Ulttyq aqyn – jeke basynan tóbege ozyp, ulttyq oılaý júıesine jetken, ultty súıý arqyly sol ulttyń ózine aınalǵan aqyn. Shekspır, Pýshkın, Gete, Lorka, Frost – ulttyq aqyndar. Árbirin túsiný úshin olar týǵan halyqtyń salt-sanasymen, folklory hám dástúr-ǵurpymen etene tanys bolýyńyz qajet. Onsyz ultymen bite qaınasqan shaıyrlardyń kulpy ashylmaıdy.
«Alataý, sen de ǵarip, men de ǵarip,
Kelemiz júrekke muń teńdep alyp.
Men saǵan jyr oqıyn, qasyma kel,
Qaıtemiz túsinbeıtin elge nalyp.
Alataý, sen de bıik, men de bıik,
Qosylsaq – qosylǵandaı sherge kúıik.
Seni Kún, meni kúnshil mensinbeıdi,
Turǵan soń tabanymyz jerge tıip».
Qos shýmaqta qazaqy qalyptyń qanyq boıaýy bar. Salǵan jerden kúretamyryńa jetip, qanyńdy qozdata jóneledi.
Maraltaı Raıymbekulynyń «Kentavr» jınaǵy – ulttyq poezııamyzdyń bir bıigi. Ondaǵy júrekti jaryp týǵan jyrlar kisini beıjaı qaldyrmaq emes. Sirá, óleńniń eki-aq túri bolady. Týǵan óleń, jazylǵan óleń. Týǵan óleń – Qudaıdan kelgen qýat, tabıǵat syıy. Jazylǵan óleń – júz túrli munaraly forma qaptap, tom-tomdap ásem sózdermen bezbendeseńiz de júrekke jetpeıdi. «Kentavr» – týǵan óleńder jıyntyǵy. Sondyqtan da kólemi az, qunary saz.
«Juldyz ediń,
mólt ettiń janarymnan,
Appaq Aıdyń daq kórdim anarynan.
Eńirep kep qulady qara túnim,
Qara gúldiń qushaqtap saǵaǵynan.
Jalt ete qap, joq boldyń
qas-qaǵymda,
Kilt aınaldy dúnıe basqa aǵymǵa...
Perishteler dúrligip toı jasap júr,
Alataýdyń Aı qadap asqaryna».
«Sóz joq, aqyn poezıǵa ózine deıingi aqyndardan bóten saryn, bólek lep ákeldi, eski uǵymdardyń qoınaýyna súńgise de ony óz janynan jańartyp týdyrdy. «Adamnyń uıqysyn shaıdaı ashatyn, jaýraǵan júregin jylytatyn, úmitiniń úzigin jalǵap, tynjyr muńyn seıiltip, arman asýlaryna qulshyndyratyn, shynaıy shyndyǵymen rýhanı shólińdi qandyratyn rýhty óleń-jyrlary oqyrman oıyn terbep, tolǵandyratyn, talantyna tabyndyratyn Maraltaıdyń bolmysy bólekshe aqyn ekeni belgili», deıdi synshy Qýanyshbaı Qurmanǵalı.
Túngi qala. Aınala kólik dúrsili, qaraǵaı shýy, kóńilsizdik raıyna kómilgen. Qaltarysta qaıyrshy sazy, kómeı orkestri. Belgisizdik pen bótendik kúıi, áli ashylmaǵan oryndar men ataý berilip úlgirmegen mekenderge shashylǵan sana túıirshikteri. Jubanýsyz qalǵan arýdyń, qulaǵan senim, jalǵyzdyqtaǵy kárilik pen qıraǵan úmit muńyn arqalap ilbip basqan aqyn keledi. Ońashalyq araly ǵana oǵan meken. Keýdesi – óksik, kózi – tuman.
«Kósheniń shamy janyp tur áli,
Men kelem jaısyz teńselip.
Qalanyń shýy jalyqtyrady,
Halyq turady sálden soń.
Qaltamnan alyp jartylap qalǵan,
Jartylyǵymnan jutamyn.
О́n boıym óksik, qaltyrap tańnan,
Kóńildiń synǵan butaǵy.
Janymdy qaıtsin, pendelikpenen
Bári de menen jeringen.
Ornymdy izdep sendelip kelem,
Oryndyq emes ómirden».
Osy bir shýmaqtardyń bir oqyǵannan-aq keýdede qattalyp qalatyny nesi? О́ziń keshken baǵzy bir sezimdeı ózegińe shoq domalatyry qalaı? Aqyn – bir emes bári. Ol – bir ózin bárine aınaldyrǵan tulǵa. Apollon Grıgorev «Pýshkın – nash vse» degende, tutas bolmysymen ultqa sińgen, ult arqyly adamzat matrısasynyń bólshegine engen aıyqpas daryndy aıtty. Áıgili «Faýsttan»: «О́z janyńnan shyqpasa eger bulaǵyń, ómir boıy shóldegeniń shóldegen», degen joldy oqımyz. Bulaǵyn ashqan talant shólge – áke, ormanǵa – sheshe.
Kónetoz bólme, eski sóre. Álsin-álsin tynyshtyq dabysy estiledi. Ýaqyttyń keıpi máńgi bir naqyshtaı, bir tańbalydaı. Sórede «Kentavr» kitaby tur. Onyń kóleńkesinde rýhy qashalǵan óskin, týmysy túrlengen urpaq, aıqasqa jyrdan qýattanǵan top-top jastar elesi munartady...