О́negeli otbasylar – el mereıi

Otbasy kúni qarsańynda ótken sal­tanatty is-sharaǵa Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva qatysyp, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý sózin jetkizdi.

«Mereıli otbasy» baıqaýynyń jeńim­pazdaryn shyn júrekten quttyqtaımyn! Bul – tól qundylyqtarymyzdy dáriptep, ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrýǵa jol ashatyn mańyzdy joba. Ár aımaqtan ónegeli otbasylardyń baıqaýǵa belsene qatysýynan elimizde bereke-birligi ja­rasqan qutty shańyraq ıeleri az emes ekenine kóz jetkizdik. Olardyń ara­­syn­da belgili bir mamandyqty ata­kásipke aınaldyrǵan azamattyń kóp bolýy – qýantarlyq jaıt. Osyndaı úl­gili áýletter qoǵamda urpaqtar sabaq­tas­tyǵyn saqtaýǵa yqpal etedi. Hal­qymyzda «Uıada ne kórseń, ushqan­da sony ilersiń» degen jaqsy sóz bar. Otanshyldyq, bilimpazdyq, eńbekqorlyq, únemshildik, janashyrlyq, ádildik sııaqty «Adal azamatqa» tán qasıetter, eń aldymen, otbasynda qalyptasady. Ádiletti Qa­zaq­­standy osyndaı jandar qurady. Mem­leket otbasy ınstıtýtyn damytýǵa, ana men balany qorǵaý máselesine árdaıym aıryqsha nazar aýdarady. Osy baǵytta aýqymdy ister atqarylyp jatyr. Bul jumys aldaǵy ýaqytta da jal­ǵasyn tabady. Ár shańyraqtyń yrysy artyp, mereıi tası bersin! Bar­shańyzga zor densaýlyq, baq-bereke tileımin!», delin­gen Prezıdenttiń quttyqtaý hatynda.

Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń tóraǵasy Aıda Ǵalymqyzy 10 jyl qatarynan ótkizilip otyrǵan ulttyq baıqaý otbasy qundylyqtaryn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan naǵyz halyqtyq joba ekenin, ózindik brendke aınalǵanyn atap ótti.

Qoǵamdaǵy otbasy qundylyq­ta­ryn saqtaý, dáripteý maqsatynda jyl saıyn dástúrli túrde ótkiziletin «Me­reıli otbasy» ulttyq baıqaýyna bıyl 3 344 otbasy qatysqan. Onyń 40%-y – qalalyq jáne 60%-y – aýyldyq otbasylar. Túrli eńbek áýletinen quralǵan 20 otbasy óńir jeńimpazdary atanyp, ár otbasyna 1 mln teńge qarjylaı syılyq pen shańyraq beıneli kýbok, alǵyshattar berildi. Baıqaý jeńimpazy atanǵan otbasylardyń qatarynda qol­ónershiler, metallýrgter, áskerı qyz­met­shiler, kásipkerler, pedagogter, batyr analar, qaıyrymdylar, eriktiler, kópbalalylar bar. Onyń bári – aınalasynyń qurmetine bólengen, Otanyna adal qyzmet etip júrgen qara­paıym eńbek adamdary.

Saltanatty jıynda ulttyq baıqaý jeńimpazy atanǵan mereıli otbasylar sahna tórine shaqyryldy. Olar – Pavlodar oblysynan Nursanov otbasy, Ulytaý oblysynan Dosbanov otbasy, Aqmola oblysynan Qazanǵapov otbasy, Almaty oblysynan Adııat otbasy, Shyǵys Qazaqstan oblysynan Makılenov otbasy, Qaraǵandy oblysynan Ámrın otbasy, Qostanaı oblysynan Ermaǵambetov otbasy, Batys Qazaqstan oblysynan Nıetqaby­lov otbasy, Mańǵystaý oblysy Tas­temi­rov otbasy, Soltústik Qazaq­stan oblysynan Eskenov otbasy, Jetisý oblysynan Qaıranov otbasy, Abaı oblysynan Dosymbaev otbasy, Atyraý oblysynan Beldenov otbasy, Jambyl oblysynan Madalıev otbasy, Aqtóbe oblysynan Yspanov otbasy, Túrkistan oblysynan Ábil­daev otbasy, Qyzylorda oblysynan Sma­ǵulov otbasy, Shymkent qala­synan Beıisbekov otbasy, Almaty qala­synan Sybanbekov otbasy, Asta­na qalasynan Sádýaqasov otbasy.

Qarasań kóziń toımaıtyn, sıpattasań sóziń jetpeıtin ár mereıli otbasy jı­nal­ǵan jurtshylyqty erekshe áserge bóledi. Ár otbasyndaǵy eńbektegen baladan eńkeıgen qarııaǵa deıin kelip, saltanatty is-sharanyń kórigin qyzdyrdy. Onyń ishinde aıryqsha kózge túsken Qyzylorda oblysynan jeńimpaz atanǵan – Smaǵulovtar otbasy. Áýlettiń otaǵasy, II dúnıejúzilik soǵys ardageri Qabaq Smaǵuldyń aıtýynsha, bul baıqaýdyń jas otbasylarǵa bereri óte mol.

