Jańabazarlyq ardagerlerdiń ónegeli is-áreketteri, qoǵam ómirindegi belsendiligi oblys, respýblıka kólemine keńinen tanylǵan. О́ńirdegi ózge aýdandarda zamandastary úlgi alyp, ıgi ister jalǵasyn taýyp jatyr. Qazyǵurt aýdanynda abyroı-bedeli zor, týǵan jerdi qaıta túletýge laıyqty úles qosyp júrgen azamattar da «Jańabazar ardagerleri» qoǵamdyq birlestiginiń músheleri. Olardyń el arasynda yntymaq, birlikti saqtaý, jastarǵa tárbıe berýde, otbasylyq qundylyqtardy nasıhattaýdaǵy eńbegi erekshe.
Ardagerlerdiń apta saıynǵy basqosýy jurtty tatýlyqqa úndeýge, adasqandy týra jolǵa, tentekti tezge salatyn, el ishindegi daý-damaıdy, turmystyq máselelerdi sheshetin, bir-birine qyryn qarap júrgen eki jaqty ymyralastyryp tatýlastyratyn, aýyldyń birligi men bútindigin, berekesin caqtaýǵa dáneker bolatyn dástúrli jıynǵa aınaldy. Ár jıynda ardagerler maýsymdyq jumystardy qorytyp, aldaǵy iske baǵyt-baǵdar jasap otyrady. Mal urlyǵy bolǵan jaǵdaıda kinálini anyqtap, sheshimin aıtatyn da osyndaǵy ardagerler. Odan bólek, óz eńbegimen sharýa qojalyǵyn ashyp, kásipke bet burǵan azamattardyń eńbegin kópshilik aldynda aıtyp, jalqaý jandardyń namysyn qamshylap ta otyrady. Keıde atqaminer qaltaly azamattar da aqsaqaldardan aqyl-keńes surap keledi. Qınalǵandarǵa qolushyn sozyp, keńes aıtyp, aq batasyn berý de qoǵamdyq birlestik músheleriniń mindetine aınalǵan. Uıym jumysyna tek jańabazarlyqtar ǵana emes, kórshiles Kókibel, Jigirgen, Qarabaý, Saraphana, Qaratas aýyldyq ákimshilikterinen de belsene qatysýshylar kóp. Berekeli de, yntymaǵy jarasqan aýylǵa keletin úlkendi-kishisi bar qonaq ta úzilmeıdi. Iá, elge úlgi etetin ıgi isteri kóp ardagerlerdiń belsendiligi qalaı bastalyp edi? Aýyldyń aǵa býynyn berekeli isterge biriktirgen qazaqtyń salt-dástúri men ulttyq sýsyny bolatyn.
Biz aıtqan dástúrdi jergilikti jurt «qymyz jıyny» dep ataıdy. Aýyl turǵyndarynyń bir úıde bas qosyp, qymyz iship, ózara áńgime-dúken ótkizetin úrdis 1950 jyldan beri bar eken. Keńes ókimetiniń dáýirlep turǵan kezinde bul óńirde 60-tan asa usaq ujymshar bolǵan. Sol kezde alys-jaqyn aýyldardan atpen, esekpen Jańabazar aýylyna kelip, qymyz iship qaıtatyndar az bolmaǵan. Sýsyndaýdyń sebebimen kelgender ózara áńgime-dúken quryp, jańalyqtarymen bólisip, sharýa jaıyn aqyldasyp otyrǵan. Keıin birneshe usaq ujymshar biriktirilip, 1963 jyly Jańabazar aýylynan «Kommýnızm» qoı keńshary qurylǵan eken. Bertinirekte, ıaǵnı 1997 jyly aýyl azamattary «qymyz dámge» jıylyp, búgindi saralaı erteńgi kúndi oılap «Qarabastaý» óndiristik kooperatıvin qurýǵa sheshim qabyldaǵan. Alaıda «ortaq ógizden ońasha buzaýdy artyq» kórgender qatary kóbeıip, óndiristik kooperatıv jumysyn toqtatady. Ár sharýa óz úlesin bólip alady. Ýaqyt ótip, el ishinde qurylymdyq nemese sharýashylyq basqarýda ózgerister bolyp jatqanda, kópti kórgen qarııalardyń qalaýymen burynnan qalyptasqan «qymyz jıyn» dástúri joǵalǵan joq. Táýelsizdik jyldary jańabazarlyqtar bul dástúrdi odan ári jetildire tústi. Jergilikti belsendilerdiń bastamasymen «Jańabazar ardagerleri» qoǵamdyq birlestigi quryldy. Aýyl aqsaqaldary bas bolyp, demeýshilerdiń kómegimen ortalyq eldi mekenniń kórkin ashatyndaı ádemi ǵımarat boı kóterdi. Mańdaıshasyna «Ardagerler úıi» dep, odan tómenirek «Qymyzhana» dep jazyldy.
