Zeınetaqy jınaǵy paıdaǵa jarady ma?

Sonymen bıyl engizilgen Áleý­met­tik kodekste bekitilgendeı, jetkiliktilik sheginen asqan somany salymshylar tek emdelýge jáne turǵyn úı jaǵdaılaryn jaq­sartýǵa jumsaı almaq. Búkil zeınet­aqy jınaqtarynyń jalpy somasy nemese birjolǵy zeınetaqy tólemderin alýdan keıin qalǵan somanyń 50%-dan aspaıtyn kólemin salymshylar aktıv­ter­di basqarý kompanııasyn tańdaý ar­qyly jeke basqarýǵa tapsyrady. Zeı­net­aqy jınaqtarynyń saqtalýyn mem­le­kettik kepildendirý tek Ulttyq bank basqarýynda qalǵan zeınetaqy jınaq­ta­ry arqyly taratylatyny kórsetildi.

Jaqynda Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory keıingi úsh jylda 3,7 trln teńge somasyna turǵyn úı satyp alýǵa jáne emdelýge berilgen 1,8 mln asa ótinishti iske asyrylǵanynan habardar etkeni bar. Onda zeınetaqy jınaqtaryn azamattar turǵyn úıge, emdelýge nemese basqarýshy kompanııalarǵa aýdarýǵa BJZQ-daǵy zeınetaqy jınaqtarynyń qoljetimdi somasy sheginde qoldanatyny jóninde atalyp kórsetilgen.

BJZQ-nyń taıaýda usynǵan máli­me­tine qaraǵanda, jyl basynan beri qor salymshylarynyń turǵyn úı jaǵ­daı­laryn jaqsartýǵa 1,4 mln asa óti­nishti qarastyrǵan eken. Azamat­tar­dyń ýákiletti operator-bankterinde ashylǵan arnaıy shottaryna BJZQ shama­­men 3,3 trln teńge qarjy aýdarypty. Birjolǵy zeınetaqy tólemderiniń ortasha somasy 2,3 mln teńgeni quraǵan kórinedi. О́tinishterdiń eń kóp sany Almaty qalasy (ýákiletti operatorlarǵa aýdarylǵan jalpy somanyń 23,08%), Mańǵystaý oblysy men (16,32%) Astana qalasynyń (13,86%) turǵyndary boldy.

Salymshylardyń zeınetaqy jınaq­taryn paıdalaný maqsattaryn taldaı otyryp, barlyq ótinishtiń shamamen 35,05%-y azamattyq-quqyqtyq mámile­­­­­ler boıynsha menshikke turǵyn úı sa­typ alý (túpkilikti esep aıyrysý) jáne jeke turǵyn úı salý (menshiginde jer telimi bolǵan kezde), ótinishterdiń shamamen 21,12%-y turǵyn úı qurylys jınaq aqshasyna odan ári jınaqtaý úshin salymdy tolyqtyrý, 15,74%-y ıpotekalyq turǵyn úı qaryzy jóninde bereshekti ishinara óteý (onyń ishinde Islam bankiniń qarjylandyrýy aıasynda), 15,12%-y turǵyn úı qurylys jınaqtarynyń júıesine baılanys­ty ıpotekalyq qaryzdar beresheginiń ishinara óteý maqsattaryna jumsalǵan.

Búgingi tańda zeınetaqy jınaqtary­nyń bir bóligin paıdalanýǵa bergen ótinishterdi qabyldaıtyn ýákiletti operator-bankter qatarynda «Otbasy bank» turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ, «Qazaqstan Halyq banki» AQ, «Altyn Bank» AQ, «Bank SentrKredıt» AQ jáne «Bank Frıdom Fınans Qazaqstan» AQ bar. Munyń arasynda ýákiletti opera­tor­lardan 484,57 mlrd teńge salym­shylardyń nemese alýshylardyń jeke zeınetaqy shottaryna qaıtarylǵan. Onyń sebebi bizdiń azamattardyń bir­jol­ǵy zeınetaqy tólemderine ótinish be­rýshiler belgilengen merziminde paı­da­lanbaǵan kórinedi.

BJZQ emdelýge aqy tóleý úshin jal­py somasy 380,53 mlrd teńgege 449 413 ótinishti oryndaǵan. Alynǵan soma­nyń ortasha mólsheri – 0,85 mln teńge. О́tinishterdiń 96% stomatologııa men 2,55% oftalmologııaǵa em-shara jasaǵan. Qalǵan medısınalyq ba­ǵyt­tarǵa zeınetaqy jınaqtarynyń shamamen 1%-y paıdalanylypty. Salymshylardyń nemese alýshylardyń BJZQ-daǵy jeke zeınetaqy shotyna 34,68 mlrd teńge qaıtarylǵan.

