Meniń Marhabat kókem

Qabir basyndaǵy oı

Kóke! Sol kúndi esime alsam, júregim aýyrady. Syzdap. El koronavırýs degen kelimsek indetpen kúresip, ábigerge túsip jatqanda densaýlyǵyńyz syr berdi. Indetten amansyz. Biraq búkil aǵzadaǵy qan ta­myrlaryn qajetti qorekpen qam­tamasyz etkenimen, óziniń tamyry az júrek sharshaǵan dedi dárigerler. Sol kúni qolyńyzdy qysyp, aman­da­sýǵa da ruqsat bermedi. Saqtyq sha­ralaryn saqtap. Qazaqtyń sóz qol­danysyna zorlaǵandaı bolyp engen «betperde», ıaǵnı medısınalyq maska taqqanbyz. Tártipke baǵynyp. Ekeýmizdiń aramyz eki metrdeı. Alys. Jaqyndatpaı turǵan aq ha­lat­ty abzal jandar ǵana emes, aýrý­ha­nanyń túsi kókshildeý de sýyq qabyrǵalary. Aýrasy.

Siz ben bizdiń aramyz bir metr­den asar-aspas. Jaqyn. Alystatpaı turǵan sizdiń jyly da, meıirimdi qos janaryńyz edi. Sál jymıǵan sátte júzińizge úıiriletin meıirimdi betperde de jasyra almady. Bul sizben sońǵy júzdesýimiz eken. Júrek shirkin bir jamandyqty sezdi me, janarǵa jas tyǵyldy... Qabirińizdiń basynda eles bolyp qaıta oralǵan osy bir kórinis, túpsiz oı ári qaraı tereńine súırep ala jóneldi.

Kóke! Áserli áńgimelerińizdiń kóptegen keıipkerleri turatyn N. ýálaıatynyń halqy sizdi izdeıdi. Áli de. Siz jıi baratyn kitaphanalarda arnaıy uıymdastyrylǵan jıyndarda zııaly qaýym, oqyrmandaryńyz eske alady. Sondaı jıyndarda ja­nym jabyrqap, júregim júdep jy­mıyp kúlgen jyly júzińizdi kóz aldyma eles­tetemin. Kóńil osyndaı kesh­terde sizdi izdeıdi. Kóptiń ara­sy­nan. Arqamnan qaqqan aıaly ala­qanyńyzdyń tabyn sezemin. Keıde ań­saımyn. «Kókem-aý», dep ońa­sha­da kóz jasqa erik bergen kez de bol­dy. Saǵynyshtan. Arqa súıer adam izdegennen. Siz jazǵan «banktiń ıt­teri» emes, kórealmaýshylyq pen ish­tarlyqtan aıtaqtalǵan ıtterdiń sháńkili búginde júıkeni juqartady. Sizben áńgimelesý juqarǵan júıkeni tynyshtandyryp qana qoımaı, kóp ke­leńsizdikti umyttyryp jibe­re­tin edi. Kez kelgen aýdıtorııany qa­rapaıym ǵana tilmen baýrap­ alatynsyz, jınal­ǵan qaýym uıyp­ tyńdap, tereń oıǵa sho­ma­tyn, izgi áreketterge, jaqsy is­ter­ge umtylatyn. Osyndaı qasıet­teri­ńizdi, tereń bilim men she­shen­­digi­ńiz­di bılik te, biz de paıda­landyq. О́zi­miz bel ortasynda júr­gen, birge atsalysqan nemese bastamashy bolǵan bir-ekeýin ǵana aıtyp óteıin.

