О́ńirdiń ál-aýqat dárejesi

Jınaqta keıingi jyldary elimizdiń aımaqtyq damýyn­da alshaqtyqtar artyp kele jat­qandyǵy baıandalǵan jáne bul prob­lemany sheshýge baǵyt­tal­ǵan usynystar keltirilgen. Halqymyzdyń óńirlik deńgeıdegi ál-aýqatyn zertteý mamandar úshin de, saıasatkerler úshin de salystyrmaly túrde jańa baǵyt. Ál-aýqatty ólsheý órkendeý men damýdyń basym kórsetkishi re­tin­de IJО́ nemese jalpy ulttyq tabys sekildi ekonomıkalyq kórsetkishterdiń halyq ómiriniń jaqsarýyna qanshalyqty áser etkenin anyqtaýǵa baǵyttalǵan.

Materıaldyq jaǵdaıdyń ma­ńyzdy aspektisi – úı sharýashy­lyq­tarynyń qarjylyq jáne ekonomıkalyq turaqtylyǵy. Ortasha alǵanda el boıynsha azamattardyń 51%-y kún kó­rý­­de qıyndyqtar kóp ekenin habarlaǵan. Almaty oblysynda bul kórsetkish 60%-dan asady. Shyǵys pen Batystyń kóp aımaǵynda jaǵdaı ortashadan joǵary. Jetisý, Almaty, Ulytaý, Shyǵys Qazaqstan jáne Túrkistanda respondentterdiń 54-ten 62%-na deıin ekonomıkalyq jaǵdaıy aýyr jáne turaqsyz. Keıbir oblys turǵyndarynyń memlekettik mekemelerge degen senimi, qarjylyq jáne turǵyn úı jaǵdaıy, medısınalyq qyzmet, bilim berý men jeke qaýip­siz­dik parametrleri boıynsha qana­ǵat­tan­ýy tómen deńgeıde.

(О́mir sapasy ólshemderindegi oblystardyń kórsetkishi, jasyl tús – eń joǵarǵy deńgeı, qońyr tús – eń tómengi deńgeıdi kórsetedi)

Azııa damý banki áleýmettik ahýaldy jaqsartý úshin kelesideı usynystar jasaǵan:

Ulttyq saıasat jalpy res­pýb­lıkalyq deńgeıdegi kóz­qaraspen qatar aımaqtarǵa qa­tys­ty zerttelgen nusqaý­lyq­tar­dy qamtýy kerek. Sondaı-aq sý­bulttyq deńgeıde aımaqtyq ál-aýqatqa qatysty saıasatty júzege asyrý úshin jergilikti mem­lekettik basqarý organdaryna jetkilikti áreket etý erkindigi qajet. Úkimettegi óńirlik nysanaly kórsetkishter aımaqtaǵy ál-aýqat deńgeıine sáıkes jergilikti múddeli taraptardy tarta otyryp aıqyndalýǵa tıis. О́ńir ál-aýqatyndaǵy negizgi kemshilikterdi joıý úshin Úkimet qarjylandyrýy qajet. Ol úshin bıýdjet qarajatyn aımaqtar bo­ıynsha bólý týraly sheshim qa­byldaý kezinde óńirlerdiń ál-aýqat deńgeıin eskergen jón. Áleýmettik damýdyń eń tó­men­gi standarttar júıesin qurý Qazaqstanda aımaqtardyń da­mýyn qamtamasyz etýge oń yqpal eter edi. Sondaı-aq óńirlik deń­geıde ınstıtýsıonaldyq áleýet­ti nyǵaıtý jóninde sharalar qa­byldaý qajet.

Jalpy, halyqtyń áleýmettik jáne ekonomıkalyq saıasat nátı­je­lerine degen kózqarastyń deń­ge­ıin elemeýdiń qaýpi joǵary. Búkil álemde artta qalǵan jáne quldyrap bara jatqan terrı­to­rııa­larǵa tán aımaqtyq teń­gerimsizdik pen onymen baılanysty narazylyq saıası jáne áleýmettik tolqý­lar­dyń negizgi sebebi ekeni bel­gi­li. Qazaqstan oblystarynyń áleýmettik-eko­nomıkalyq ál-aýqa­tynyń ozyq jáne álsiz jaq­tary týraly ǵy­lymı-sarap­ta­malyq aqparat árbir óńirge óziniń áleýetin tolyq iske asy­rý­ǵa jol asha otyryp, teń múm­kin­dikterdi qamtamasyz etý úshin resýrstardy ortalyqtan óńir­lik basqarý deńgeıine tıimdi bólý­di uıymdastyrýǵa baılanys­ty sheshimderge oń yqpal etýi múm­kin.

 

Aınur ABAIQYZY,

Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshy-menedjeri