Jastardyń bilimin shyńdap, túrli jobalaryn júzege asyrýǵa qoldaý kórsetiledi. Bul bastama Memleket basshysynyń kreatıv ındýstrııany damytý tapsyrmasy negizinde júzege aspaq. Jetisý oblysynyń turǵyndarymen kezdesken Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva osyǵan qatysty zań ázirlenip jatqanyn jetkizdi. Júz myńǵa jýyq adam eńbek etetin salaǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasalyp, damýyna jol ashylmaq.
Qazir kreatıvti ındýstrııa salasy órkendep keledi. Ásirese Eýropa memleketteri bul baǵytta ózindik súrleýin salyp úlgerdi. Memleket basshysy óz sózinde megapolısterden bólek, óńirler de bul turǵyda nazardan tys qalmaýyn tapsyrǵan edi. «Kreatıv ıelerin» qoldaý sharalarynyń jeke paketin ázirleýdi Prezıdent sońǵy Joldaýynda da naqtylap jetkizdi. Qazir Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi osy baǵytta jumys istep jatyr.
Saıası reformanyń taǵy bir ońtaıly jetistigi – saılaý ınstıtýtyndaǵy jańashyldyq. Eki jyl buryn bastalǵan aýyl ákimderin saılaý óz nátıjesin bere bastady. Osy ýaqytqa deıin elimizdiń túkpir-túkpirinde 1 700-ge jýyq aýyl ákimi saılanǵan. «Aýyl ákimderin saılaý biz úshin úırenshikti jaǵdaıǵa aınalyp úlgerdi. Halyq saılaǵan ákimder táýelsizdikpen qatar azamattar aldyndaǵy jaýapkershilik pen esep berý múmkindigin de arttyrdy. О́z kezeginde aýyl turǵyndarynyń ózderi tikeleı ókili arqyly sheshim qabyldaýǵa yqpal etý quqyǵyn keńeıtti. Biz mıkrodeńgeıde atqarýshy bıliktiń turǵyndarmen qalaı tyǵyz jumys isteı bastaǵanyn kórip otyrmyz», dedi Aıda Ǵalymqyzy.
Elimizdegi demokratııalyq úderistiń nátıjesi birden bola qoımaıdy. Satylap júzege asatyn saıası reformanyń ıgiligin halyq ýaqyt óte kóredi. Aıda Balaevanyń aıtýynsha, saıası reformalardyń oryndalýy men tıimdiligine áser etetin eki faktor bar. Eń aldymen qajetti turaqtylyq pen berik tatýlyq. Qańtar oqıǵasy alasapyran áreketterden órkenıetti el bolmasymyzdy aıqyn kórsetti. Ekinshi shart – azamattyq qoǵamnyń belsendiligi. Qoǵamda árbir belsendi azamat elimizdegi saıası úderiske ún qosqanda ǵana reforma nátıjeli bolmaq.
«Prezıdenttik reformalar uzaqmerzimdi nátıje berip, memleketimizdiń damýynyń berik irgetasyn qalap qana qoımaıdy, olar áý bastan qarapaıym otandastarymyzdyń ómirine áser etetin naqty nátıjeler beretinin atap ótken jón», dedi mınıstr.
Aıda Balaevanyń aıtýynsha, elimiz sóz bostandyǵy men ádildik turǵysynda Ortalyq Azııada kósh basynda. Sheteldik zertteýlerge zer salsaq, osy aımaqta ótetin barlyq mıtınginiń 59 paıyzy elimizge «tıesili» eken. Saralap qaraǵanda kórsetkish О́zbekstannan – 7, Qyrǵyz Respýblıkasynan 2 ese kóp. Buǵan sebep, 2020 jyldan bastap mıtıngilerdi ótkizýdiń habarlandyrý sıpaty engizildi. Mınıstr nátıjeniń jaqsy ekenin, biraq ulttyq qaýipsizdikke, tutastyqqa qaýip tóndirmeý keregin alǵa tartty.
