«...Jaz ómirin,máz ómirin qysqartyp,Bara jatyr,bara jatyr qus qaıtyp...»Nurǵısa Tilendıev kózi tirisinde konsertiniń bárin osy ánmen aıaqtaıdy eken. Halqy kompozıtordyń amanatyn oryndap, janyna jaqyn tartqan dál osy ánmen Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynda ataqty perzentin aqtyq saparǵa shyǵaryp salǵany áli esimizde. Kórermen qaýym taǵy da fılarmonııada «Qustar qaıtyp baradyny» birge shyrqap, kompozıtor rýhyna taǵzym etti.
N.Tilendıev atyndaǵy respýblıkalyq dırıjerler baıqaý gala-konsertinde biz de sol sátke kýá boldyq. Gala-konsert halyqtyń jas dırıjerler ónerimen tanysýyna úlken múmkindik syılady. Qatysýshylar arasynan konkýrs jeńimpazdary gala-konsertte belgili bolyp, júldegerler sahnada óner kórsetip, halyqqa shyǵarmashylyq esep berdi.
Baıqaýǵa Qazaqstannyń túkpir-túpkirinen 18 ben 35 jas arasyndaǵy dırıjerler men joǵary oqý oryndarynyń talantty stýdentteri tańdalyp alynyp, 19 úmitker saıysqa joldama alǵan bolatyn.
Baıqaý maqsaty – elimizdegi talantty dırıjerlerdiń basyn qosyp, jas daryndardyń bir-biriniń ónerimen jaqynyraq tanysýyna ári tájirıbe almasýyna múmkindik berý. Sondaı-aq uıymdastyrý komıteti jas talanttar arasynan jańa esimderdi anyqtap qana, qazaq dırıjerlik ónerin damytyp, N.Tilendıevtiń shyǵarmashylyq baı murasyn nasıhattaýdy da basty nazarǵa alyp otyr.
Atalǵan baıqaý qazaq mýzyka ónerindegi qaıtalanbas tulǵa – N.Tilendıevtiń qurmetine oraı 2004 jyldan beri 2 jylda bir ret uıymdastyrylyp keledi. Alaıda ártúrli sebeptermen úzilip qalǵan bul shyǵarmashylyq baıqaý bıyl qaıtadan jalǵasyn taýyp otyr.
Baıqaý qorytyndysy boıynsha Ábilqaıyr Saǵymbaev – bas júlde, Ábilqaıyrhan Beısekov – I oryn, Mádı О́mirzaqov – II oryn, Medet Esbergenov, Bekbolat Ábdiberikuly – III oryn, Merýert Muqanova men Jambyl Meıirbekov – dıplom, Sátqozy Muhtar – «N.Tilendıevtiń shyǵarmasyn úzdik oryndaǵany úshin» arnaıy júldesi, al Alııa Salı yntalandyrý syılyǵyna ıe boldy.
Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen ótken baıqaýdyń júlde qory 5 mıllıon teńgege jetip otyr. Bas júlde – 1,5 mln teńge, I oryn – 1 mln teńge, II oryn – 600 myń teńge, III oryn (ekeý) – 400 myń teńge. О́zge de júldege ıe bolǵan jastar aqshalaı syılyqtarmen marapattaldy.
Gala-konsertten soń baıqaý júldegerlerimen az-kem tildesýdi jón kórdik. P.I.Chaıkovskıı atyndaǵy Almaty mýzykalyq kolledjiniń oqytýshysy, N.Tilendıev atyndaǵy baıqaýdyń dıplomanty atanǵan Merýert Muqanovany sózge tartqan edik.
– Baıqaý eki kezeńnen turdy. Birinshi kezeń qatysýshylarǵa qıyn soqty dep sanaımyn. Dırıjerdiń orkestrmen jumys isteýde óz qupııasy men ádis-tásili barshylyq. Al ekinshi kezeńde ózimiz tańdaǵan shyǵarmany oryndadyq. Dáýletkereıdiń «Topan» kúıin alyp shyqtym. Partıtýraǵa qaraýǵa da, jatqa da oryndaýǵa bolady. Jalpy, baıqaý joǵary dárejede ótti, – deıdi 9 jyldyq tájirıbesi bar mýzykant. Orkestr dırıjeri búginge deıin Aıtqalı Jaıymov, Shamǵon Qajyǵalıev atyndaǵy respýblıkalyq konkýrstardyń, M.Tólebaev atyndaǵy halyqaralyq baıqaýdyń júldegeri atanǵan. Sondyqtan da respýblıkalyq konkýrsqa joldama alǵan dırıjer bitkenniń osal emesi anyq.