Jazýshy, jýrnalıst, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Sherhan Murtazanyń 90 jyldyǵyn Jambyl oblysynan bólek Túrkistan óńirinde de atap ótý – sizdiń bastamańyz edi. Bizge tapsyrǵan bolatynsyz. Sheraǵanyń: «Parıjde boldym – Parıj túsime kirmedi. Mysyrda boldym – Mysyr túsime kirmedi. Qytaı, Úndistan, Pákistan, Iran bardym – olar da túsime kirmedi. Baıaǵyda Máskeýde bes jyl oqydym – ony da túsimde kórmedim... Túsime kún saıyn Myńbulaq kiredi. Túsimde ylǵı Aqsý Jabaǵylyny kóremin» dep jazǵanyn eske saldyńyz. Oblysy bólek bolǵanymen, jazýshynyń týǵan jeri Jýaly aýdanynyń Túl­kibaspen qoıyndasyp jatqanyn aıtyp, jaqyn tarttyńyz. Sheraǵany. Osy is-sharany ótkizýdiń mán-jaıyn aqyldasýǵa aýylyńyzǵa, Pistelige barǵanymyzda aýyryńqyrap otyr­sańyz da jymııa qarsy aldy­ńyz. Sse­narııin jazyp, «Kór­kem­sóz­diń kóshbasshysy, kósemsózdiń qol­bas­shysy» degen ataýyna deıin ózińiz qoıdyńyz. О́kinishke qaraı, Sheraǵańnyń 90 jyldyǵyna arnalǵan is-sharanyń basy-qasynda Marhabat aǵanyń ózi júrse, keleli jıynda otyryp estelikterin aıtsa degen oıymyz arman kúıinde qaldy. Sheraǵańdy ulyqtaıtyn halyqaralyq is-shara­ny jeltoqsannyń ortasyna jospar­laǵanbyz, Siz ol kúnge úsh apta qal­ǵanda kelmestiń kemesine minip kettińiz. Sizdiń usynysyńyzben. Sher­han Murtazanyń mura­syna ar­nalǵan «Shyńdaǵy Sheraǵań» atty estelikter jınaǵy da jaryq kór­di. Qazaq­stan Jýrnalıster jáne Ja­zýshylar odaqtarynyń Túrkistan oblystyq fı­lıaldarynyń atsalysýymen ba­sylyp shyqqan bul jınaqqa eki esteligińiz endi. «Shyńdaǵy Sher­aǵań» jáne «Sheraǵań qaıda júr eken?..» atty estelikterińizdi oqyp,­ muńaıǵanbyz. Janarymyz jasaýra­ǵan, júrek syzdaǵan. Sol estelikterdi jazǵan sizdiń júregińizge túsken salmaqtyń aýyrlyǵy ólsheýsiz, ózińiz ǵana sezdińiz.