«Jomart jandardyń demeýimen 22 mln teńge qarajat jınalyp, qymyzhana ǵımaraty 5,5 aıda salynyp bitti. «Jańabazar ardagerleri» qoǵamdyq birlestigine múshe 55 ardagerdiń 13-i – qajy. Qoǵam ómirine belsene aralasyp júrgen ardagerler, sonymen qatar qymyzdy, jylqy ósirýdi jáne ulttyq sportty nasıhattap, jastardy salamatty ómir saltyn ustanýǵa shaqyramyz. Mektepterde kezdesýler ótkizemiz. Sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý maqsatynda da úgit-nasıhat jumystaryn júrgizip kelemiz», deıdi qoǵamdyq birlestik tóraǵasy Jorabek Súıeýbekov.
О́zgeshe órnekpen salynǵan sándi de sáýletti «Ardagerler úıi» kóńil súısintedi. Kórme zaly, namaz oqıtyn, qonaq bólmeleri bar ǵımaratta qymyzhananyń ótkeninen syr shertetin derekter de ornalastyrylǵan. Derekterde Jańabazar eldi mekeninde iri bazar bolǵany, sol óńirdiń 10-15 kolhoz basshysy birlesip, «Jańabazar qymyzhanasynyń» negizin qalaǵany aıtylady. Olardyń qatarynda Ádil, Álimbaı, Tilemis, Aryntaı, Názirqul, Isebaı, Zııamet, Nurjan, Bekmyrza, taǵy da basqa el basqarǵan azamattar bolypty. Búginde aldyńǵy býyn atalardyń urpaqtary osynaý izgi bastamany jalǵastyryp keledi. Árıne, jyl saıyn urpaq almasady. О́mirden ozǵan aqsaqaldardyń ornyna uldary kelip qatysady. Sóıtip, urpaq sabaqtastyǵy jalǵasyn tabady. Bul ortaǵa qosylǵysy keletinder de kóp. Alaıda olarǵa qoıylar talap joǵary. Elge abyroıly, ózindik aıtar sózi, úlgi eter ónegeli ómir joly bar 60-tan asqan jandar arnaıy komıssııanyń irikteýinen ótkende ǵana qatarǵa qosylady eken. Jeksenbilik jıynǵa qymyzdy jergilikti tórt otbasy daıyndaıdy eken. Sondaı-aq sol kúnge arnap tandyr nan jabatyn otbasy bar. Bul kúni qymyz jıynyna keletin qarııalarmen qatar jastar da barshylyq.
«Jańabazar ardagerleri» qoǵamdyq birlestigi qaırymdylyq jasaýdan da kende emes. Birlestik músheleri Arys qalasynda bolǵan jarylystan zardap shekken otbasylarǵa, Maqtaaral aýdany turǵyndarynyń úılerin sý shaıyp ketken kezde de qoldan kelgen járdemin aıamady. Jyl saıyn aýyl ákimdiginiń tizimindegi turmysy tómen otbasylardyń árqaısysyna azyq-túligin jetkizip, qaıyrymdylyq jasaǵan azamattar da az emes. Qazyǵurt pen Qosmola taýynyń arasyn jaılaǵan Jańabazar aýylynyń jyldan-jylǵa kórkeıip, ósip-órkendep kele jatqany da yntymaq pen tatý tirliktiń nátıjesi bolsa kerek.
«Aqsaqaldar aýyldyń tazalyǵynan bastap, jaryq, aýyz sý, tabıǵı gaz, jol, jaıylym tipti qoǵamdyq oryndardaǵy tártip máselelerin de únemi baqylaýda ustap, aýyl okrýgi ákimi men quqyq qorǵaý organdary basshylarmen tyǵyz baılanysta jumys jasaıdy. Mundaı aqsaqaldardyń bas qosyp, máseleni ońynan sheship otyratyn ortalyqtar ár aýyl okrýginde bolsa eken degen oı da keledi. Bul ár aýylda yntymaq pen birlikke, aýyzbirshilikke jol ashatyny aqıqat. Biz – árdaıym úlkenderdi syılap, solardy tyńdap ósken jastarmyz. Sondyqtan ómir kórgen, taǵdyr synynan ótken aǵa býyn árdaıym úlkendigin kórsetip, jastarǵa aqyl aıtyp, jol kórsetip otyrsa quba-qup emes pe?», deıdi Qazyǵurt aýdanynyń ákimi Ázızhan Ismaıylov.
Kezinde sanaýly ǵana ardagerlerdiń basqosýymen bastalǵan «qymyz jıyn» búginde zaman talabyna saı qalyptasqan úlken ujymǵa aınalǵan. Sanaly ǵumyrlaryn eldiń eldigi men birligine arnaǵan, urpaqtar sabaqtastyǵyn jalǵastyrǵan, el úshin etken eńbekteri de ólsheýsiz ári eleýli ardagerlerden quralǵan «Jańabazar ardagerleri» qoǵamdyq birlestigi 70 jyldyǵyn atap ótedi. Bul oraıda «Eldiń eldigi ardagerlerimen tanylady» taqyrybymen aýqymdy is-shara uıymdastyrylmaq.
Túrkistan oblysy