Qazylar alqasynyń sheshimimen qaraǵandylyq dırıjer Ábilqaıyr Saǵymbaevtyń oryndaý sheberligi joǵary baǵalanyp, bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Jeńimpazdyń qýanyshyna ortaqtasyp, sahna syrtynda baıqaýdan keıingi áserin surap úlgerdik.
– Ǵajap áserdemin. Sebebi «Otyrar sazy» syndy kásibı orkestrmen jumys isteý janǵa raqat syılaıdy. Kez kelgen dırıjer úshin mundaı orkestrmen jumys isteý úlken qurmet qoı. Baıqaýǵa keler bolsaq, N.Tilendıevtiń qoltańbasyn, shyǵar- masyndaǵy erekshelikter men jaýhar oıyn orkestrge jetkizý ońaı dúnıe emes. N.Tilendıev týyndylary qazaq orkestriniń sharyqtaý shyńy desem artyq aıtpaspyn. Sondyqtan eki kezeń de qatysýshylar úshin ońaı bolmady. Ekinshi kezeńde solıstpen de jumys istedik. Dırıjerge ári solıspen, ári orkestrmen jumys isteý eki ese kúrdeli. Ár ánshiniń ózine tán temperamenti, áýenge degen sezimi bar. Osy sátte solıstiń yńǵaıyna qaraı orkestrdi basqarý – óte jaýapty tapsyrma, – deıdi tolqynysyn basa almaǵan dırıjer.
Baıqaýda III oryn alǵan Medet Esbergenovtiń anasymen de tildesý sáti buıyrdy. Medettiń anasy Jaıdar Qabyltaıqyzy da mýzykant, orkestr dırıjeri eken.
– Balam – Jetisý oblysyndaǵy M.Tólebaev atyndaǵy halyq aspaptar orkestriniń dırıjeri ári kórkemdik jetekshisi. О́zimiz de ónerge jaqyn otbasymyz. Sondyqtan da Medetimizdi kishkentaıynan mýzykaǵa baýlydyq. Máskeý qalasynda dırıjerlik óner boıynsha bilim aldy. Balamyz osy baıqaýdan úshinshi oryn aldy, – dedi qýanyshy qoınyna syımaı.
Jaıdar Qabyltaıqyzy ónerden alys adam bolmaǵandyqtan, baıqaýdyń barysy men qatysýshylardyń qarym-qabileti jaıynda da pikirin bildik.
– Baıqaýdan soń arnaıy gala-konsert ótkenine qýanyshtymyz. Konserttiń sharyqtaý shegi – keshtiń N.Tilendıevtiń ánimen aıaqtalǵany bárimizge unady. «Qustar qaıtyp barady» ánin orkestrmen qosa shyrqaý erekshe kúıge bóledi.
О́zim mýzykant bolǵandyqtan, jastardyń dırıjerlik qımylyna asa mán berdim. Orkestrdi seziný qabiletteri bar. Bas júldeni ıelengen balany estýim boıynsha N.Tilendıevtiń shyǵarmalaryn orkestrge laıyqtap ózi óńdep jazǵan kórinedi. Qol-qımyly bolmaı jatsa da, bar júregimen shynaıy sezinip, halyqqa jetkizýge tyrysty. Jastardyń deńgeıi jaman emes. Osyndaı jas mýzykanttar barda, N.Tilendıev atamyzdyń izbasarlary barda, halyq mýzykasy, dástúrli ónerimiz asqaqtaı beredi degen senimdemin, – deıdi ol.
Esterińizge sala keteıik, 2025 jyly Nurǵısa Tilendıevtiń týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı atalǵan baıqaýdy respýblıkalyq jáne halyqaralyq deńgeıde keńinen uıymdastyrý qazirden qolǵa alynyp otyr. Aldaǵy ýaqytta baıqaý atalymdary «Aspapta oınaý», «Estradalyq vokal» syndy baǵyttarmen tolyǵýy múmkin.
Aısulý SEZHAN,
«Egemen Qazaqstan»-nyń shtattan tys tilshisi
Almaty