar­baevtyń Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine jáne “Nur Otan” halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń Saıası bıýrosyna arnaýy jarııalandy. Onda Memleket bas­shysy ó­zine Tuńǵysh Prezıdent, El Basy týraly zańnamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly elimizdiń Parlamenti qabyldaǵan zańdar kelip túskenin, sol zańdarǵa qol qoıýdan bas tartatynyn aıta kelip, osy ustanymyn durys túsinýdi ótingen bolatyn. Atalǵan másele keshe Parlament palatalarynyń kezekten tys plenarlyq otyrystarynda da arnaıy qaralyp, onda arnaýdy esepke alý jóninde qaýly qabyldandy. Biz elimizdiń azamattarynan Prezıdent sheshimine baılanysty pikir bildirýlerin suraǵan bolatynbyz. HALYQ IGILIGI BÁRINEN BIIK Qazirgi tańda Qazaqstan halqy elimizdiń keshegi, búgingi jáne bolashaqtaǵy barlyq  tabystaryn tikeleı Tuńǵysh Prezıdentimizdiń atymen baılanystyrady. Bul degen Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bizdiń qoǵam úshin, elimiz úshin baıaǵydan Ult kóshbasshysy ekeniniń dáleli. Al endi keshegi qabyldaǵan sheshimi de Elbasynyń memleket jaǵdaıyn, halyq jaǵdaıyn bárinen bıik qoıatyn shyn mánindegi Ult lıderi ekeniniń taǵy bir kórsetkishi boldy. Nurlan NYǴMATÝLIN, “Nur Otan” HDP Tóraǵasynyń birinshi orynbasary. KISILIKTIŃ DE, KIShILIKTIŃ DE KО́RINISI Ár kúnime senimdi bolýdy jastaıymnan qalyptastyrǵan edim. Búginde memleket úshin qajetti qyzmet atqaryp júrgenimde sol senimim nyǵaıa tústi. О́ıtkeni, meni qorǵaıtyn, qoldaıtyn Elbasym bar. Respýblıka Konstıtýsııasynda Prezıdenttiń ókilettikteri aıqyn kórsetilgen. Solardy oqyp otyr­ǵan­da basty baıqaǵanym – sol óki­lettikterdiń bári men ózimdi bir tam­shysy sezinetin Qazaqstan hal­qyn qorǵaýǵa, qoldaýǵa qyzmet etedi eken. Elbasynyń halyqqa, Parla­ment­ke, “Nur Otan” partııasyna arnaýyn oqyǵanda Elbasyna degen senimim artyp, ózime barynsha etene kóretin boldym. Qazaqtyń “Ulyq bolsań – kishik bol” degen danalyǵy bar. Sol danalyqty Nur­sultan Ábishuly barynsha aıqyn tanytyp júr. Barlyq deńgeıdegi basshylar osyndaı bolsa jón edi. Biz kóp is atqaryp, úlken ta­bys­tarǵa jettik. Keıbireýler sony arqa tutyp, Qazaqstan baı degendi aıtyp júredi, anaý-mynaý shyǵyn­darǵa eshteńesi ketpeıdi degendeı syńaı tanytady. Joq, óıtýge bol­maıdy eken, muny Elbasymyzdyń arnaýynan aıqyn ańǵardyq. Bizge, Qazaqstanǵa kóp nárse qajet, kóp elden úırenýimiz kerek. Parlament depýtattary aıtyl­ǵan zań jobasyn jaqsy nıetpen usynǵan bolar. Bálkim, mundaı zań kerek te shyǵar. Biraq ondaı zań bolmasa da men ózimdi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń berik jaqtasymyn dep sanaımyn. Ǵalııa MÁJITOVA, “Álimbet” shekaralyq baqylaý bóliminiń