Asyraýshy salada ózekti másele az emes. Bıylǵy qurǵaqshylyq saldarynan óńirdiń alty aýdanynda tótenshe jaǵdaı jarııalanǵany belgili. Shilińgir shildede aǵyn sýdan taryqqan sharýalardyń myńdaǵan gektar alqaby kúıip ketti. Árıne, Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov óńirge sapary kezinde sharýalar shyǵyny tolyq óteletinin aıtyp sendirdi.
Birer jyl buryn óńirdegi aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń tozyǵy jetkeni jıi-jıi aıtylatyn. Úsh jyl burynǵy derekke kóz júgirtsek, Jambyl oblysyndaǵy barlyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń 80 paıyzynyń paıdalaný merzimi ótip ketken eken. Bul – árıne, úsh jyl burynǵy derek. Odan beri salada birqatar jumystar atqaryldy. Nátıjesi kóńil kónshiterlik pe?
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵy salasyna aıryqsha nazar aýdaryp otyrǵanyn bilemiz. Prezıdent taıaýda ǵana Qazaqstan halqyna arnaǵan «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» atty Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy tozyǵy jetken tehnıkalardy jyl saıyn 8-10 paıyzǵa jańartyp otyrý qajettigin atap ótti.
«Aýyl-aımaqty damytý úshin shaǵyn sharýashylyqtardy qoldaý óte mańyzdy. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń elge qajet ekeni aıqyn kórindi. Onyń kelesi kezeńinde jeńildetilgen nesıe berýmen shektelip qalmaý kerek. Jeke qosalqy sharýashylyq ıeleri ózara birigýi qajet. Osyǵan qajetti jaǵdaı jasalýǵa tıis», degen Memleket basshysynyń sózi jergilikti atqarýshy bılik ókilderin bir silkip alǵandaı boldy.
Rasynda da, shaǵyn sharýa qojalyqtardyń jaı-kúıi kimdi de bolsyn alańdatpaı qoımaıdy. Ilgeride paıdalanylý merzimi qyryq jyldan asyp ketken MTZ markaly traktorlardy dál osy shaǵyn sharýa qojalyqtarynan talaı ret kórgen de bolatynbyz. Bul másele ýaqyttyń talabyna sáıkes jedel sheshilgeni jón.
О́ńirdegi aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń sany qansha? Olardyń qansha paıyzynyń tozyǵy jetken? Tehnıkany jańartý boıynsha qandaı jumystar qolǵa alynyp otyr? О́tkir máseleni sheshý jolynda jergilikti atqarýshy bılik qandaı qadamdarǵa barmaq? Osy suraqtar sanada atoılap turǵany aqıqat.
«Búgingi tańda óńirde 12 659 dana aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy tirkelse, onyń 4 570 danasy traktor, 985 danasy kombaın jáne 7014 danasy basqa tehnıkalar ekenin aıta ketken jón.
Qazirgi kezde 4 570 dana traktordyń 1 000-nan astamynyń paıdalaný merzimi 10 jyldan asyp ketkeni belgili bolyp otyr. Iаǵnı 25 paıyzynyń tozyǵy jetken. Al paıdalaný merzimi on jylǵa deıingi aralyqtaǵy tehnıkalardyń sany 1 534 danany qurap otyr. Bul kórsetkish 33,5 paıyzyn quraıdy», deıdi oblys ákimdigi aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurbı Jigitekov máseleniń mánisine úńilip.
Basqarma basshysy keltirgen derekke sensek, óńirge 1 885 dana aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn alý arqyly kórsetkishti 15 paıyzǵa ilgeriletý josparlanǵan. Tamyz aıyna deıingi merzimde jalpy sany 907 dana aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy alynyp, tehnıkalyq parkti jańalaý kórsetkishi 7,2 paıyzǵa jetkizipti.
«Aýdandar boıynsha atap ótsek, Baızaqta – 98 dana, Jambylda – 107, Jýalyda – 138, Qordaıda – 121, Merkide – 110, Moıynqumda – 44, Turar Rysqulovta – 92, Sarysýda – 36, Talasta – 41, Shý aýdanynda 120 dana aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy alyndy.
