Tórt túlik qamy

Búgingi tańda oblysta 545 myń bas iri qara, 787 myń usaq mal, 287 myń bas jylqy jáne júzdegen túıe baǵylyp jatyr. Osy jyly árqıly mal aýrýlarynan saqtanyp, aldyn alýǵa mejelengen josparly jumys birshama tııanaqty atqaryldy. Naqtyraq aıt­saq, 6,7 mıllıon janýar men qusqa vaksına egildi. 1,3 mıllıon janýar men qustar asa qaýipti indetterge baılanysty tekserýden ótkizildi. Qyrýar jumysty atqarýǵa qomaqty qarjynyń qajet ekeni belgili. Bıyl veterınarlyq qaýipsizdikti saqtaý úshin oblystyq bıýdjetten 2,5 mlrd teńge qarajat bólindi. Jyl basynan beri mólsherlengen qarjy kólemi tolyq ıgerildi. Osylaısha, janýarlar men qustarǵa vaksına egilip, zertteldi. Iri qara maldyń qanynan 389 myń synama alyndy. Bul oraıdaǵy jospardyń 105 paıyzy oryndalǵanyn aıta ketý kerek. Usaq mal da 107 paıyz zerttelip, juqpaly aýrýdyń aldyn alýǵa baılanysty qyrýar jumys atqaryldy. Jospardan tys atqarylǵan kóp is bar.

Árqıly indettiń aldyn alý barysynda qolbaılaý bolyp otyrǵan túıindi máseleni de aıta ketýimiz kerek. Máselen, óńirde 265 mal qorymy bar. Onyń 8-i – tıptik qorym, 257-si – burynnan paıdalanylyp kele jatqan mal qorymdary. Eldi mekenderge tórt túlik maldyń óleksesin zalalsyzdandyrýǵa úlgili mal qo­rymdary qajet-aq. Bul máseleni túbegeıli sheshýge oblys ákimdigi «Oblys aýmaǵynda paıdalanylatyn mal qorymdaryn sáıkestendirý jáne jańa úlgidegi mal qorymdaryn kezeń-kezeńimen salý jónindegi 2019-2025 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar jos­paryn» bekitti. Shyntýaıtynda, bul kópten beri kóterilip kele jatqan másele bolatyn. Baǵdarlamany júzege asyrýǵa 108 jer telimi rásimdelgen. О́ńirdegi aýdandarda jaqsy mysaldar da bar. Máselen, joǵaryda atalǵan josparǵa sáıkes, Birjan sal aýdanynda jalpy somasy 70 mln teńgeni quraıtyn 5 mal qorymy salynbaq. 2022 jyly osy maqsatqa 22,1 mln teńge qarajat bólindi. Ázirge 10 aýdan­da mal qorymyn salýǵa qajetti qu­jattar ázirlenip jatyr. Aqkól, Bulandy, Býrabaı tárizdi birqatar aýdan­da 8 tıptik mal qorymyn salýǵa bıýdjettik ótinim berý josparlanyp otyr. Zańnamaǵa sáıkes mal ıelerine sanıtarlyq soıýǵa jiberilgen aýrý maldardyń or­ta­sha naryqtyq baǵasynyń kólemi men shyǵyndaryn 30 paıyzǵa óteý kózdelgen. 2022 jyly mal ıelerine ótem­aqy tóleý úshin 176 mln teńge bólindi. 1 702 bas iri qara men 736 usaq mal shyǵyny óteldi. 2023 jylǵa 76,5 mln teńge qarajat qarastyrylyp otyr. Kúni búginge deıin 550 bas iri qa­ra men usaq mal úshin 59,1 mln teńge kó­le­minde ótemaqy tólendi. Bul maq­satqa bólingen qarajat 77,3 paıyzǵa ıge­rildi.

Aýrýdyń aldyn alý týraly tilge tıek etkende kópten beri qoǵamda san alýan pikir týdyryp júrgen qańǵybas ıt-mysyqtyń sanyn azaıtý, retteý máselesi týraly da aıta ketý kerek. Zań kúshine engennen keıin veterınarııa basqarmasy «Aqmola oblysynda janýarlardy aýlaý, ýaqytsha ustaý qaǵıdattary» týraly negizdeme daıyndady. Erejege sáıkes ıt-my­syqty aýlaǵan kezde oqshaýlaıtyn torlar, tuzaqtar, basqa da qural-jab­dyqtar arqyly júzege asyrý tár­tibi belgilendi. Osy jyly oblysta qań­ǵybas ıt pen mysyqtyń sanyn retteýge 96,5 mln teńge qarajat qa­rastyrylǵan. Basqarma qańtar aıynda 4 baǵdarlama boıynsha memlekettik satyp alý baıqaýyn ótkizgen. Osy baıqaýda birneshe seriktestikter men jeke kásipkerler jeńiske jetken. Olardyń yjdaǵatty jumystarynyń arqasynda 2,3 myńǵa jýyq ıt ustalyp, zalalsyzdandyryldy. Basqarma mamandary jergilikti kásipkerlerdiń kómegimen ýaqytsha ustaý pýnktteriniń jobasyn ázirledi. Aldaǵy ýaqytta ýaqytsha ustaý pýnktin salý máselesi qarastyrylyp jatyr. Mundaı oryndar Aq­mol aýylynda, Atbasar jáne Kók­shetaý qalalarynda salynbaq. Jo­banyń qanshalyqty tıimdi bolatyny jumys barysynda anyqtalady. Eger nátıjeli bolsa, barlyq aýdan men qalada osyndaı ýaqytsha oryndar jab­dyqtalmaq. Mamandardyń esep­teýine qaraǵanda, ýaqytsha ustaý pýnk­tine ketetin shyǵyn baspana salý men ustaýǵa qaraǵanda arzanyraq bolmaq.

El ishinde indet taramaý úshin osyndaı qadaý-qadaý sharýa atqarylyp jatyr. Bul – óte mańyzdy. Aýyl sha­rýashylyǵy ónimderin shetelge eksporttaıtyn bolsaq, qatań tekseristen ótetini belgili. Sondyqtan veterınarııa salasyn jetildire túsýimiz kerek-aq.

Aqmola oblysy