Júrekke túsken alǵashqy syzat, tamyrlaryn juqartqan «Ádebıet pániniń perishtesi» edi. Ulyńyz Baý­bek Túlkibas aýdanyndaǵy Naýaı atyndaǵy mekteptiń qazaq tili men ádebıeti páni bólmesin kór­kemdeımin dep júrip qaıtys bol­dy. Bul qaıǵyly oqıǵany siz «Áde­bıet pániniń perishtesi» hıkaıatyn­da, árbir sózin júrekten ótkize, kóz­ jasyńyzdy qurǵata qaǵazǵa túsir­di­ńiz. Ony keıin tereńdeı, eseleı tús­ken jaıttar da az emes shyǵar. Sher­aǵań týraly jazǵan esteligińizde, Ábish Kekilbaıulynyń qazasyn es­tigende eseńgirep qalǵanyńyzdy aıtypsyz. «Kórkemdiktiń kókesi, kókem. Kemeńgerliktiń kemeli, kó­kem. Álemniń Ábishi ǵoı, kókem. Bú­kil baıtaǵyńyzdy, onyń ishinde Oń­tústigińizdi janyńyzdan artyq kó­rýshi edińiz-aý, kókem. Ońtústigińiz oısyraǵan kúı keshti, kókem. Shyraı­ly Shymkentińiz sher keshti, kókem... Túrkistanyńyz tumanytyp, Áziret Sultanyńyzdyń kesenesi kúreńitti, kókem» degensiz. Egilip, ebil-debil jy­laǵansyz. Sheraǵańnyń qaza­sy da sizge aýyr tıdi. «Sheraǵań Shol­pan juldyzǵa jol tartty. Teń­bil Torǵaıy shyryldaı ushyp, shy­ǵandaı bastap barady. Uly Paıǵambarymyzdyń Ýhýd taýyndaı kóretin Táńirtaýyńyzdyń... baýraıynda tánińiz tynshý tabar. Al asyl janyńyz Tańsholpannyń nuryna ulasar, kóke!» dedińiz. Oqyp, tereń kúrsingenbiz. Kókemen máńgilikke qosh­tasý men joqtaýdyń ólsheýsiz aýyr­lyǵy men aıtyp jetkize almastaı qıyndyǵyn sizdiń qazańyz uqty­ryp ketti. Sheraǵań ekeýińizdiń ara­ńyzda tek shyǵarmashylyq emes, aǵalyq-inilik úlken qurmet, syı­lastyq baılanys boldy. Sizdiń ıdeıa­ńyzben úsh jyl saıyn ótkizýdi dás­túrge aınaldyrý maqsat etilgen «Taýpisteli taǵylymynyń» osydan tórt jyl burynǵy halyqaralyq basqosýy «Sherhan men Nasyr baýynda» taqyrybyna arnalǵan bolatyn. Pisteli aýylyndaǵy baý­ǵa shırek ǵasyrdan astam ýaqyt buryn­ zańǵar qalamgerler Nasyr Fazyl men Sherhan Murtaza tal otyr­ǵyzypty. Pisteli jurty Astana, Taraz, Almatydan, kórshi О́zbek­stan­nan kelgen qonaqtardy zor qur­metpen qarsy aldy. Olar sizdiń sha­ńyraǵyńyzda baldaı tátti qy­myz­­dan iship, Sherhan men Nasyr baýy­nyń tarıhyna qandy. Aǵa bý­yn ómirden kórgen-bilgenderin, túı­gen oılaryn jastarǵa aıtty. Sher­aǵanyń 90 jyldyǵyn da osy baýǵa óńirdegi shyǵarmashyl jastardy jı­nap, bastap berdińiz. Pisteliniń ta­myljyǵan tún tynyshtyǵyn buzyp, shabyty shalqyǵan jastar óleńderin tún ortasy aýǵansha oqydy. Qos tulǵanyń ekken taldary qut bolyp daryp, búginde jaıqalyp ósken baýǵa aınalǵan. Dańqty qalamger Sherhan Murtaza da sizdi baýyryndaı jaqyn tartqanyn jazbalarynan bilemiz. «Kıikotyn kókseý» atty tolǵaýynda siz týraly bylaı dedi: «Bul jazýshyda Jaratýshy ózi buıyrtqan ýyz til bar. Qazir jazýshymyn dep shirengenderdiń kóbiniń tilinde ýyz kemshin. Ýyzǵa jarymaı, Kók bazardan kóp shalap ishkender. Bul jazýshyda Qudaı ózi bergen kóz bar. Kóz, árıne, bar. Ol kimde joq, adamdardyń bárinde derlik bar. Shyn jazýshynyń kózi – kókireginde. Ol mańdaıǵa bitken eki kózden basqa-a-a. Jazýshy sonysymen sýretker». Sherhan Murtazanyń osylaı baǵalaýy kóp jaıtty ańǵartady.