kishi baqylaýshysy. Aqtóbe oblysy. BIZ ÚShIN ELBASY BOLA BERESIZ Asa qurmetti Nursultan Ábishuly! Sizdiń Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentine, “Nur Otan” halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń Saıası bıýrosyna arnaýyńyzdy oqyp, ultymyzdyń osyndaı El Basy bar ekendigine aıryqsha qýandyq. Sizdiń arnaýyńyz Almaty oblysyndaǵy Eńbekshiqazaq aýdanynyń jurtshylyǵyn jigerlendirip, budan buryn aıtylǵan usynys-pikirimizdiń aqıqattyǵyna kózimiz jete tústi. Siz óz arnaýyńyzda Qazaqstannyń naryqtyq ekonomıkanyń ózindik úlgisin qalyptastyrǵany týraly, elimizdegi saıası turaqtylyq jóninde, aýqymdy ıntegrasııaǵa umtylysymyz turǵysynda, ıadrolyq qarýdan bas tartýdyń jaýapkershiligi jóninde aıta kelip, “Men kúrdeli kezeńde eldiń kóshin bastaý qurmetine ıe boldym. Sonda sizderdiń naqty qoldaýlaryńyzdy, ynta-jigerlerińizdi, qajyr-qaırattaryńyzdy árdaıym aıqyn sezindim. Bul – orasan baqyt. Budan ózge maǵan eshteńe qajet emes. Boıdaǵy qýat, bilik pen tájirıbe múmkindik berse, men halqym júktegen qasterli mindetti oryndaý maqsatynda áli de qajymaı qyzmet ete beremin”, depsiz. Osy sózder bizdiń erteńgi kúnge degen senimimizdi arttyra túsedi. О́ıtkeni, biz Qazaqstannyń bolashaq damýyn, órkendeýin, 2030 jylǵa deıingi Strategııamyzdyń oryndalýyn tikeleı Sizben, Sizdiń basshylyǵyńyzben baılanystyramyz. Sizdiń syndarly saıasatyńyzdyń arqasynda elýden astam etnos ókilderi mekendeıtin, úsh júz myńǵa jýyq halqy bar Eńbekshiqazaq aýdany kórse kóz qýanyp, kóńil marqaıatyn deńgeıde ósip-órkendeý ústinde. El arasynda saıası turaqtylyq, dinaralyq kelisim nyǵaıa túsken. Aýdanymyzdyń eldi mekenderinde, aýdan ortalyǵynda buryn-sońdy bolmaǵan eńseli, jańa bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet ǵımarattary boı kótergen. Esik qalasy men eldi mekender arasynda kúrdeli jóndeýden ótken, ne bolmasa jańadan salynǵan avtomobıl joldary saırap jatyr. Osyndaı baqytqa jáne qýanyshqa qol jetkizýimiz, Táýelsiz Qazaqstanymyzdyń álem elderi arasynda abyroıly oryn alýy, sóz joq, Sizdiń qajymas qaı­ratyńyzdyń, el qoldaǵan saıasatyńyzdyń arqasynda bolyp otyr. Sondyqtan da, aýdan turǵyndary Parlament depýtattarynyń Tuńǵysh Prezıdent, El Basy týraly zańnamalarǵa ózgerister men tolyq­tyrýlar engizýin biraýyzdan qoldaǵan bolatyn. Biz osy pikirimizde qalamyz. Bizdiń júregimizde Siz árdaıym Elbasy bolyp turasyz! Joldan IMANQULOV, Uly Otan soǵysynyń ardageri, Qazaqstan Joǵarǵy Keńesiniń burynǵy depýtaty; Márııam TURǴANOVA, KSRO halyq muǵalimi; Saǵynysh ESBERGENOV, eńbek ardageri, Almaty oblysynyń qurmetti azamaty. Almaty oblysy, Esik qalasy. BÁRIMIZ DE OILANAIYQ Elbasy týraly depýtattar burynǵy zańǵa ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizip jatqanda keı­bir baptary kóńilime jaqpaǵanyn jasyrǵym kelmeıdi. Sonyń ishinde, ásirese, Nursultan Ábishulynyń jeke basyna qol suqpaý, qyl­mys­tyq máseleler qozǵamaý deıtin tu­jy­rymdar jurttyń arasynda ár­túr­li oı týǵyzdy. Bireýler muny kórshi eldiń basshysy qusap basqa jaqqa ketpeýi úshin qajet dep jat­sa, endi bireýler “depýtattardyń munysy nesi?” dep túsinbestik bildirdi. Elbasymyz óziniń arnaýynda barynsha sypaıylyqpen jaýap berdi. Eger bázbireýler kúıeý bala­sy R.Álıev týraly aıtqysy kelse, arnaýdy qaıtalap oqyp shyqsyn, sonda túsinedi. Bizdiń demokra­tııa­lyq qoǵam úshin barlyq máseleniń ashyq bolǵany jón. Nursultan Ábishuly da eshteńeni jasyrmastan, bárin ashyq aıtty. Meni Prezıdent arnaýyndaǵy shynaıylyq qatty rıza etti. Burynǵy kúıeý balasynyń iritki isin aıta kelip, “maǵan jáne meniń otbasyma orasan qasiret boldy” degeni, “Bul tek meniń jaqyndaryma ǵana emes, memleketimizdegi bılik basynda júrgen barsha azamattar úshin qatań sabaq boldy” degeni tolqytty. Iá, bárimiz de oılanaıyq. Respýblıkanyń jurtshylyǵy Qazaqstan Prezıdentin barynsha biletin boldy. Halyq Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń qyzmetine óziniń ádil baǵasyn berip, Par­la­ment zańdastyrmasa da qashannan beri “Elbasymyz” dep keledi. Al basqasha ókilettikter qajet bolsa, ony Prezıdent bylaısha túsindirdi: “Eger bolashaqta eldiń damýy men azamattardyń qaýipsizdigine, mem­le­ket­tiń tutastyǵy men ulttyń múd­de­sine qater tóndiretin almaǵaıyp zaman týsa, men qosymsha óki­let­tik­ter suraımyn jáne bultartpas dálelder arqyly halyqtyń qol­daýyna tolyq ıe bolaryma kúmá­nim joq”. Mekenbaı ATABAIULY, “Balmuhan” sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy,  Maqtaaral aýdandyq máslıhatynyń depýtaty. Ońtústik Qazaqstan oblysy. QARAǴANDY AIRYQShA QURMETTEIDI Jasymyz seksenge jetse de qoǵamdyq ómirdiń qyzý or­tasynda júrgendeımiz. Depýtat­tar­dyń zań jobasyna bastamashy bolǵanynan, ony jurttyń qyzý qoldaǵanynan habardarmyn. Búgingi júrdek ýaqytta qym-qýyt ózge­ris­ter bolyp jatqanda Parlament mú­sheleriniń Qazaqstanǵa orasan zor eńbegi sińgen Elbasy Nursultan Nazar­baevqa artyqshylyqtar berý jónindegi bastamasyna da túsi­nis­tik­pen qaraǵan jón. El basqarý­shy­lardyń keıingi taǵdyrlary keıde ókinish, keıde alańdaýshylyq tý­ǵy­zyp jatqanda, mundaı zań joba­sy­nyń jasalyp, talqylanyp, Pre­zı­dentke qol qoıýǵa usynylýynan  eshqandaı ersilik kórmeıik. Nursultan Ábishulyn jaqsy bilemin. Bir kezderi Qaraǵandy shah­talarynda qıyndyqtar bolyp, kenshiler ereýilge shyqqanda, esh­kim­ge des bermeı turǵanda so­lar­dyń bárin sabasyna túsirip, jumys  oryndaryna