«Otbasy qundylyǵyn saqtap qalý áýlettiń úlkenderine baılanysty. So­larǵa qarap onyń urpaǵy ósip-ónedi. Al áýlettiń basshysy qamqor, meıirimdi jáne keńpeıil bolýǵa tıis. Sonda ǵana odan ónegeli urpaq tarap, ósken áýlet bolady», dedi qarııa.

Taǵy bir kópshiliktiń kózaıymy bolǵan – Qaraǵandy oblysynyń júl­degeri Ámrınder áýleti. «Tyl ardageri» jáne «Eńbek eri» atanǵan Elýbaı aqsaqal men toǵyz qursaq kótergen «Altyn alqa» ıegeri Shákitaı Jumabekqyzynyń otas­qanyna bıyl 65 jyl tolypty. Búginde 9 balasynan 32 nemere, 30 shóbere súıgen qarııalar ónegeli áýlettiń qazynasy, qara shańyraqtyń berekesi bolyp otyr. Eńbekke erte aralasqan otaǵasy Elýbaı aqsaqal 30 jyldan asa ýaqyt júk kóligin tizgindegen, tehnıkanyń tilin jaqsy biledi, al Shákitaı apa balabaqshada, mektep ashanasynda, mádenıet úıinde jumys istegen, buǵan qosa erli-zaıyptylar mal sharýashylyǵymen aınalysqan.

«Mektep jasynan eńbek etip, áke-shesheme qolǵanat boldym. Ol kez tar­shylyq zamany edi. Úıdiń úlkenderi mańdaı termen ǵana nan taýyp jeısiń, jalqaý bolsań, ash qalasyń dep ósirdi. Zeınet jasyna deıin tynbaı eńbek ettik, urpaǵymdy da eńbekqor bolýǵa úırettim», deıdi Elýbaı aqsaqal.

Ámrın áýleti Shet aýdany Aqadyr kentinde turady. Aqadyr toǵyz joldyń torabynda turǵan úlken temirjol beke­tinde ornalasqan. Áýlettegi aǵaıyn­dy­lardyń birazy sol temirjolda eńbek etedi. Túrli kásipti ıgergen áýlet búginde adal eńbektiń arqasynda ósip-ónip, úbirli-shúbirli bolyp otyr.

Al alyp shahar Almatynyń úzdigi atanǵan otbasy Sybanbekov áýleti qaıyrymdylyqpen aınalysady. Otaǵa­sy Bolat – jeke kásipker, jubaıy Sana Jandaı ekeýiniń otbasylyq kásibi bar. Olar qaǵazdan tapsyrysqa saı túr­li pishindegi qorap, paketter, keńse qaǵaz­­­daryn jasap, el naryǵyndaǵy iri kom­pa­nııalardyń suranysyn qanaǵat­tandyryp otyr. Bolattyń ákesi Kemesh Ábildaev kóp jyl áskerı salada qyz­met etse, anasy Qalymhan Ábildae­va ula­ǵatty ustaz bolǵan. «Ákemniń qasyn­da polıgondarda júrip, er azamat­qa qa­jet­ti minezdi meńgersem, anam bilimge qush­tar bolýdy úıretti», deıdi Bolat Sybanbekov.

Sybanbekovter 2019 jyldan bastap «Mektepke jol» respýblıkalyq aksııa­syna qatysyp, muqtaj otbasylardyń balalaryna mektepke qajetti qural-jabdyqtarmen kómektesedi. Bıyl 200 balany mektepke daıyndaǵan. Jubaıy Sana 2017 jyldan beri qoǵamdyq iske aralasyp, kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasylardy kásipkerlikke baýlý, jan-jaqty qoldaýǵa arnalǵan «Baqytty otbasy» dep atalatyn 8 ortalyq ashypty. Pandemııa kezinde muqtaj otbasylarǵa azyq-túlik úlestirip kómektesken. Qo­ǵam ıgiligi úshin belsendi jumysynyń nátıjesinde Sana Jandaı Almaty qa­lasy máslıhaty 7-shaqyrylymynyń depýtaty bolypty. Búginde qalalyq qoǵamdyq keńestiń múshesi. Bolat pen Sananyń shańyraq kótergenine 25 jyldan asqan, 3 ul, 1 qyz tárbıelep otyr.

Sonymen qatar Jetisý oblysynyń bıylǵy jeńimpazy Alakól aýdany Jaı­paq aýylynda turatyn Qaıranov otbasy atandy. Shańyraqtyń uıytqysy – bıyl seksenniń seńgirine shyqqan Altynhan ájeı «Altyn alqa» ıegeri. 7 balasynan jıyrmadaı nemere, otyzdan asa shóbere súıip otyr. Áýlettiń tiregi Ábilqasym aqsaqal kózi tirisinde jaz jaılaýda, qys qystaýda júrip, mal sharýashylyǵymen aınalysqan. Eń­bek jolyn shopan bolyp bastaǵan Altynhan Baıdoldaqyzy da bul kásiptiń qyr-syryn ábden meńgerip, joldasyna qolǵabys etken.