Otandyq BAQ-tyń el damýyndaǵy óz bıigi qalyptasqan. Deıturǵanmen, jýrnalısterdiń de máselesi jetip artylady. Arnaıy mártebeniń joqtyǵy, tilshiler qosynyna keı qurylymdardyń beıjaı qaraýy, óńirler men aýdandardaǵy merzimdi basylymdarda kadr tapshylyǵy syndy máseleler mınıstrmen kezdesýde saralandy. Qalamdy qarý etken óńir jýrnalısteri Aıda Balaevaǵa resmı organdardyń BAQ týraly zańda kórsetilgendeı joldanǵan saýalǵa ýaqytynda jaýap berilmeıtinin alǵa tartty. Ásirese bul olqylyq quqyq qorǵaý salasynda jıi baıqalady eken. Mınıstr zańnyń ústemdigi ornaǵan memlekette mundaı olqylyqqa oryn joǵyn, jergilikti ákimdik tarapynan tıisti aqparattyq túsindirme júrgizilý keregin alǵa tartty.
Qazir IT tehnologııalar dáýirinde qaǵaz baspanyń, merzimdi basylymnyń qajet emes ekenin alǵa tartatyndar bar. Áleýmettik jeli men ony qoldanyp, aqparat taratatyndar gazetti qoǵam qajet etpeıtinin alǵa tartyp júr. Mınıstrge osy jaıdyń aq-qarasyn ajyratyp berýde suraǵandar da tabyldy.
«Gazet – tarıh, jýrnalıst – tarıhshy. Búgin jazylyp, gazet betine túsken dúnıe ýaqyty kelgende tarıhı dáıekke aınalady. Qansha qoǵam damyǵanmen merzimdi basylym oqyrmanmen birge jasaı beredi. Áleýmettik jelide taraǵan aqpardyń bári aqıqat emes. Jalǵan aqparat, feık degenińiz qazir órip júr. Mınıstrlik janynan kún saıyn monıtorıng júrgiziledi. Jalǵan aqparat taratqandarǵa toqtam bar. Biz zań ústemdik quratyn elde ómir súremiz. Al gazette jalǵan aqpar, feık málimet shyqpaıdy. Shyny kerek, qazir respýblıkalyq jáne óńirlik BAQ bolyp bóliný baıqalady. Bul kózqarasty túbegeıli joıý kerek. Bir keńistik, bir múdde jolynda eńbek etý kerek. Kez kelgen merzimdi basylym memlekettik baǵdarlamalardy aqparattandyrýǵa den qoıǵan abzal. О́ıtkeni osyndaı bastamalar týrasynda kóp turǵyndar beıhabar», dedi A.Balaeva.
Shyny kerek, óńir jýrnalısterin kóp dúnıe tolǵandyrady. Ásirese quqyq qorǵaý organdarynda, jergilikti ákimdikterde telefon «úreıi» talaıdyń shymbaıyna batsa kerek. Resmı organdardyń kireberisindegi kúzettiń jıi telefon qaldyryp ishke enýin ótinip turatynyn kóz kórip júr. Ashyqtyq pen bárine birdeı múmkindik bar qoǵam túzýge umtylǵan memlekettik saıasattyń keı qurylymdarǵa áser etpeıtini jýrnalıster qosynyn qynjyltsa kerek. Bul máseleden habardar ekenin aıtqan mınıstr tıisti qurylymdarmen semınar ótkizip, adam quqyǵyn shekteıtin áreketterdi doǵarýǵa shaqyratyn aqparattandyrý jumysyn júrgizý qajettigin alǵa tartty.
Joldaýda kóterilgen taǵy bir másele – elimizde qumar oıynǵa táýeldiliktiń beleń alýy. Elimizdiń qaı qalasynda da qumar oıynǵa úgitteıtin kóshe jarnamalarynyń kóp ekeni de jasyryn emes. Mınıstr bul jaıynda da mınıstrlik tıisti sharalar qabyldaıtynyn jetkizdi.
Mınıstr balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etý jaıyna da toqtaldy. Onyń aıtýynsha, YouTube platformasy qazaq balasynyń tilin aǵylshynsha ne kárisshe shyǵaryp júr. Munda balalar kóretin qazaqsha kontent az. Tek «Valapan» telearnasy sheteldik balalar kontentine qarsy turýǵa qaýqarsyz. Onyń ózinde bul arnada 1-2 jas aralyǵyndaǵy balalarǵa arnalǵan baǵdarlamalar daıarlanady. Aıda Balaeva «Nickelodeon» balalar men jasóspirimder telearnasy, «TiJi» balalar telearnasy jáne «Dısneı» arnasy qazaq tiline aýdarylǵanyn aıtty. Degenmen YouTube platformasyndaǵy qazaqsha balalar kontentin qalyptastyrý aýqymdy jumysta talap etetinin alǵa tartty.
Jetisý oblysy