qaıtarǵan Nursultan Ábishuly bolatyn. Eldi toqyraý jaǵ­daıynan alyp shyǵyp, búkil óndiriske jan bitirgen de Nursultan Ábishuly bolatyn. Bile bilsek, mundaı tulǵalar ulttyń atasy ataný­ǵa ábden laıyq. Zańdarǵa qol qoıý quzyreti Pre­zıdentke berilgen. Jáne bul zań Prezıdenttiń ózine qatysty bolyp otyrsa, túsinistikpen qabyldaý kerek. Maǵan Elbasynyń jumys stıli óte unaıdy. Basqa bılik tutqa­syn­da­ǵylar, óńir basshylary sol stıl­den úlgi alsa bolar edi. Qazirgi kez­de jıynqumarlyq, jınalys ót­kizý­shilik qaptap barady. Bul ózi jaman ádetke aınalyp ketpesin. Ka­bınet­ten shyq­paý­shylyqty, óne boıy bılik oryn­darynda júrýshilikti toqtat­qan jón bolar edi. Mınıstr dege­ni­ńiz de oblys ákimderi sekildi ón­diris oryndarynda jıi bolyp, apat­tardyń, indetterdiń aldyn alyp júrgeni jón. Memleket basshysynyń arnaýyn muqııat oqyǵandar muny túsinedi degen oıdamyn. Nursultan Ábishuly halyqtyń qurmetine, halyqtyń senimine únemi solardyń arasynda júrgendikten, solardyń muń-muqtajyn sheshe alǵandyqtan ıe boldy. Al halyq barlyǵyna da baǵa beredi, barlyǵyna da tóreshi bola alady. Muny eshqashan esten shyǵarmaý kerek. Qasym KО́RPEBAEV, burynǵy shahta dırektory, Sosıalıstik Eńbek Eri. QARAǴANDY. EŃ MAŃYZDYSY – EL MÚDDESI Mundaı mańyzdy sheshimderdi ázirle­gende áýelden 2-3 nusqa qarastyryla­tyny sózsiz. Jáne olardyń árqaısysynyń artynda Prezıdenttiń mańaıyndaǵy belgili bir toptardyń turýy da múmkin. Ekinshiden, osy málimdeme arqyly Pre­zıdent bılik júıesindegi sheshim qabyl­daıtyn jalǵyz saıasatker ekenin kórsetti. Úshinshiden, byltyr osy Ult kósh­basshysy týraly suraǵanda, bul for­mal­di quqyqtyq laýazym emes, bul áleý­mettik jáne qubylmaly qubylys ekendigin aıtqan edim. Al ol moıyndaý degen uǵymmen birge júredi. Mysaly, tarıhtaǵy bizdiń bılerimizdi formaldi túrde saılaý arqyly eshkim saılamaǵan, kerisinshe, ádil sheshim shyǵaratyn adam­ǵa árkim kelip júginip, birte-birte ony moıyndaıtyn adamdar kóbeıe ber­gen. Prezıdent arnaýy osyny aıǵaqtap tur. Tórtinshiden, bul arnaý arqyly Elbasy “Nur Otan” partııasy men Parlamenttiń saıası sýbektiligi tómen ekenin, ıaǵnı olardyń derbes ınstıtýtqa aınalmaǵanyn da kórsetip tur. Besinshiden, eger bul zańǵa qol qoıylsa, onda Astanada ótedi dep josparlanyp otyrǵan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy sammıtiniń bolý yqtımaldyǵy kúrt tómendeıtin edi. Ony Prezıdent sózsiz túsinedi. Altynshydan, qazir bizdiń eldegi eń basty másele – saıası reformalar. Eger Prezıdent Nazarbaev ózi basqaryp turǵan kezde tereń saıası reformalardy júrgizse jáne onyń baǵyty birte-birte Parlament, máslı­hattar rólin kóterip, ózin-ózi tepe-teńdikke umtyldyratyn júıe jasasa, bul