Keıingi jyldary elimizde jumys barysyndaǵy jazataıym oqıǵalar jıilegen. Tosyn jaılardyń basym bóligi qurylys salasyna tıesili. О́tken jyly Almatyda óndiriske baılanysty 59 oqıǵa tirkelip, saldarynan 4 adam qaıtys bolǵan. Al 26 azamat aýyr jaraqat alyp, eńbek qabileti tómendegen.
Kóp jaǵdaıda eńbek qaýipsizdigine selqos qaraǵan mekemeler zııan shekken jumysshynyń jaqyndaryna materıaldyq kómek kórsetýmen shekteledi. Ár oqıǵanyń ózeginde adam taǵdyry turǵanyn eskersek, azamattardyń eńbek quqyna enjar qaraýǵa ıtermeleıtin faktilerdiń aldyn alý qanshalyqty mańyzdy ekenin ańǵaramyz. Bıyldyń ózinde Almatynyń eńbek ınspektorlary 321 zańdy tulǵany jaýapkershilikke tartqan. Eńbek daýyna ilikkender 45,3 mln teńge kóleminde aıyppul arqalapty. Qaýipsizdik máselesinen bólek jalaqy berýden jaltarǵan kásiporyndardyń da isi mamandar nazaryna ilikken. Aıtalyq almatylyq jumys berýshilerdiń óz qyzmetkerleri aldynda 34 mılıon teńge bereshegi bary anyqtalǵan.
– Jyl basynan beri azamattardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaý maqsatynda jospardan tys 522 tekserý júrgizildi. Osy tekserýler barysynda eńbek zańnamasy normalarynyń 783 buzylǵany anyqtalyp, zań buzýshylyqtardy joıý týraly 387 uıǵarym berildi. Jeke jáne zańdy tulǵalardyń 3 903 ótinishi qaraldy, bul azamattar men uıymdardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha belsendiliginiń joǵary ekendigin kórsetedi. 285 kásiporynda 708,7 mln teńgege jalaqy boıynsha bereshek óteldi, bul 1 231 qyzmetkerdiń eńbek quqyǵyn qorǵaýǵa múmkindik berdi. Alaıda eki birdeı iri kásiporyn óziniń 182 qyzmetkerine 97,5 mıllıon teńge somasynda qaryz. Qala kásiporyndarynda jasalǵan 27 698 ujymdyq sharttyń monıtorıngi men tirkelýi júzege asyryldy. Jyl basynan beri 155 ujymdyq shart jasaldy, – deıdi Almaty qalasy Eńbek ınspeksııasynyń basshysy Erkinbek Ámirǵalıev.
Memlekettik organnyń málimetinshe, Almatyda qazir 110 myńnan astam kásiporyn jumys isteıdi, onda 900 myńǵa jýyq jaldamaly jumysshy eńbek etip keledi. Eńbek ınspektorlary kásiporyn jumysshylarymen 132 kezdesý ótkizip, oǵan 2 myńnan astam adam qatysqan. Is-shara barysynda 673 azamatqa eńbek quqyqtaryna qatysty máseleler boıynsha túsinikteme berilipti. Mamandar kásiporyndar men qyzmetkerler sany kóp bolǵandyqtan eńbek quqyna qatysty daýly máseleler jıi tirkeletinin, degenmen, quqyqtyq túsindirý jumystary esebinen mundaı keleńsizdikterdi boldyrmaýǵa kúsh salatyndyqtaryn aıtady.
Jalpy, el aýmaǵynda qurylysta qaza tabatyndardyń sany azaımaı tur. Máselen, 2021 jyldyń tórt aıynda jazataıym oqıǵalardyń saldarynan 59 jumysshy ómirmen qoshtasqan. Qaıǵyly jaǵdaılardyń negizgi sebepteri – qurylys alańyndaǵy aýyr júkter men qurylǵylardyń qulaýy, aýyr júk kólikteri dońǵalaqtarynyń astyna túsý, sondaı-aq jabdyqtyń synýy saldarynan paıda bolǵan jaraqattar.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń ókilderi keleńsiz oqıǵalardyń negizgi sebebi retinde ónerkásiptik qaýipsizdik talaptarynyń buzylýyn, jabdyqtardyń tozýyn, óndiristik jáne eńbek tártibiniń saqtalmaýyn atap otyr.
«Qurylys salasynda qaza tapqandar sanynyń artýy barlyq qurylystarda qatań baqylaý júrgizilmeıtinin bildiredi. Biliktiligi tómen menedjerlerdi jaldaıtyn kompanııalar kóp. Qaýipsizdik tehnıkasyna mán berilmeıdi. Kóbine mundaı nysandar ortalyqta emes, shetkeri jerlerde, qalalardan alys aýmaqtarda ornalasqan. Búginde otandyq naryqta negizinen iri qurylys kompanııalary qalyp otyr. Shaǵyn kompanııalar básekelestikke tótep bere almaǵandyqtan birtindep azaıyp keledi. Olardy tenderlerge qatystyrý tómendep barady, olar «jaqsy úles» ala almaıdy, olardy bizdiń «iriler» alyp ketedi. Nátıjesinde, qurylys salasynda birneshe monopolısterdiń qalatyndyǵy aıqyn bolyp keledi. Olardyń artyqshylyqtary kóp. Jaqynda páterimniń terezesinen eki nysannyń qurylysyn baqyladym. Bireýi iri qurylys kompanııasyna, ekinshisi kishigirim jáne qarapaıym kompanııaǵa tıesili. Shaǵyn ujymnyń qurylys alańynda birneshe eski traktor, jumysshylardyń túrli-tústi tozǵan kıimi, tipti qurylysshylar qorǵanysh bas kıiminsiz júrgenin baıqadym. Onda eńbek uıymdastyrylýy adam shoshyrlyq. Al iri kompanııanyń qurylys alańynda bári muqııat josparlanǵan, neniń qaıda turatyny, júretin joldary, dońǵalaqtardy tazalaý oryndary, bári aıqyn kórinip tur. Tehnıka men jumysshy kıimderi jańa. Jumys osylaı uıymdastyrylsa jazataıym oqıǵalardyń qaýpi de azaıady. Qurylys naryǵynda ebedeısiz jumys isteıtinderge toqtam jasaý qajet», deıdi ekonomıst Rústem Janseıitov.
Qazirgi tańda eńbek ujymdarynda eńbek zańnamasynyń talaptaryn saqtaý ózekti másele bolyp otyr. Qoǵamdaǵy eńbek qatynastaryna qatysty oılar da azamattardy tolǵandyrar taqyryp. Elimizde óndiristik jaraqat saldarynan bolǵan ólim úshin jumys berýshi jaýapqa tartylady. Arnaıy komıssııa qurylyp, is jan-jaqty tergelýi shart. Ol keminde 3 adamnan turýy kerek. Iаǵnı komıssııa quramynda kásiporyn basshylyǵy, eńbek jónindegi memlekettik ınspeksııa, eńbekti qorǵaý, dáriger, quqyq qorǵaý organdary prokýratýra qyzmetkeri bolýy mindetti. Komıssııa kýágerlerdiń aıǵaqtary boıynsha qorytyndy shyǵarýǵa tıis. Eger qaýipsizdik tehnıkasy buzylsa, onda marqumnyń týǵan-týystary úshin ótemaqy alý múmkindigi azaıady.
ALMATY