Jalpy, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn jańartý úshin memleket tarapynan tıisti deńgeıde qoldaý kórsetiledi. Iаǵnı ınvestısııalyq sýbsıdııalaý arqyly aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alǵan sharýalardyń shyǵyndary sýbsıdııalanady. О́teý kórsetkishi 25 paıyzdy quraıdy. Al elimizdiń aýmaǵynda óndiriletin otandyq tehnıka 5 paıyzǵa artyq sýbsıdııalanady, ol 30 paıyzdy quraıdy. Atqarylǵan jumystardyń arqasynda qazirgi ýaqytta tehnıka alǵan agroqurylymdar tarapynan túsken 222 ótinimge 592,9 mln teńge sýbsıdııa tólendi», deıdi basqarma basshysy jaǵdaıdy túsindirip.
Shyny kerek, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn alý jumystary naqty jolǵa qoıylǵanymen, bul másele bir degende tolyqqandy sheshimin tappaıtyny anyq. Kórsetkish belgili bir deńgeıde jyl ótken saıyn jaqsara túskenimen, biraz jyl buryn alynǵan tehnıkalardyń da paıdalaný merzimi aldaǵy ýaqytta on jyldan asyp ketýi bek múmkin.
«Búgingi tańda biz elimizdegi eń iri lızıngtik operator bolyp otyrmyz. Fermerlerge aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alý úshin qoldan kelgen kómekti aıamaımyz. Biz úshin 2023 jyl jemisti bastaldy deýge tolyq negiz bar. Osy jyldyń jeti aıynda 189 birlik tehnıkaǵa kelisimshart jasaldy. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 1,7 esege artyq.
Jalpy, Jambyl oblysy boıynsha qańtar-shilde aılaryndaǵy ıgerý somasy 3 mlrd teńgege jetti. О́sim ótken jylmen salystyrǵanda 1,8 mlrd teńgeni qurap otyr.
Qazirgi kezde qarjylandyrý kólemi Turar Rysqulov aýdanynda – 36, Merki aýdanynda – 18, Jýaly jáne Qordaı aýdandarynda – 10, Shý aýdanynda 9 paıyzǵa jetken. Alaıda ózge aýdandarda qarjylandyrý úlesi tómen bolyp tur. Áıtkenmen, Jambyl jáne Baızaq aýdandarynda tehnıka sany boıynsha oń kórsetkish qalyptasqanyn aıta ketken jón.
Fermerler qoldanystaǵy kóptegen baǵdarlamalarymyzben etene tanys. Naqtyraq aıtar bolsaq, kompanııanyń turaqty baǵdarlamalary «Ekspress-lızıng» (qujattardyń eń az paketimen 5 jumys kúni ishinde ótinimderdi qaraý), «Master lızıngtiń» (qujattar paketin qaıta usynbaı berilgen ótinim negizinde bir jyl ishinde tehnıkany lızıngke alý múmkindigi) sharýalar úshin tıimdi ekeni sózsiz. Sondaı-aq adal qaryz alýshylar úshin «Senimdi fermer» adaldyq baǵdarlamasy qarastyrylǵan», deıdi «QazAgroQarjy» AQ fılıalynyń dırektory Janar Ismaılova.
Basqarma basshysynyń sózinen óńirde sharýalar paıdalanatyn traktorlardyń birazynyń tozyǵy jetkenin ańǵarýǵa bolady. Búginde aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn jańartý baǵytynda birqatar jumystar atqarylyp jatqany kóńil qýantady. Áıtkenmen, tozyǵy jetken tehnıkanyń sany az emes. Al biraz jyl buryn alynǵan birqatar tehnıkalardyń áldeneshe jyldan keıin paıdalaný merzimi on jyldan asyp jyǵylatyny daýsyz. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn jańartý jumystary birer jyldyń bederinde aıaqtala qoımaıtyn sııaqty.
Jambyl oblysy