Qazaqstannyń kelesi Prezıdentiniń búgingi Tuńǵysh Prezıdenttegideı óki­lettilikke ıe bolmaıtynyna alyp keler edi. Bul – bizdiń bolashaq turaqtyly­ǵymyz úshin óte mańyzdy. Men bul oıdy osydan 5-6 jyl buryn Prezı­dentke aıtqanda, ol kisi: “Iá, men de ózim osy týraly oılanyp júrmin”, degen bolatyn. Iаǵnı, kelesi Prezıdent­te mundaı ókilettilik bolmaýy týraly. Qazirgi tańda bizdiń elimiz úshin eń mańyzdy ne? Biz úshin eń bastysy – Qazaqstannyń múddesi. Búginde bıliktiń mańaıynda 15-20 jylda mıllıardtaǵan qarjyny qaltasyna basyp alǵan alpaýyt toptar bar. Olar eshqashan Qazaqstannyń múddesin oılamaıdy. Olar árdaıym ózderiniń túrli zańsyz joldarmen jıǵan qarajattarynyń aman saqtalýyn ǵana oılaıdy. Bılik aýysar kezde olar eldi dúrliktirip, ózara qyrqysqa barýy múmkin. Sol sebepti de qazir ókiletti organdardyń rólin kóteretin zańdar qabyldanyp, myqty saıası reforma júrse, onda olar bir laýazym úshin kúreste eldiń taǵdyryn qıyn-qyspaqqa salmas edi. Álıhan BAIMENOV, “Aq jol” demokratııalyq partııasynyń tóraǵasy. ASTANA. NÚKTE QOIYLǴANY JО́N BOLDY Prezıdentten mundaı sheshimdi kópten beri kútken edim. Ásirese, másele Parlamentte qarala bastaǵan kezde-aq “bul máseleni talqylap áýre bolmańdar, meniń ókilettigim ózime jetedi” dep tyıyp tastaǵany jón edi-aý dep oılaǵan edim. Ony Prezıdenttiń ózi de aıtyp otyr: “Sonymen qa­tar, men El Basy mártebesin tek zańdarmen, dekrettermen nemese ózge de quqyqtyq aktilermen belgileýge bolmaıdy dep esepteımin”, degeni buǵan dálel. Bálkim, Prezıdent bul máselege jurtshylyqtyń, tipti Parlament sııaqty resmı oryndardyń kózqarasyn bilgisi kelip, onyń biraz talqylanǵanyna jol bergen shyǵar. Joǵaryda mundaı sheshimdi erterek jasaýy kerek edi degendi aıttym ǵoı, biraq “eshten – kesh jaqsy” degen bar, Prezıdenttiń bul sheshimi quptarlyq. Áli de jurt arasynda “el”, “ult” degen uǵymdarǵa naqty anyqtama berilip bolmaı jatqan kezde, qoǵamda “El Basy” degen másele tóńireginde ártúrli pikir týdyrǵan aıtys-tartysqa núkte qoıǵany durys boldy dep esepteımin. Onsyz da aıtys-tartys, artyq sóz jetkilikti. Hasen QOJAHMETOV, “Otandy qorǵaý ulttyq maıdany” qozǵalysynyń tóraǵasy. ALMATY. PARASAT JEŃISI On altynshy ǵasyrda (1530-1596) Jan Boden degen fransýz saıası oıshyly, áleýmettanýshysy, quqyqtanýshysy ómir súrgen. Ol “Tarıhty oqyp-úırenýdiń jeńil ádisi”, “Memleket týraly alty kitap” degen eńbekterimen áıgili. So­larynda memlekettik egemen­dik­tiń tutastyq prınsıpin negizdep ber­gen, ulttyq birlik ıdeıasyn qor­ǵaǵan. Onyń saıasattanýda qaǵıdaǵa aınalǵan derlik “Halyq nemese memleket tizginin ustaǵandar egemen jáne máńgi ókimetti eshqandaı shart qoımaıtyn bir adamnyń qolyna ustata alady... Egemendi