О́zińiz «jýrnalıssımýs» dep ataǵan Baıdýlla Qonysbektiń qazasy sizdi taǵy eseńgiretti. Qara shańyraq «Ońtústik Qazaqstan» gazetine otyz jylǵa jýyq eńbegi sińgen, oblystyq telearnany jańadan ashyp, kórkeıt­ken, jas jýrnalısterdi tálimdeý­degi tókken teri ólsheýsiz aǵa-do­sy­ńyzdyń qaraly jıynyn júrgizý maǵan tapsyrylyp, alǵashqy sózdi sizge bergenmin. Appaq qaǵazdaı qýar­ǵan júzińizdi kórdim. Daýsyńyz diril­dep, qatty qınaldyńyz. «Endi, mine, kórkem kóketaıym meniń, soǵys bastalǵan 22 maýsymda ba­qılyq boldyńyz. Alǵash estigende, sen­bedim. Sengim kelmeı, sendeldim. Aı, aınalaıyn, aǵa-dosym-aı! Baqul bol. Erte me, kesh pe, mahsharda ushy­ra­sarmyz. Jaratqan ultymyz ben ur­paqtarymyz aman, elimiz esen, je­rimiz bútin bolsyn!», dedińiz jurt­­ty da, ózińizdi de jubatyp. Baıe­­keń alpysqa tolǵanda «Sol qol» degen taqyryppen baıandama jasaǵansyz. Paıǵambar jasyn atap ótkende «Oń qol», odan keıinirekte «Baıdýlla bı» dep jazdyńyz. Ol soǵys bastalǵan jyly, al, siz soǵys aıaqtalǵan jyly týǵansyz. Jarasymdy ázilderińiz jurttyń jadynda. Bir keshte «Baıeke! Taǵy bir úlken jańalyq ashyldy. Qarap otyrsaq, siz 1 qyrkúıek, alǵashqy qońyraý kúni dúnıege kelipsiz, al, men 25 mamyr – sońǵy qońyraý syń­ǵyrlar kúni týyppyn» degensiz ázildesetinderińizden habardar áleý­met­ti kúldire. Júregińizge salmaq túsi­rip, syzat salǵan taǵy bir jáıt – eńbegińizdiń baǵalanbaǵany edi. Siz ataq-mansapqa múlde qyzyq­paı­tynsyz, biraq Memlekettik syılyqqa usynylǵan eńbegińizdiń laıyqty baǵasyn almaǵanyna qatysty kó­ńil-kúıdi júrekten ótkize syrtqa shy­ǵarmadyńyz. Ásirese, ekinshi már­te usynylyp, aqtyq sórege deıin bir top aqyn men prozashylardan bir ózińiz keldińiz. Eńbegińiz aqtyq sátte tizimnen syzylǵanynda qazaq pro­zasyna qııanat jasalǵanyn aıtýshylar kóp boldy. Qaıran júrek ádiletsizdikke shydady, jeńdi, shabyt berdi. Biraq sol kúnderi túsken syzattyń tereńdigi keıinirek bilindi. Kóke, qalyń oqyrmanyńyz tizimnen syzǵan joq, eńbegińizdi árdaıym joǵary baǵalady. Nátıjesinde, Ha­lyqaralyq «Alash», «Túrki ále­mine qyzmet» syılyqtarynyń, «Qur­met», «Parasat», «Barys» ordenderiniń ıegeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Ońtústik Qazaqstan ob­ly­synyń, Túlkibas jáne Báıdibek aýdandarynyń Qurmetti azamaty atandyńyz.

