Sýarmaly jerdi tıimdi paıdalanýdyń jóni

Maquldanǵan zań jóninde pikir bildirgen Senat tóraǵasy Kelisim eki memleket arasynda ta­sy­maldanatyn taýar men kólik quraldary týraly elekt­rondyq aqparat almasý tártibin aı­qyndaıtynyn atap ótti. So­nyń nátıjesinde kedendik baqy­laý rásimderiniń merzimderi qysqaryp, tıimdiligi artpaq.

«Osy qujat arqyly ótkizý pýnktterinde shekaradan ótýdiń tártibi anyqtalady. Sonymen birge kedendik tekserýden bosatý jáne ózge kedendik rásimdeýlerdi jeńildetý kózdelip otyr. Aldaǵy ýaqytta zań eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa óz septigin tı­gizedi dep senemiz», dedi Máý­len Áshimbaev.

Sonymen qatar otyrys barysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Aqmaral Álnazarova Premer-mınıstrdiń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda memlekettik medısına joǵary oqý oryndarynda oqytýdy qarjylandyrý másele­lerin kóterdi.

Senatordyń aıtýynsha, qazir medısına mamandyqtaryna oqýǵa bólinetin memlekettik tapsyrys­tyń mólsheri memlekettik medısına joǵary oqý oryndarynyń oqý úderisin uıymdastyrýǵa jumsaǵan shyǵyndaryna sáıkes kelmeıdi. Qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigi oqý sapasyna aıtarlyqtaı áser etip, bolashaq dárigerler úshin qıyndyqtar týdyrýy múmkin.

«Qarajat kólemi keıingi 10 jyldyqta qaıta qaralmaı, 4 jáne odan joǵary kýrs stýdentteri úshin memlekettik granttardyń baǵasy búginde 609 myń teńgeni qurap otyr. Al 2021 jyly qaıta qaralǵan, erekshe mártebesi bar joǵary bilim berý uıymdary úshin 1 mln 188 myń teńge, basqa joǵary bilim berý uıymdary úshin 1 mln 1 myń teńge bolyp bekitilgen baǵa 2021 jyldan bastap oqýǵa túsken stýdentterge ǵana tıisti. Búgingi tańda zamanaýı medısına talaptaryna saı maman daıyndaýdyń ózindik quny – bir bilim alýshyǵa shamamen 2 mln teńgege jýyq», dedi Aqmaral Álnazarova.

Osyǵan baılanysty depýtat bakalavrıat, ınternatýra, magıstratýra, rezıdentýra jáne doktorantýranyń medısına ma­mandyqtaryn oqytý úshin mem­lekettik tapsyrys boıynsha respýblıkalyq bıýdjetten bólinetin granttardyń mólsherin arttyrýdy usyndy.

Janbolat Jórgenbaev de­pý­tat­tyq saýalynda sýarma­ly sýǵa qatysty máseleler, olardyń sebepteri men sheshý joldary týraly másele kóter­di. Onyń aıtýynsha, mamandar jekeshelendirý barysynda keıbir sý sharýashy­lyǵy nysan­darynyń jeke tulǵa­lardyń menshigine ótýine alań­daýly. Kóbinese ıeleri bul qu­ry­lymdardyń jaǵdaıyn jaqsar­tý­ǵa aqsha salmaıdy. Osyǵan baı­lanysty depýtat Úkimetke birqatar shara qabyldaý qajet dep esepteıdi.

«Sýarmaly sýdy tıimdi paıdalaný úshin Biryńǵaı operatordy belgileý týraly máseleni pysyqtaý mańyzdy. Sondaı-aq Balqash aýdany aýmaǵyndaǵy Ile ózeninde «úrlemeli» bóget salý boıynsha jobalaý-smeta­lyq qujattamany tez arada aıaq­taý qajet. Osyǵan baılanys­ty bir sýarý kanalynda ornalas­qan eki jáne odan kóp jer paı­­da­lanýshylarǵa sýarý kana­lyn paıdalanýdyń tártibin belgi­leıtin Erejeni bekitý mańyzdy», dedi J.Jórgenbaev.

