Sıqy qashqan smart aıaldamalar

Ákimdiktiń «ántek» áreketi

Budan birneshe jyl buryn qala ákimdigi Taldyqorǵandy aqyldy qala­ǵa aınaldyramyz dep alyp-ushqan. Qa­zirgi senator Ǵalıasqar Sarybaev Al­maty oblystyq máslıhat hatshysy bolyp turǵan tusta jıyn saıyn «oblys ortalyǵynyń árbir turǵyny – zamanaýı qalanyń adamy atanady», dep baıandaıtyn. Odan beride shaǵyn shahardyń basynan ne ótpedi?! Al aıtylǵan áńgime aıtylǵan jerinde qaldy...

Já, bul endi basqa taqyryp. Biraq solaı degenniń ózinde jıektasy (bordıýr) jylda aýysatyn shaǵyn qalanyń shyraıy kúnnen-kúnge kómeskilenip ba­rady. Ortalyq joldardyń deni sapasyz, serýendeıtin oryndar jetkiliksiz, qalany abattandyrý jumystary jóndi jolǵa qoıylmaǵan, qoqys kóp, al aıaldamalary qırap jatyr...

«Aqyldy aıaldama» – bul naǵyz aqsha shashýdyń bir amaly. Olaı deıtinimiz, 2019 jyly ornatylǵan smart aıaldamalar 3 jyl ótpeı jatyp qıraı bastady. Quny 8 mln teńgeden bastalatyn keshenniń ma­terıaly qańyltyrdan jasalǵan. Árı­ne, Qytaıdyń ónimi. Jergilikti jurt Qytaıda mundaı aıaldamalar 3 ese arzan turatynyn aıtady. Bul bylyq A.Batalovtyń tusynda bastalǵan.

«Aqyldy aıaldama dep ornatty, er­teńin­de esigi syndy. Ishine kirseń mas­kú­nemder uıyqtap jatady. О́zi qala­nyń qysy qatty sýyq emes qoı. Astana ne Qara­ǵandy sekildi qatty aıaz da bolmaıdy. Ári bir ornatyp, bir alyp bere­ke­sin qashyrdy. Ýnıversıtettiń aldyna ornatqan basynda, artynan jol jón­deımiz dep alyp tastady. Ákimdik bıyl ortalyq kóshelerge zamanaýı ájethana ornatqan, ol da osynyń kúıin keship tur. Istemeıdi. Al mıllıondar shashylyp jatyr», deıdi qala turǵyny Ánýar Armanov.

Qarańyz, oblys ortalyǵynda smart aıaldamalardan bólek, standartty túrde salynǵan plakatty aıaldamalar bar. Olardyń quny ýaǵynda 2 mln 800 myń teńgeni quraǵan. Qazir olardyń kóbisiniń áınegi synyp, boıaýy ońyp tur. 2019 jyldyń esebi boıynsha osyndaı 50 aıaldama ornatylǵan, qala ákimdigi taǵy 40-qa jýyǵyn qoıatynyn aıtyp ýáde etken-di. Bul standartty aıaldamalarda ınternet jelisi joq demeseńiz, shatyry bar, kún men qardan qorǵanysh. Iаǵnı Taldyqorǵanǵa osy nusqa tıimdi. Muny qoǵamdyq keńes músheleri de qoldaǵan edi.

«Smart aıaldama degenińiz kúnniń sýyǵynda bolmasa, ystyǵynda qajet emes dúnıe. Sosyn qýat kózi men ınternet jelisi kimge qajet?! 5-10 mınýt avtobýs kútken jolaýshyǵa túkke de kerek emes. Onyń ishinde otyrǵan mektep oqýshylary beıbereket oıyn oınap, sabaqtan keshigip qalǵanyn estip te júrmiz. Qalaı degende de zamanaýı aıaldama – óte qate sheshim. Taldyqorǵan shap-shaǵyn qala adam jaý­raıtyndaı, úsip qalatyndaı sýyq qala emes, onyń ústine olardyń salyný sapasy syn kótermeıdi», deıdi zeınetker Zárip Iztileý.

Bul zamanaýı jyly aıaldamalarda Wi-Fi jelisi, telefon qýattaǵysh jáne avtobýstyń kestesi ornalasqan. Odan bólek kúnniń kózinen qýat alatyn ámbebap aıaldamalar da bar. Onyń quny – 11 mln-nyń ústinde. Áý basynda qala ákimi merdiger kompanııamen kelispeı, esigi jabyq turǵan, artynan ashyldy. Qazir qalada jıyrmadan asa smart aıaldamalar bar. Onyń kóbi qalanyń shetinde ornalasqan.

Merdiger múddesi «menmundalaıdy»...

Jalpy, aıaldama keshenderiniń jalpy sany – 282 birlik, onyń ishinde: 155 birlik laıtbokstary bar standartty tıptegi aıaldamalar, 106 birlik eski úlgidegi aıaldamalar jáne 21 birlik smart aıaldamalar. Biz qala ákimdiginiń aıaldamalardyń jańǵyrtýǵa qyrýar qarjy bólgenin es­tip, mán-jaıdy suraǵan edik.

«Memlekettik satyp alý veb-porta­lyn­da atalǵan nysan 2 ret jarııalandy. Atap aıtqanda, 30.01.2023 jyly jáne 03.05.2023 jyly. Osy konkýrs­qa qatysqan merdiger uıymdar qory­tyndy hattamaǵa shaǵymdanyp, kameral­dyq baqylaý júrgizilip, Jetisý oblysy boıynsha ishki memlekettik aýdıt depar­tamentiniń kameraldyq baqylaý nátı­jeleri boıynsha konkýrsqa qatysýǵa bir áleýetti ónim berýshi jiberilmeýine baılanysty konkýrs ótpedi dep tanyldy. Qazirgi kezde atalǵan konkýrs 10.07.2023 jyly qaıta jarııalandy. Konkýrstyń aıaqtalý merzimi – shamamen 12.09.2023 jyl», dep aqparat berdi.