Túrki álemine tókken ter

Kóke, sizdiń «Túrkiler tóri – Túrkistan» atty jańa jınaǵyńyz 75 jas mereıtoıyńyzdyń qarsańynda jaryq kórdi. Rýhanı, janashyr inińiz, hám jerlesińiz Darhan Qydyráli tizginin ustaǵan Halyqaralyq Túrki akademııasy jaryqqa shyǵarǵan kitapta Túrkistan ǵana emes, onyń aınala-tóńiregindegi ózge de qa­lalar men qamal-qorǵandardyń, kent­terdiń ejelgi jáne bergi zaman­dardaǵy taǵdyr-talaıy, óńirdiń tabıǵaty, taý­lary men dalasy, dańqty tulǵalar, bıleýshiler, ózge de qaıratkerler, qalamgerler tý­raly baıandadyńyz. Jınaqta bar­lyq jaǵdaıattar kórkem-tarıhı turǵyda, Eldostyń esseleri retinde tartymdy da áserli áńgimelendi. Osy jınaq Qyzdarkúl jeń­shem­niń qamqorlyǵymen bastan-aıaq Pistelide jazyldy. Eki bıeni baılap, qymyzben qýattaýymen. Sol kitaptyń «sıgnalnyı» derlik danasyn ákep bergen sát esimde. Ol da búgin saǵynysh. Búginde oblys or­talyǵy – Túrkistan qalasynyń ákimi retinde iskerligimen tanylyp júrgen Nurbol Turashbekov Túl­kibas aýdanynyń tizginin us­tap turǵan tusta sizdiń 75 jasqa to­lýyńyzǵa oraı bezendirilýi bólekshe sáki jasatyp, syıǵa tartqan bolatyn. Betkeı men baýdyń arasyn qosatyn baspaldaqtaryna deıin ornatyp bergen-di. Sákige aparar bas­paldaqtar sany aldyn ala jos­parlanbasa da, qorytyndy eseppen 75 bolyp shyqqan. Iá, siz 75 jasqa tolǵanda, dál týǵan kúnińiz – 25 mamyrda «Túrkiler tóri Túrkistan» jı­­naǵyńyzdyń baspahananyń boıa­ýy keppegen alǵashqy danasyn naq osy sákide tabystaǵan edim. Marqaıyp qaldyńyz. Sákide otyryp, uzaq syrlastyq. Suranystyń kóptiginen sál keıinirek baspadan qaıta basylyp shyqqan «Túrkiler tóri Túrkistannyń» tusaýkeserin 75 jasqa tolý mereıtoıyńyzben baı­lanystyryp, Halyqaralyq qa­zaq-túrik ýnıversıtetinde bes birdeı shet memlekettiń zııaly qaýy­my, Parlament depýtattary, oblys basshylyǵy qatysýymen dúr­ki­retip ótkizý, sol halyqaralyq jı­yn­dy júrgizý, uıymdastyrý baqy­ty bizdeı paqyryńyzǵa buıyr­ǵanyn maqtanyshpen aıtyp júr­miz. Sol is-sharada Qazaqstan, Túr­kııa, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qyr­ǵyzstan elderiniń jazýshyla­ry, ádebıettanýshylary sóz sóılep, Túrkistannyń tarıhyna, onyń mán-mańyzyna qatysty qundy pikir­lerin ortaǵa saldy. Búginde 19 esse­den turatyn «Túrkiler tóri – Túr­kistan» qytaı tiline aýdaryl­ǵan, aldaǵy ýaqytta aǵylshynsha shyqpaq. Sol kezde aqparat qural­dary ádebıet áleminde ózindik órnegi bar, týyndylary kóptegen shet til­derine aýdarylǵan sizdiń ta­myr­las, taǵdyrlas elder ádebıeti­niń damýyna qosqan súbeli úlesi jo­ǵary baǵalanyp, «Túrki álemine qyzmeti úshin» syılyǵymen marapat­talǵanyńyzdy sondaı-aq, shy­ǵar­­malaryńyz Birikken Ulttar Uıy­mynyń 6 tiline aýdarylyp, 60 myń danamen taralǵan qazaq pro­zasynyń antologııasyna engenin eske sala jarysa jarııalap jatty. Qoǵam qaıratkeri Darhan Myńbaı «Túrkiler tóri – Túrkistan» túrki tilderine aýdarylýy tıistigin aıtty.

Sizdiń el qoldaǵan, jas talant­tardy yntalandyrǵan, úlgi-óne­ge­lik bas­tamalaryńyz kóp edi. Túl­ki­bastaǵy ǵajap qyzǵaldaqtar ósetin Shubaıqyzyl tóbeniń qazaqy ataýyn qaıtaryp, «Shyraılym – Shubaıqyzylym» degen alǵashynda aýdandyq, keıin oblystyq, respýb­lıkalyq deńgeıde úlken baıqaýlar ótkizýde bastamashy boldyńyz. «Marhabat -Mıras» qoǵamdyq qory arqyly talaı jas talanttyń jolyn ashtyńyz. Jetpiske tolǵanyńyzda Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraılastyra Shymkentten – Shubaıqyzylǵa jaıaý sherý uıymdastyrdyńyz.

