Buǵan deıin Batys elderi Qytaıdy klımattyń ózgerýimen kúresýge jetkilikti deńgeıde kóńil bólmeı kele jatqanyn aıtyp dabyl qaǵatyn. Endi, Beıjiń bıligi «jasyl» tehnologııa salasynda jetekshi elge aınalǵanyna alańdaýly.
Bul máseleniń bir jaǵy. Ekinshi jaǵynan Qytaıdyń «jasyldanýy» qart qurlyqtyń mazasyn qashyrdy. Máselen, elektr kóligi óndirisin sýbsıdııalaý máselesine erekshe nazar aýdarmaq. Osylaısha, salanyń uńǵyl-shuńǵylyn tekserýdi kózdep otyr. Qytaıdyń saýda mınıstri Eýropalyq odaqtyń bul qadamyn synǵa aldy. Sondaı-aq Qytaıdyń elektromobıl ónerkásibi salasynda qarqyndy damyǵanyn, klımattyń ózgerýine jahandyq jaýap berýge jáne «jasyl» transformasııaǵa zor úles qosyp otyrǵanyn alǵa tartty. Sarapshylardyń aıtýynsha, Qytaıdan keletin ónim baǵasy arzan. Al mundaı jaǵdaıda olarmen básekelesý qıynǵa túsedi.
«Qytaılyq ǵalymdar men múddeli toptar «klımattyń ózgerýine alańdasańyz, onda sizderge qajet ónimdi arzan baǵaǵa usynamyz» dep aıtady. Al mundaı jaǵdaıda olardan qalaı taýar satyp almaısyz? Jetkizý tizbegin joqtan bar jasaý kerek ári sýbsıdııa jasap, paıdaǵa keneletinińizge de senim az», deıdi Londondaǵy «Chatham House» saraptamalyq ortalyǵynyń zertteý jónindegi dırektory Bernıs Lı.
Sarapshylardyń paıymdaýynsha, qazirgi tańda Eýropa men AQSh-tyń óndirýshileri mundaı jaǵdaıdan zardap shegip otyr. Buǵan deıin Aqúı tarapy Qytaıdyń keı kompanııalaryna sanksııa jarııalaǵan-tuǵyn. Sonyń saldaryn endi sezinip otyr. О́ıtkeni elektr kólikterge kerek akkýmýlıator óndirisinde Batys elderi keıin qalǵan. Al jahandyq naryqtaǵy bul salanyń 60 paıyzǵa jýyǵyn Qytaı qamtamasyz etip otyr. Qart qurlyq 2035 jyldan bastap qazba otyn arqyly júretin avtokólikterge tyıym salýdy josparlap otyrǵanyn eskersek, aldaǵy ýaqytta eýropalyqtarǵa Beıjiń bıligimen básekelesý qıyndaı bermek. Onyń ústine, qart qurlyqtyń kólik óndirýshilerdiń atalǵan elde úlken zaýyttary bar. Sondyqtan sarapshylar Eýropalyq odaqtyń kómirqyshqyl gazynan bas tartý jospary Qytaıǵa qolaıly bolyp turǵanyn alǵa tartady.
Eýropalyq komıssııanyń tóraǵasy Ýrsýla fon der Lıaıen Eýropa óndirýshileri kún panelderin jasaýda Qytaıǵa ese jibermeý kerek ekenin málimdegen. Degenmen, qazirdiń ózinde atalǵan el bul salada áldeqaıda damyp ketken. Ári elektr kólikterin shyǵarýda da aldyńǵy qatarda. Buǵan qosa, mundaı kólik túrine qajet akkýmýlıatorda qoldanylatyn mıneraldy da kóptep óndirip otyr. Strategııalyq jáne halyqaralyq zertteýler ortalyǵy keltirgen derekterge súıensek, Beıjiń bıligi 2009-2017 jyldar aralyǵynda elektr kólik jasaý salasyna 60 mıllıon dollar sýbsıdııa bólgen. AQSh sol kezde ǵana bul baǵytta qarajat quıýǵa kirisken edi.
Elimizde «jasyl» energetıka salasyna erekshe den qoıyp otyr. Taıaýda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda osy salany damytýmen myqtap aınalysýymyz kerek ekenin atap ótti.
«Bolashaqta búkil álem taza energetıkaǵa kóshetini sózsiz. Halyqaralyq sarapshylardyń málimetine súıensek, jalpy álemdegi kúrdeli qarjy salymdarynyń úshten birine jýyǵy jańartylatyn energetıka jobalarynyń enshisinde. Qazaqstanda da bul baǵytta kóp jumys atqaryldy. Jańa Ekologııa kodeksi jáne Kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizýdiń 2060 jylǵa deıingi strategııasy qabyldandy. Sońǵy 5 jylda jańartylatyn energetıkanyń elimizde óndiriletin qýattyń jalpy kólemindegi úlesi 5 paıyzǵa jýyq ósti», dedi Q.Toqaev.
Qoryta aıtqanda, aldaǵy birneshe jyl Brıýsseldegi sheneýnikterge úshin ońaıǵa túspeıdi. О́ıtkeni qazba otynǵa táýeldi ekonomıkany qas pen kózdiń arasynda «jasyl» energetıkaǵa almastyrylmaıdy. Buǵan qosa, qos búıirden Qytaı qysyp tur. Sondyqtan atqaminerlerdiń qajyrly eńbegi men halyqtyń erik-jigeri qajet.
Qytaı aýany eń kóp lastaıtyn memleket sanalady. Jyl saıyn onda shyǵarylatyn parnıkti gazdardyń kólemi orasan. Sol sebepti qart qurlyqtyń ekologteri Beıjiń bıligin synǵa alyp keldi. Alaıda keıingi oqıǵalar taıaqtyń ekinshi ushy bar ekenin kórsetip otyr.