Merdiger uıym anyqtalysymen jú­zege asyratyn jumys túrleri: qoqys jáshikterin qolmen tazalaý, oryndyq­tar­dy, terezelerdi jýý, boıaý, jaryq qoraptary men shamdardy aýystyrý, kondısıonerdi jóndeý jáne syrtqy beınekamerany ornatý jáne t.b.

Qalaı desek te, ákimdiktiń «ántek» áreketi áshkere bolýda. Nege deseńiz, smart aıaldama halyqtyń jaǵdaıyn oılap emes, merdigerdiń múddesi úshin sa­lyn­ǵany anyq. Bulaı deıtinimiz, sol aıaldamanyń qyzyǵyn halyq kóp kórgen joq. Ishin úısiz-kúısiz júrgender men araqqa sylqııa toıǵandar panalap júr. Al ınternet jelisi durys istemeıdi.

Bir smart aıaldamanyń qunyna sapasy jaqsy standartty aıaldama salýǵa bolady. Bul ári uzaqqa shydaıdy, ári bıýdjetti únemdep, basqa salaǵa jumsaýǵa sebep bolady. Turǵyndar munyń bári kózboıaýshylyq dep otyr. Munda merdigerlerdiń múddesi jatqany kórinip tur. Sebebi jazda muzdatqyshy istemeıdi. Úsh jylda qaýsap qalǵan smart aıaldamalardy jylda jóndeı bergenshe, onyń ornyna eski úlgidegi berik ári materıaly sapaly aıaldama ornatqan áldeqaıda tıimdi. Muny biz emes, halyq aıtqan.

Zamanaýı ájethanalar zary

Bıyl qalalyq ákimdik zamanaýı ájethana ornatýdy qolǵa aldy. Sol úshin ortalyq kóshelerge qoǵamdyq dárethana ornatý úshin 30 mln teńgege jýyq qarajat bólgen. Áıtse de, qyrýar aqshaǵa kelgen ájethananyń aldy búlinip jatyr.

Memlekettik satyp alý saıtyndaǵy málimetke súıensek, ashyq konkýrsqa 5 kompanııa qatysyp, «Kosem LTD» serik­testigi jeńimpaz atanǵan. Iаǵnı 26 mln 656 myń teńgege 5 ájethana or­natý­dy kompanııa óz moınyna alǵan. Sonda árbir ájethana 5 mln 300 myń teńge shamasynda degen sóz. Jalpy, dúńgirshekke uqsaıtyn sý jańa modýldi dárethanalardyń artyqshylyǵy kóp, 3 bólmeden turady. Ishi ájetti óteýge qajetti dúnıemen jaraqtalǵan.

Qala turǵyndary «kishkentaı qo­ǵam­dyq dárethananyń qalaǵa qansha qajettiligi bar?» degen saýal qoıady. Oǵan sebep ortalyq kóshelerge ornatylǵan jańa nysandy buzaqylar búldirip jatyr. Buǵan deıin Taldyqorǵanda smart aıaldamalar ornatylyp, artynan sol kezdegi oblys basshysy Amandyq Batalov bul áreketiniń qate ekenin jetkizgen-di. Ol da mıllıondaǵan qarjyny bosqa jerge shashqandaı áserde qaldyrǵan. Sondyqtan qala halqynyń bul ýaıymy da oryndy.

«Túngi ýaqytta esikterin kúshtep syn­dyryp ketken. Kameradan kórdik. Syn­­dyrǵan adamdardy polısııa izdep tabatyn bolady. Keıbir jerde sapa­synyń tómendigi, ýaqytsha synǵan jer­leri baıqalady. Mysaly, ýnıtazdy kórdińizder. Ol kisiler kanalızasııany qosqan kezde bárin sheshý kerek boldy da, sol sebepti olar bosap tur. Qosqan kezde halyqtyń qoldanysyna jaǵdaı jasap berý úshin biz merdiger mekemeni mindetteımiz», deıdi jaýapty mamandar.

Jalpy, bul zamanaýı dárethanalar sán úshin emes, halyqtyń ıgiligi úshin salynǵany anyq. Qoǵamdyq dárethana qoǵam qajettiliginen týyndaıdy. Dese de, osynshama aqsha kelip turyp, kópke shydamasa, bul ákimdiktiń moınyna mindetteletin másele bolýy kerek.

«Arbattaǵy ájethana jabyq tur. Muny eldiń ıgiligine bermese nege ornatty? Biz tańda serýendeýge shyǵamyz, jasymyz 70-ten asty. Uly sózde uıat joq, úıge jetip úlgere almaısyń, sondyqtan osyndaı ájethanalardy mańaılap júre­miz. Tańerteń kempirimiz ekeýimiz qydyryp shyǵyp, aınaladan otyrar qoǵamdyq ájethana tappadyq», deıdi qala turǵyny Amangeldi Tósbaev.

Qala ákimdiginiń málimetinshe, qoǵam­dyq dárethananyń esigi árdaıym ashyq bolady, ári tegin qyzmet kórsetil­mek. Tazalyǵyn baqylaýdy arnaıy me­ke­me iske asyrady. Ol úshin de tender jarııalanǵan. Ashyq derekkózdegi aqparatqa qaraǵanda bul maqsatqa 4 mln 600 myń teńge shamasynda qarjy bó­lin­gen. Iаǵnı konkýrstan jeńip shyqqan meke­me qaladaǵy 5 ájethanany bir jyl boıy kútip-ustaýy shart.

Jetisý oblysy