Qazaqstannyń pragmatıkalyq kózqarasy

Prezıdent Q.Toqaev «Ádi­letti Qazaqstannyń ekono­mıka­lyq baǵdary» atty halyq­qa Jol­­daýynda eldiń ekono­mıka­lyq jáne saıası kele­she­gine ar­nal­ǵan aýqymdy jáne egjeı-tegjeı ba­ǵytty aıqyn­dap berdi. Qazaq­standaǵy ahýaldy jiti qadaǵalaıtyndar úshin Pre­zıdent kótergen jan-jaq­ty bastamalar úmit kúttirip qana qoımaıdy, sonymen qatar júzege asyrylatynyna kúdik týǵyzbaıdy.

Ekonomıkalyq turǵydan Pre­­zı­dent ýtopııalyq uzaqmer­zim­di maqsattardan bas tartyp, ana­ǵurlym pragmatıkalyq kózqaras­ty tańdady. Aldaǵy úsh jylda qol jet­kizýge bolatyn maqsattar­dy jańar­týǵa basa nazar aýdaryl­dy. О́zin-ózi qamtamasyz etýge baǵyt­tal­ǵan qýatty ındýstrııalyq baza­ny qalyptastyrý jahandyq ekono­mı­kalyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda aqylǵa qonymdy qadam.

Onyń ústine, ekonomıkany árta­raptandyrýǵa qajettilik, ási­rese metaldardy, munaıdy, gazdy jáne ýrandy ozyq óńdeý sa­la­larynda Qazaqstannyń eko­no­­­mı­­kalyq bolashaǵyn qamta­ma­syz etýdiń sheshýshi faktoryna aınalýy múmkin.

Eń mańyzdysy, shaǵyn jáne orta bızneske (ShOB) kóńil bó­linedi. Zańnamadaǵy jos­par­lanǵan ózgerister ShOB sýbek­tilerin shoǵyrlandyrýǵa jáne damytýǵa arnalǵan. Osylaı­sha, negizgi naryqtardy monopo­lııa­­syzdandyrýǵa yqpal etedi. Je­deldetilgen jekeshelendirý jáne memlekettik IPO da ekono­mı­kaǵa serpin beredi.

Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»

Jasyl jáne turaqty ekonomıka sán-saltanat emes, qajet­ti­lik ekenin túsingenine de nazar aýdarǵan jón. Álem klımattyń ózgerýimen kúresip jatqanda Qazaqstannyń jańartylatyn energııa kózderine, sýtegi óndi­risine jáne kómirtegi beıta­rap­­tyǵyna nazar aýdarýy ýa­q­­tyly jáne keleshekti oı­la­­ǵan qadam dep aıta alamyn. Atom elektr stansasyn salý máse­le­sin jalpyhalyqtyq re­fe­ren­­dýmǵa shyǵarý úkimettiń ınklıý­zıvtilikke jáne sheshim qa­byl­­­daýǵa qoǵamnyń qatysýy­na múd­deli ekenin kórsetedi.

Salyq salý salasyna kelsek, quzyretti organdar men salyq tóleýshiler arasyndaǵy ózara is-qımyldyń servıstik modeline nazar aýdara otyryp, utymdy jáne ońaılatýǵa basty nazar aýdarylady. 2024 jylǵa qaraı eń tómengi jalaqyny 85 myń teńgege (shamamen 185 dollar) deıin ulǵaıtý josparlanǵan. Bul 1,8 mln adamǵa paıda ákeletinin eskersek, halyqty áleý­­mettik qorǵaýǵa erekshe ek­pin bergenin ańǵarý qıyn emes. Bul salyq jáne jalaqy reformalary tu­raq­ty makro­eko­nomıkalyq ósýge baǵyt­tal­­ǵan fıskaldyq saıasatpen qatar qarjylyq dınamıkasy qarapaıym azamattardyń paıdasyna jumys isteıdi.

Sıfrlandyrý – memleket qol jetkizýge umtylyp otyr­ǵan taǵy bir beles. Qazaq­­s­tan­dy aqparattyq tehno­lo­­gııa­­­lar ortalyǵyna aınaldy­rý eldi álemdik tehnologııa nary­ǵyn­­daǵy negizgi oıynshy­lar­dyń biri atandyrmaq. Derek­ter orta­lyq­ta­ry men esepteý qýatyna basa nazar aýdarý XIX ǵasyr talaptaryna jaýap bere­tin bolashaqqa baǵyttalǵan eko­no­mıkalyq strategııany kór­setedi.

