Ormandy ólkede oralymdy is bar. Máńgi jasyl qaraǵaılar men qoldyń salasyndaı aqqaıyńdar kómkergen ormandy alqap jyl saıyn qamqor qolmen egiletin kókórim kóshetpen tolyǵyp, eselene túsedi.
О́ńirdegi etek-jeńi keń pishilgen ormandy alqaptyń jalpy kólemi 405,1 myń gektardy quraıdy. Onyń 229,5 myń gektary – syńsyǵan orman. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi bes jyl ishinde 2 mlrd kóshet otyrǵyzý kerek degen tapsyrmasyn júzege asyrý barysynda tııanaqty is atqarylyp jatyr. Buǵan «Jasyl Qazaqstan» ulttyq jobasyn qossańyz, bul taraptaǵy atqarylyp jatqan sharýa aýqymdy. 2021 jyldyń kókteminde oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasyna qarasty orman sharýashylyqtary 1 370 gektar jerge kóshet otyrǵyzdy. Eger aldyn ala mejelengen jospardyń 970 gektar ekenin eskersek, oıǵa alǵan sharýa ońynan ońǵaryldy dep aıtýǵa ábden bolady.
Negizinde kórikti Kókshe baýraıyndaǵy jasyl aımaq jyl saıyn balǵyn kóshettermen tolyǵyp kele jatqanyn qadaı aıtqan abzal. Máselen, 2022 jyly 1 280 gektar alqapqa kóshet egý josparlansa, naqty sharýa áldeqaıda asyra oryndalyp, jasyl jelek 2 845,9 myń gektar jerdi qamtyǵan. Demek oıǵa alǵan sharýa 222,3 paıyz oryndaldy degen sóz. Áýel basta 9,3 mln kóshet otyrǵyzý kózdelse, is júzinde 17,2 mln dana árqıly aǵash kóshetteri otyrǵyzylǵan. Osylaısha, jospar 185 paıyzǵa oryndalǵan. Al keler jyly 1 950 gektar alqapqa 11,5 mln kóshet otyrǵyzylý mejelenip otyr. Ár jyl saıyn dala kórki – ormandy alqaptyń kólemi kóbeıip keledi. Eger 2009 jyldan eseptesek, Kókshetaý men Qorǵaljynnyń arasyndaǵy keń kósilgen dalada 20 myń gektardan asa alqapta aǵash kóshetteri otyrǵyzylǵan eken. Búginde kókórim kóshet boı salyp ósip, ıt tumsyǵy batpaıtyn ný ormanǵa aınalyp keledi. Astana-Shýchınsk baǵytyndaǵy tasjoldyń boıyna da 2,6 myń gektar alqapqa aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy. Qazirgi kúni ókpek jolaýshynyń kózqýanyshyna aınalýymen qatar, qysqy boran-shashynda pana, yq bolyp tur. At basyn irikken jolaýshy neshe alýan aǵash qaýlap ósip turǵan orman yǵynda demalsa, jumaqtaı jaınaǵan óńirdi baýyr basyp mekendegen júz san qustyń quıqyljyǵan únimen tutasa birikken ǵalamat kúıdi – dala orkestriniń únin tyńdar edi. Jalǵyz kórkemsýret qana emes, jemis-jıdegi – tóńirektegi eldiń sarqylmas yryzdyǵy.