Jeke ınvestısııalyq basqarý boıynsha ı­nvestısııalyq portfeldi basqarý­shylarǵa 2021 jyldyń aqpanynan osy jyldyń birinshi qyrkúıegine deıin 11,1 mlrd teńge aýdarylyp, 7 903 ótinish oryndalypty. Aýdarymnyń ortasha somasy – shamamen 1,4 mln teńge. Búgingi kúni qorda bes atalǵan basqarýshy men zeınet­aqy aktıvterin senimgerlik bas­qarý týraly shartqa otyrǵan.

Onyń ishinde 11,1 mlrd teńgeniń 41,55% nemese 4,6 mlrd teńgesi «Jusan Invest» AQ-ǵa, 24,48% nemese 2,72 mlrd teńgesi «Halyk Global Markets» AQ-ǵa, 15,27% nemese 1,7 mlrd teńgesi «BCC Invest» AQ-ǵa, 9,83% nemese 1 mlrd teńgesi «Halyk Finance» AQ-ǵa, 8,87% ne­mese 0,98 mlrd teńgesi «Sentras Sekıý­­­­rıtız» AQ-ǵa aýdarylǵan.

Bıyl shilde aıynan bastap salymshylar ózderiniń mindetti jarna túr­leri (MZJ jáne MKZJ) esebi­nen jınaqtarynyń 50%-ǵa deıin jetkilik­tilik shegin esepke almaı-aq, ın­ves­tısııalyq portfeldi bas­qarý­shy­­lardyń basqarýyna bere alady. Erikti zeınetaqy jarnalary esebi­nen jınalǵan jınaqtardy ınves­tı­sııa­­lyq basqarýǵa tolyq kólemde berýge bolady. Shilde-tamyz aılarynda bul quqyqty 1 798 azamat paıdalanyp, port­fel­di basqarýshyǵa 2,15 mlrd teńge qarjy aýdar­dy. Bul rette BJZQ qarjy aýda­rý­ǵa be­rilgen 2 myńǵa jýyq ótinishti qanaǵat­tan­dyrypty.

Zeınetaqy aktıvterin IPB senimger­lik basqarýyna bastapqy bergennen keıin salymshy jylyna kem degende bir ret zeınetaqy jınaqtaryn bir IPB-dan ekinshisine senimgerlik basqarýǵa berý úshin BJZQ-ǵa ótinish berýge quqyly.

О́tken jyldyń naýryzy men bıylǵy tamyz aılary aralyǵynda 200-ge tarta ótinish berýshi IPB-ny aýystyrdy. BJZQ jalpy somasy 400 mln teńgeni bir IPB-dan ekinshisine aýystyrý týraly 200-ge tarta ótinishti aıaqsyz qal­dyr­­mady. Shildeden bastap IPB bas­­­­­qa­­rýyndaǵy zeınetaqy jınaqtaryn Ulttyq bank basqarýyna qaıtarý merzimi eki jyldan bir jylǵa qysqartyldy. Osy jyldyń naýryzy men tamyz aılary aralyǵynda BJZQ jalpy somasy 2,2 mlrd teńgege qarajatty IPB-dan UB-qa aýdarý bo­ıynsha 602 ótinishti oryndady.

Investısııalyq portfeldi basqarý­shylar Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynan zeınetaqy aktıvterin alǵan­nan keıin olardy Ulttyq banki basqarma­synyń 2014 jylǵy 3 aqpandaǵy №10 qaýlysymen bekitilgen jáne ınvestı­sııalyq deklarasııada kózdelgen ınves­tısııa­lyq portfeldi basqarý jónindegi qyzmetti júzege asyrý qaǵıdalarynda kór­setilgendeı ruqsat etilgen qarjy qu­ral­daryna ınvestısııalaıdy.

Zeınetaqy jınaqtary Ulttyq bank­tiń basqarýynda bolǵan kezeńde salym­shy zeınet jasyna jetkenge deıin ınflıasııa deńgeıin eskere otyryp, zeı­net­aqy jınaqtarynyń saqtalýyna mem­­lekettik kepildik qoldanylady. Zeı­­netaqy jınaq­taryn ınvestısııalyq port­feldi basqa­rýshylar senimgerlik basqarýyna aýdarý kezinde memlekettiń kepildigi basqarýshy kompanııanyń zeı­netaqy aktıvteri kiristi­li­giniń eń tó­mengi deńgeıin qamtamasyz etý jónin­degi kepildigimen aýystyrylady. Bul zeınetaqy aktıvterin basqarý nary­ǵyndaǵy barlyq IPB basqarýyna beril­gen zeınetaqy aktıvteriniń ortasha bel­gi­lengen kiristilikti negizge ala otyryp esepteledi.