Taqsyr bári­nen bıik qazy bolý ornyna óz par­tııasyn qurar bolsa, ol sol partııanyń ǵana kóshbasshysy bo­lyp shyǵady... Bir sektaǵa búıregi buryp, ekinshi sektany (“partııa” dep te oqýǵa bolady – N.O.) óler­deı jek kóretin Taqsyr, sóz joq, soń­ǵysyn, tek Qudaı saqtap qalma­sa, kúsh qoldanbaı-aq, kóndirmeı-aq nemese eshqandaı zorlyq jasa­maı-aq joıyp jibere alady. О́ıt­keni, jaýjúrek adamdardyń rýhy ózderine qarsy kúres kúsheıgen saıyn tabandy bola túsedi de, qar­sylyq bolmasa, jumsarady” deıtin sóz­deri bar. “Elbasyna “Ult kósh­basshysy” ataǵyn bereıik” degen ıdeıa jahanǵa jarııa etilgende me­niń oıyma osy sózder oralyp edi. Toqsanynshy jyldardyń basynda kóterilip, halyqtyń basym kópshi­li­gi qoldaǵan “Prezıdent bir par­tııa­nyń basshysy bolmaýǵa tıis, ol búkil eldiń, eshqandaı jikke ból­meı, qamyn jeýge tıis” degen prın­sıp te oıǵa oralǵan. Amal neshik, bul prınsıp keıinirek bu­zyl­dy. “Prezıdent búkil eldiń bas­shysy” degen qaǵıda Konstı­tý­sııa­da jazylǵanyna qaramastan, par­lamenttik júıede qoldanylatyn par­tııalyq prınsıp bel ala bas­ta­dy. Áýeli Reseıde “Birtutas Reseı” partııasy qurylyp, ol V.Pýtındi óziniń kóshbasshysy dep jarııa­lady. Bizde “Otan” (keıin “Nur Otan”) partııasy qurylyp, ózin “prezıdenttik partııa”, “bıleýshi partııa” dep ataı bastady. “Ult kósh­basshysy” ıdeıasy Parlamentte kóterilip, onyń eki palatasy da sol ıdeıany qoldaıtyn zań qabyldady. Halyq ári-sári kúıge ushyrady. Tal­dap jatý artyq, qysqasy, “bol­dy da partııa, el ishi búlindi”. Mine, sol ári-sárilikti keshe ba­spasózde jarııalanǵan “Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, Qazaqstan Respýblıkasynyń Par­lamentine, “Nur Otan” halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń Saıa­sı bıýrosyna” Nursultan Nazar­baevtyń, El Prezıdentiniń arnaýy núkte qoıdy. “Joǵaryda aıtylǵan jaǵdaılarǵa baılanysty, qurmetti Senat jáne Májilis depýtattary, maǵan jiberilgen zańdarǵa qol qoıý­dan bas tartý jónindegi ustany­mym­dy durys túsinýlerińizdi ótine­min”, dedi. Budan anyq aıtý múmkin de emes. Bul Elbasynyń talaı ty­ǵyryqtan alyp shyqqan parasat­tylyǵynyń jeńisi! Osy oraıda taǵy bir pikirdi aıt­paı ketý obal. Naq atalmysh ıdeıa­men tórkindes pikirler buryn da bir-eki ret aıtylǵan, zań da qa­byl­danǵan, biraq Elbasy bekitpegen, qol qoımaǵan. Soǵan qaramastan, keıbireýler, ári áıteýir bireýler emes, bıliktiń bir tutqasy bolmasa da, bir tutqasynda júrgender so­lar­dy jańasha bir kıindirip, qaıta usyna beretini bar. Keshe ǵana “qoıyńdar” degen sózdi estip alyp, erteńine taǵy qaıtalaýdyń ne jóni bar? Olaı bolsa, naq sondaılar bıliktiń bir tarmaǵyna qalaı jarmasyp alǵan? Nurmahan ORAZBEK, jýrnalıst. ALMATY.