Qazaqstannyń geosaıası stra­te­gııalyq jaǵdaıy kólik-lo­gıs­­tıkalyq baǵytta biregeı ar­­­­tyqshylyq beredi. Trans­kas­pıı baǵyty bolsyn, halyq­ara­lyq «Soltústik-Ońtústik» dálizi bolsyn, Qazaq­stan­nyń jahandyq tranzıttik hab re­tin­degi áleýetin baǵalaǵan jón. Reseı, Qytaı jáne Ortalyq Azııa elderi sekildi kórshilermen jaqsy dıplomatııalyq qarym-qa­tynas ornatý aımaqtyq yqpa­lyn aıtarlyqtaı kúsheıte alady.

Bul aýqymdy reformalar nátıjeli aıaqtalsa, onyń Qa­zaqstan aýmaǵynda qalýy eki­ta­laı. Iri ekonomıkalar nemese geostrategııalyq ystyq núk­te­ler nazarynda bolǵan­dyq­tan, Qazaqstannyń transformasııasy teńgerimdi damýǵa umtylǵan damýshy elderge úlgi bola alady. Eldiń ekonomıkalyq ósýdi áleýmettik ádilettilikpen, de­mo­k­ra­­tııalandyrýmen jáne eko­lo­gııalyq turaqtylyqpen úı­les­tirý jónindegi kúsh-jigeri zamanaýı basqarýdyń kópqyrly mindetterin sheshýde úlgige aınalady. Demek yqpaldy atqarýshy bılikti ókiletti parlamentpen birik­tirip, demokratııalyq qun­­­dylyqtar men azamattyq qo­ǵam­dy damytatyn júıeni qurýǵa taptyrmas mysal. Eger Qa­zaq­stan jetistikke jetse, onda basqa damýshy elder úı­renip, beıimdeı alatyn biregeı bas­qa­­­rý úlgisine aınalýy ábden múm­kin.

Onyń ústine Qazaqstannyń Re­seı men Qytaı sekildi ekono­mı­­kalyq alpaýyt eldermen shek­tesýi, Ortalyq Azııa­daǵy stra­­­tegııalyq orny kóppolıarly álemde mańyzdy ekono­mı­ka­lyq jáne saıası kópir atanýǵa múm­­kindik beredi. Osylaısha, Qa­­zaq­­stannyń nátı­je­si daǵ­da­rysty aımaqtaǵy jaǵ­daıdy turaqtandyrýǵa jáne qazirgi ýaqytta basym damý men bas­qarý tujyrymdamalaryna balama bola alady. Mundaı qadam álem ekonomıkalyq, áleýmettik jáne ekologııalyq maqsattardy teńestiretin jú­ıe­­lerdiń fýnksıonaldy tásil­derin izdep jatqan sátte óte mańyzdy. Halyqaralyq qo­ǵam­dastyq Qazaqstannyń qa­byl­daǵan mindettemelerin maq­tap qana qoımaı, olardy júzege asyrýǵa belsene atsalysýy kerek. О́ıtkeni olardyń jetis­tik­teri men sátsizdikteriniń tol­qy­ny qazaq dalasynyń shekarasynan tys jerlerde de seziledi.

Prezıdenttiń Joldaýy san qyrly mánge ıe. Onyń baǵy­ty teńgerimdi, jan-jaqty jáne strategııalyq negizdi qam­ta­masyz etetin bastamalar men maqsat­tardyń naqty jıyn­ty­ǵyn usynady. Bul reformalar tıisti uqyptylyqpen jáne talapshyldyqpen júzege asy­rylsa, Qazaqstandy áleý­met­tik-ekonomıkalyq damý­dyń jáne saıası kemeldiktiń jańa dá­ýi­rine alyp shyǵýy múm­kin. Kósh­basshylyq vakýým­da­ry barǵan saıyn aıqyn bola bastaǵan álemde Qa­zaq­stannyń jan-jaqty jáne prag­ma­tıkalyq kózqarasy bas­qalarǵa úlgi.

Vıktorııa KLARK,

saıası ǵylymdar jáne halyqaralyq qatynastar doktory,

saıası sholýshy