Marhabattaný ortalyǵy ashylar...

Kóke! Esime ózim bir jyldary jazǵan óleń joldary túsip otyr.

«О́mir teńiz, al ýaqyt qaıyǵyń,

Jaralǵanbyz bizder eskek esýge,

Az-kóp ǵumyr keshý emes aıybyń

Sol ǵumyrdy qalaı,

qaıtyp keshýde»

dep jazyppyn. Qalaı, qaıtyp ǵumyr keshýdi kórsete bilgen – ómi­ri­ ónegeli, qazaq ádebıetiniń ǵana emes, túrki áleminiń rýhanııaty úshin brend sanalatyn, qaıtalanbas qoltańbasy bar qalamger Marhabat Baıǵut edi. Búginde sizdiń janyńyzda bolǵan ár sátimizdi maqtanyshpen, saǵynyshpen eske alamyn. Sizdiń shyǵarmashylyǵyńyzǵa arnalǵan «Marhabat mýzasy» atty jınaqty shyǵarýǵa atsalysqanymyzdy, av­tor­lyq jobańyz – «Taýpisteli taǵy­lymy» is-sharalarynda birge júrgen kúnderdi saǵynyshpen eske alamyn. Iá, endi bári de ótken shaq. Bári saǵynysh. Sol sátterde, qasy­ńyzda bolǵan kúnderi ómir jo­lyńyz, keshegi kúnder, ádebıet tý­raly aıtqan áńgimelerińiz de jadym­da jattaýly. Ekinshi synypta erke­letip júrgen ákeńizdiń qaıtys bol­ǵanyn aıtyp, muńaıdyńyz. Be­sin­shi klasta 3-klastyń ádemi bir qy­zyna ǵashyq bolǵanyńyzdy aıtyp, jymıdyńyz. Sol jyly, sol qyzdy qorǵap jazǵan maqalańyz «Qazaqstan pıoneri» gazetine shyǵyp, búkil aýyl bilgenin, mektep basshylary jýrnalıst balany ortalaryna al­ǵanyn aıtyp, kúldińiz. Sonda sizdi ádebıetten beretin muǵalim qoldap, qa­nattandyrǵan eken. Besinshi synypta qalamnyń qudiretin sezinip, mektepte «korrespondent bala» atan­dyńyz. Aýdandyq gazette alty jyl istedińiz. Shymkentke Túlkibastan baryp-kelip, qysy-jazy, oblystyq «Ońtústik Qazaqstan» gazetinde 10 jyl 10 aı eń­bek ettińiz. Úısiz tórt jarym jyl júrdińiz. Bes kún Shymkentte bo­lasyz da, eki kúnge avtobýspen aýyl­ǵa qaıtasyz. Odan eki tilde de gazetterge taldaý ja­saı alatyn sizdi qyzmetke obkomǵa shaqyrdy. Jurt jete almaı júr­gen jerden qashyp shyqqandaı áreń qutylǵanyńyzdy aıtyp, jymı­dy­ńyz. Jazýshylar odaǵynyń oblys­taǵy fılıalyn basqardyńyz. Aq­parat, qoǵamdyq kelisim, keıin qaı­ta ashylǵan Til basqarmalaryna basshy boldyńyz, sizdi árdaıym Oń­tústiktegi jas qalamgerler ustaz sanady. Mysaly, aıtýly aqyn Ábilda Aımaq «Dıdar» gazetinde 1997 jyly jarııalanǵan «Aldymda júrse – qamqorshym» atty maqalasynda: «Kirpish qalap, laı tasyp, tam sylap júrgen jerimnen «balaǵyńnyń bıti bar eken», dep Jazýshylar odaǵyna qyzmetke shaqyryp, úlken úmit artyp edi maǵan. Mahańnyń jan dúnıesin uǵyna, aldynda «qorqatyn boldym». Úmitin aqtaı alamyn ba dep, qarap júrip sasatyn boldym. Osy kúni Mahańmen qyzmettes bolǵanymdy, qıyn jolda sol kisige kezdesip, tálim alǵanymdy maqtanysh etemin», dep jazypty. Sol jyldardaǵy ahýaldan jaqsy habardar, sizdi etene tanıtyndar ákimderdiń eldegi qoǵamdyq-áleýmettik jaǵdaıdy jan-jaqty jaqsy biletin, memlekettiń ustanyp otyrǵan saıası baǵyt-baǵdaryn tereń paıymdaıtyn, oıdy, ıdeıany dóp beretin, dál jetkizetin sizdi ózderi taýyp alatynyn aıtady.