Sonymen qatar senator aýyl sharýashylyǵynda sýdy tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etýdiń 2023-2026 jyldarǵa arnalǵan jol kartasyna birqatar ózgeris engizý qajet dep esepteıdi.

«Sharýashylyq tásilmen jóndeý jumystaryn júrgizetin sýbek­tiniń shotyna bıýdjet qara­jatyn tikeleı aýdarýǵa múm­kin­dik beretin bıýdjettik baǵ­dar­lama jikteýshiniń kodyn ázir­leý jáne bekitý kerek. Sonymen qatar sýmen qam­­tamasyz etýdiń óńirlik tabıǵı erek­shelikterin eskere otyryp, aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn sýarý qaǵıdalarynyń jobasyn jáne sý  paıdalaný tarıfin qurý­dy jetildirý mańyzdy», dedi senator.

Serik Shaıdarov Jezqazǵan qalasy ınfraqurylymynyń jaı-kúıine alańdaýly. Ol Premer-mınıstrge joldaǵan depýtattyq saýalynda apatty úıler, tozyǵy jetken ınjenerlik jáne jol ınfraqurylymy, ótkir ekologııalyq másele, sapaly aýyz sýdyń jetispeýshiligi jáne basqa da máselelerdi kóterdi.

«Máselen, Jezqazǵan qalasyn sýmen jabdyqtaıtyn Esqula sý qubyrynyń qurylysy 2021 jyly nysan aıaqtalýy kerek edi, biraq 530 mıllıon qarajat ıgerilmegennen nysan tapsyrylmaı qaldy. Jobany aıaqtaýǵa aǵymdaǵy jyly 427 mln teńge qarastyrylǵan. Siz Ulytaý oblysynda saparda bolǵan kezde osy jyldyń maýsym aıynda kestege sáıkes nysandy tapsyrý týraly tapsyrma berdińiz. Alaıda búgingi kúnge deıin nysan paıdalanýǵa berilmegen, beıindi mınıstrlik tarapynan baqylaý bolǵan joq. Jańa Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi qurylǵanyn eskersek, nysan bıyl berilmeıdi degen alańdaýshylyq bar», dedi S.Shaıdarov.

Sonymen qatar depýtat Shaı­darov Jezqazǵan qalasy­nyń basqa da ómirlik mańyzdy obektileri, sonyń ishinde turmystyq sý qubyry, sharýashylyq aýyz sý tazartý qurylystary men jylý jelileri boıynsha problemalardy aıtty.

Amangeldi Tolamısov bala asyrap alý salasyndaǵy proble­malarǵa toqtaldy. Depýtat bul máselede taraptardyń zańdy jaýap­kershiligin kúsheıtýdiń ma­ńyzy zor dep sanaıdy. Onyń sózine súıensek, elimizde bala asyrap alǵysy keletinderdiń sany azaımaǵanymen, asyrap alynǵan balalardy balalar úıine qaıtarý máselesi ózekti kúıinde qalyp otyr.

Máselen, keıingi 5 jylda asy­rap alynǵan balalardy balalar úıine qaıtarý faktileri 64 paıyzǵa artqan. Al asyrap alǵan balasynan bas tartqan ata-anaǵa memleket tarapynan berilgen 75 AEK kólemindegi qarajatty memleketke keri qaıtarý, alıment tóleý jáne ekinshi ret bala asyrap alý múmkindiginen aıyrý sııaqty quqyqtyq jaýapkershilik sharalary zańda qarastyrylǵan. Mundaı jaǵdaılar balanyń psıhıkalyq densaýlyǵyna qatty áser etedi. Sonymen qatar balalar eńbegin paıdalaný faktileri de tirkelgen.

«Bala asyrap alýshylardy 3 jylǵa deıin tolyq baqy­laýyn­da ustap, arnaıy súıemeldeý jumystaryn júrgizip otyratyn Bala asyrap alý ulttyq agenttigi bar. Atalǵan agenttik aıasynda ata-analarǵa súıemeldeýshilik kómek, psıholog, zańger syndy mamandardyń qyzmeti usyny­la­dy. Alaıda bul agenttiktiń múmkin­digi barlyq el aýmaǵyn qamtýǵa áli de jetpeıtini belgili. Budan kelip týyndaıtyn másele – bala asyrap alýǵa nıet bildirgen azamattarmen jumys jasaıtyn ortalyqtardyń aýqymyn keńeıtý, áleýmettik qyzmetkerdiń sanyn kóbeıtý qajet», dedi Amangeldi Tolamısov.