«Otaǵasymen bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp, birge aqyldasyp, bir-birimizdiń tilimizdi alyp, syılasyp jaqsy ómir súrdik. Balalaryna bar bilgenin, adam bolýdy, adal kásip qylýdy, eńbekti súıýdi, bir-birine qamqor bolýdy úıretip ketti», deıdi keıýana.

Búginde balalary men nemereleri áke-shesheden qalǵan atakásipti ary qa­raı jalǵastyryp, mal sharýashylyǵyn dóńgeletip otyr. Jaıpaq aýylynda egin egip, qojalyq ustaıdy. Bul áýletten sharýalarmen qatar, jeke kásipkerler, tehnıkanyń tilin meńgergen mamandar da bar. Seksennen assa da, Altynhan ájeı áli tyń, otbasynda nemere-shóberelerine qolóner úıretedi.

Eńbektiń qadirine jetken taǵy bir otbasy – Makılenovter áýleti. Altaı aýdanyndaǵy Serebrıansk qalasynda turatyn berekesi men birligi jarasqan otbasy Shyǵys Qazaqstan oblysynyń úzdigi dep tanyldy. Oblys boıynsha ulttyq baıqaýǵa 108 otbasy qatysqan. Makılenovter otbasynyń otaǵasy Er­nur ishki ister organynda jumys isteı­di, krımınaldyq bólimniń basshysy, jubaıy Ásem de sanaly ǵumyryn osy salaǵa arnaǵan, qazir qurmetti zeınette. Erli-zaıyptylardy tabystyrǵan da osy – áskerı qyzmet. Ernurdyń ákesi Úmithan Makılenovtiń Roza apamyzben otasqanyna bıyl 40 jyl. 3 baladan 7 nemere súıip otyr. Qarııalar shańyraqtyń qazyǵy bolsa, ósip-óngen urpaq – sol áýletiń baǵa jetpes qazyna­sy. Úlkenge qurmet, ki­shige izetimen, qaısar minez, qaltqysyz qyz­metimen týǵan-týys, dos-jaranǵa syı­­ly bolǵan Makılenov áýletiniń ult­­tyq baıqaýda úzdik shyǵýy beker emes.

Túrki halyqtarynyń rýhanı astanasy Túrkistan oblysynda ulttyq baı­qaýǵa qatysýǵa 143 otbasy ótinish bergen, úzdik shyqqany – Ábildaevtar áýleti. «Muǵalimder otbasy» atanǵan januıa Tóle bı aýdany Aqqum aýylynda turady. Otasqanyna 60 jyl bolǵan Sábıt ata men Aıymjan áje – 4 ul, 3 qyzdan 30 nemere, 35 shóbere súıgen ónegeli otbasy. Ardager ustaz Sábıt aqsaqal ǵumyrynyń 32 jylyn bilim salasyna arnaǵan, ómirlik ustanymy – sanaly, bilimdi urpaq tárbıeleý. Ju­baıy Aıymjan Kerimbaıqyzy da – muǵalim. Keıipkerlerimiz pedagogıkalyq ıns­tıtýtta tanysyp, keıin shańyraq kótergen. Erli-zaıypty ustazdar kóp jyl boıy bir mektepte qyzmet etip, bala tárbıelegen. Áýlettiń tatýlyǵy aldymen áke-shesheniń yntymaǵynda dep sanaıtyn qarııalar 60 jyl boıy bereke men birlikte ómir súrgen. Ábildaev áýleti – muǵalimder áýleti, ata-ana jolyn úsh qyzy jalǵaǵan, ekinshi ulynan týǵan nemeresi de ustazdyq qyzmet etedi.

Ulttyq baıqaýdyń jeńimpazy atan­­ǵan shymkenttik Bolatbek Beıis­bekov­tiń otbasynda segiz adam shy­ǵar­­ma­shy­­lyqpen aınalysady. Olar – Bo­lat­bek Beıisbekov, Kúlásh Aıdar­be­kova, Berik Bolatbekuly, Mádına Nur­­lanqyzy, Venera Bolatbekqyzy, Aq­bota Bolatbekqyzy, Araılym Bolat­bekqyzy, Nuraı Berikqyzy. Úlken shy­ǵar­mashylyq áýlette Qazaqstan Sý­ret­shiler odaǵynyń jeti múshesi, Qa­zaq­stan Qolónershiler odaǵynyń bes múshesi bar. Arǵy ata-babalary qol­ónerimen aınalysqan otba­synyń búgingi urpaqtary ulttyq óneri­mizdi dáripteýge súbeli úles qosyp keledi.

Qoryta aıtqanda, ár óńirden kelgen úzdik otbasylardyń berer ónegesi mol. Mundaı otbasylardyń birazyn osy ýaqytqa deıin gazet oqyrmandaryna da tanystyryp keldik. Úzilissiz ótkizilip kele jatqan osynaý úlgili úrdis aldaǵy ýaqytta da nátıjeli jalǵasyn taba beretinine senimdimiz.