Kóke! El gazeti «Egemen Qazaq­stan­daǵy» úsh oblys boıynsha ar­naý­ly tilshi bolyp istegen jyldaryńyz biz úshin úlken mektep edi. Sol mektepten sabaq alýǵa qyzyǵýshylyǵymnyń sońy el basylymy «Egemende» ju­mys isteýge meni de jetelep ákel­di. Sizdiń jazǵandaryńyzdan úı­ren­dik, úlgi aldyq, uqsap baqtyq. Bú­gingi jazýymyz da «bolmasań da uq­sap baǵýdyń» bir kórinisi. Bir kezdesýimizde jýrnalıst bolyp, áde­bı shyǵarma jazýǵa az ýaqyt ból­genińizdi aıttyńyz. Negizinen sen­bi, jeksenbide jazdyńyz, basqa ýaqytta kúndelikti jumystan qol tı­megen. Sosyn eńbek demalysyn paı­dalandyńyz. Tańǵy alty jarymda turyp, serýenge shyǵasyz júgiretinsiz. Keshke de sony qaı­talap, úıde sál-pál sportpen aına­ly­satynyńyzdy bildik. Sońǵy jyldary jazýdy azaıtqanyńyzdy aıtyp, kúrsindińiz. Zabaıkale áskerı okrýginde azamattyq boryshyńyzdy ótep júrip jazǵan eń alǵashqy áńgimeńiz «Kún astyndaǵy Kúnikeı qyz» týraly aıttyńyz. Maral baǵatyn, qazaq qyzyna uqsaıtyn sulýdyń beınesi kóz aldyńyzǵa kelgen bolar, kúlimsiredińiz. Tuńǵysh áńgimeler jınaǵyńyz «Shilde» tórt jyl baspada jatyp, 1978 jyly shyqty. Araǵa eki jyl salyp­ «Syrbulaq» kitabyńyz jaryq kór­di. Qalyń oqyrman qaýym «In­ternattyń balasy», «Qorǵansyz júrek», «Mashattaǵy mahabbat», «Ádebıet pániniń perishtesi» dese, eleń ete qalady. «Ápkemniń aýyly» atty áńgimeler jınaǵyńyzdyń Memlekettik syılyqqa ábden laıyq ekenin aıtýshylar da az bolǵan joq. Elimiz táýelsizdik alǵan kezeńdi sýretteıtin 19 áńgimeńiz engen «Oqý zaly» kitabyńyz da joǵary ba­ǵalandy. «Boztorǵaıdyń uıasy», «Joǵalǵan Jurnaq», «Kóksý komedııasy», «Asqarovtyń aqqaıyńdary» dramalaryńyz teatr sahnasynda qoıyldy. Jalpy synshylardan da, oqyrmandardan da óz baǵasyn alǵan on shaqty povesińiz 100-den astam áńgimeńiz bar eken. Mektepte júrip óleń de jazǵansyz. О́leń demekshi, Taýpisteliniń tórinde, qyr basynda otyryp ózińiz shyǵarǵan «Aqtolǵaı» ánin úntaspadan tyńdadyq. Taǵy bir qyryńyzdy tanydyq. «Egemen Qazaqstanǵa» shyqqan «Qosh bol, kitap!» degen áńgimeńizge pikir aıtý­shylar kóp boldy. Qońyraý shal­ǵandardyń da qarasy qalyń. Sol áńgimede siz jazý stılińizdi ózgert­tińiz. Aldymen uzaq qylyp jazyp alyp, sosyn bárin syǵyp-syǵyp jar­tylaı qysqartypsyz. Jurt sony jaqsy qabyldaǵanyn, oqyrmanǵa ıkemdelgen soń onyń sál-sál áseri bo­latynyn baıqaǵanyńyzdy aıt­tyńyz. Biraq tek solaı jazyp ketýge taǵy bolmaıtynyn, onda qazaq­tyń kórkem sóziniń qunary jú­deıtinin eskerttińiz. Povestiń ózin qysqa jazasyz. Orta joldy us­tana otyryp, oqyrman talabyn da eskerip, jańa izdenisterge de barýǵa keńes berdińiz. Bizge. Stıl demekshi, sizde Beıimbettiń stı­li baryn aıtýshy synshylar az emes. Iá, siz Beıimbet Maılındi ár shyǵarmańyzdy jazardyń aldynda qaıtalap oqıtynsyz. Berdibek Soqpaqbaev, Asqar Súleımenov, Ábish Kekilbaev, Sherhan Murtaza, Ákim Tarazı, Qaraýylbek Qazıev, Saıyn Muratbekovtiń týyndylaryn jıi oqıtyn edińiz. «Aǵylshyn jazýshysy Somerset Moemniń «Aı men aqsha» degen týyndysyn jaqsy kóremin. О́zim «Betinde ájimi kóp dúnıe júzinde eki-aq jazýshy bar. Biri – Somerset Moem, ekinshisi – men», dep ázildeısiń. Mark Tvendi, Ernest Hemıngýeıdi jaqsy kóremin. Orystardan Chehov pen Shýkshındi, Raspýtındi kóp oqydym. Qaı-qaısysy da myqty jazýshylar», de­gen edińiz bir kezdesýde. Sizben ót­ken ár kezdesý, ár mınýt men úshin úlken sabaq, qundy da qymbat sát­ter edi, kóke! О́zińiz janyńyzdaı jaq­sy kóretin Pisteli, jaǵasyn ara­lap kóp júretin Kókbulaq ózeni, jıi shyǵatyn Qulbaıshoqy búginde je­timsirep turǵandaı...