Bala asyrap alýshylardyń saldary týraly habardarlyǵyn arttyrý da jaǵdaıdy jaqsartýǵa septigin tıgizýi kerek dep sanaıdy senator. Ol osyǵan baılanysty eGov.kz portalyna tıisti aqparatty engizýdi usynady.

Qaırat Tastekeev Premer-mı­nıstr­diń orynbasary Tamara Dúısenovanyń atyna jol­daǵan depýtattyq saýalyn­da jumysshy kadrlardy daıarlaýǵa mamandandyrylǵan oqý oryn­darynyń mártebesi men bedelin arttyrý qajettigine nazar aýdardy.

Depýtat ártúrli saladaǵy jas talantty mamandardy anyq­taý­ǵa jáne qoldaýǵa yqpal etetin, kásibı daǵdylar men quzyret­terdi damytýdy yntalandyratyn óńirlik jáne respýblıkalyq chempıonattar ótkizýdi usynysy.

«Osyǵan oraı, osy máse­le­lerdi joǵary deńgeıde talqy­laýdy jáne «Talap» KeAQ Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy WorldSkills qozǵalysynyń ulttyq operatorynyń osy úderisterge qatysý dárejesin aıqyndaı otyryp, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdiń ulttyq júıesin damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan sharalardy qabyldaýdy suraımyn. Bul bizge halyqaralyq arenada tabys­ty óner kórsetip qana qoımaı, tez ózgeretin álemdik eńbek naryǵy jaǵdaıynda elimizdiń turaqty damýyn qamtamasyz etýge jáne álemdik deńgeıde báse­kelestikke qabiletti mamandardy daıarlaýǵa múmkindik beredi», dedi Q.Tastekeev.

Senator Andreı Lýkın Premer-mınıstrge joldaǵan depý­tattyq saýalynda kásip­kerlerge qatysty veterınarııa­lyq ınspeksııanyń qyzmetine qatysty máseleni kóterdi. Máse­len, óńirlerdegi kezdesýler barysynda senatorǵa kásipkerlerdiń quqyqtaryn buzý faktileri jáne veterınarııalyq ınspeksııanyń qyzmetinde kemshilikter týraly birqatar suraq kóterilgen. Atap aıtqanda, janýarlardan alynatyn ónimderden synama alý kezinde kásipkerlerdiń shyǵy­nyn óteý máselesi sheshilmeı otyr. Mun­daı synama alý ónim­niń qaýip­sizdigin baqylaý úshin júrgiziledi.

«Kodekstiń kórsetilgen talaptaryna qaıshy, qozǵalatyn obektiler men bıologııalyq materıaldyń synamalaryn irik­teý qaǵıdalarynda kásipkerlerge ónim synamalaryn irikteýge baılanysty shyǵystardy tóleý qarastyrylmaǵan. Sonyń saldarynan veterınarlyq ınspektorlar kásipkerlerden úlgilerdi tegin berýdi nemese óz qarajatyna satyp alýdy suraýǵa májbúr. Bul máseleniń keń etek jaıýyna depýtattardyń óńirlerge shyǵý kezindegi halyqpen kezdesýleri dálel», dedi A.Lýkın.

Sonymen qatar depýtat ákim­shilik materıaldardy qaraý aıasynda kásipkerlerdiń quqyq­tarynyń buzylýyna toqtaldy. Zańǵa sáıkes ákimshilik jaza qoldanatyn laýazymdy tulǵa eskertý túrindegi jaza qoldanýǵa mindetti. Alaıda jekelegen óńirlerdiń veterınarlyq ıns­pektorlary kásipkerlerdi eskertýdiń ornyna aıyppulǵa tartady. Osyǵan oraı, senator mınıstrler kabınetiniń bas­shysyn joǵaryda atalǵan máselelerdi qaraýǵa shaqyryp, onyń sheshý joldaryn usyndy.