2021 jyldan kúni búginge deıin aǵash búrshigin keptiretin 7 qurylǵyda 422 tonna búrshik jınalyp, 4 220 qaraǵaı tuqymy alyndy. Ormandy alqaptardy saýyqtyrý baǵytynda da qyrýar jumys atqarylyp jatyr. Qazir 11 tálimbaq jumys istep tur. 171 gektar jerde kóshet ósirilip jatyr. Bul baǵyttaǵy jumysty saralap aıtatyn bolsaq, Aqkól, Kishi Túkti, Maraldy tálimbaqtarynyń atqaryp otyrǵan jumysy óte nátıjeli. Sondaı-aq 8 ýaqytsha tálimbaqtyń tabysty jumysyn qossańyz, tutas sharýanyń aýqymy keńip kele jatqanyn ańǵarar edińiz. Tálimbaqtarda 10 mln-ǵa jýyq ekijyldyq jáne birjyldyq kóshetter ósirilip jatyr. Al ýaqytsha tálimbaqtarda 20 gektar jerge kóshet otyrǵyzylǵan. Ortaq iske tolymdy úles qosý úshin Barap jáne Ereımentaý orman sharýashylyqtarynda 2,2 gektar jerdi qamtıtyn eki ýaqytsha tálimbaqty jasaqtap, jemisti eńbek etýde. Bul jerlerde orman qoryn molaıtýǵa qajetti birneshe túrli aǵash kóshetteri baptalyp jatyr.
Kóshet otyrǵyzý barysynda jaǵymdy jańalyqtar da bar. Aıtalyq Kishi Túkti orman sharýashylyǵynda 51 gektar jerge kóshet otyrǵyzý sonaý 1972 jyly qolǵa alynǵan edi. Salaǵa serpin berý úshin kúrdeli jóndeý júrgizildi. Jelden qýat alatyn qurylǵy ornatyldy. «Maraldy» orman sharýashylyǵynda 23 gektar alqapty qamtıtyn tálimbaqqa jóndeý jumystary júrgizilip, qorshaldy. Jylyjaıdyń kólemi 600 sharshy metrge ulǵaıtylyp, tamshylatyp sýaratyn júıe ornatyldy. Qysta jylý berý uıymdastyryldy. О́zge de ýaqytsha tálimbaqtardaǵy alqaptyń kólemin ulǵaıtý jumystary júrgizilip jatyr. Áıtse de oıǵa alǵan sharýany júıe-júıesimen atqaryp, joǵary mindet údesinen shyǵý úshin tálimbaqtardyń áli de jetimsizdigi seziledi. 2024-2025 jyldary taǵy da eki turaqty tálimbaq salý kózdelip otyr. Bul alqaptardyń kólemi 86 gektarǵa jýyqtaıdy dep kózdelýde. Onyń 61 gektary Zerendi aýdanyndaǵy «Buqpa» orman sharýashylyǵynda bolsa, ekinshisi Atbasar aýdanyndaǵy «Maraldy» orman sharýashylyǵynda ornalasady. Kózdelgen isti júzege asyrý úshin bıýdjettik ótinim berilgen.
Árıne, egiletin kóshet túrlerin ár alýan etý aıryqsha mańyzdy. Osy oraıda 2013 jyldan bastap Reseıdiń Túmen oblysyndaǵy «Aqmeshit» tálimbaǵymen tyǵyz áriptestik ornatylǵan. Bul tálimbaqtan tez ósetin jáne dekoratıvtik aǵash túrleriniń kóshetteri alynady. Osyndaı izdenistiń nátıjesinde qazir Kóksheniń qunarly topyraǵyna júzge jýyq aǵash túrleri otyrǵyzylyp jatyr. Munyń arasynda sırek kezdesetin aǵash pen jemis beretin aǵashtar bar. О́tken jyly 5,8 myń dana 49 túrli sırek kezdesetin aǵash túrleri alyndy.
Qyrýar jumys atqarylǵanymen, alda áli de aýqymdy is bar. Eger oblystaǵy jer kóleminiń 4,6 paıyzy ǵana ormandy alqap ekenin eskersek, jyl saıyn bul isti shırata túsý qajet. Ol úshin beıbereket aǵash kesýge jol bermeý, tilsiz jaý – órtten qorǵaý tárizdi ormandy janashyrlyqpen aıalaıtyn is júıeli júrgizilýge tıis. El qazynasynyń dıdaryna kireýke túspes úshin tól tabıǵatty aıalaı biletin perzenttik iltıpat kerek-aq.
Aqmola oblysy