Qazaq ádebıeti bar kezde sizdiń shyǵarmalaryńyz, ádebıettegi esh­kim­ge uqsamaıtyn, ózindik órne­gi bar soqpaǵyńyz ólmeıdi, óshpeı­di. Bıigińiz alasarmaıdy. Shyǵar­malaryńyz áli zertteler, ol úshin shy­raıly Shymkentińizde nemese Túr­kiler tóri Túrkistanyńyzda Mar­habattaný ortalyǵyn ashý da qajet bolar.

«Ádebıet pániniń perishtesinde» Baýbek: «Mahsharda biz tabysarmyz, jan áke. Saǵynyshqa oranyp. Siz sa­ǵynyshtyń túsi sary bola­dy deýshi edińiz ózgeler sekil­di. Al men baıaǵysha, saǵynysh degeni­ńiz­diń túsin teńizdiń tolqyn sýyndaı kógildirleý-kúreńdeý kúıde se­zinetinmin. Ol jaqta myna jalǵan dúnıeden basqashalaý bolar. Shy­nyn­da da, shyn dúnıede qandaı eken saǵynysh?...

Aq dıdarmen ańsarly... Arsa­lańdap, aldyńyzdan shyǵarmyn-aý, jan áke... Kúlim-si-i-i-i-r-r-reep..» deıdi. Ulyńyzben tabysqan da bolarsyz, kóke!..

Rýhyńyzben syrlasqan rýhanı inińiz –

Ǵalymjan ELShIBAI