Shytyrman hıkaıaly proza janrynda qalam tartqan jazýshylardyń arasynda shoqtyǵy bıik tulǵalardyń biri, jýrnalıst, qoǵam qaıratkeri Kemel Toqaev – Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń túlegi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan orala sala, S.Kırov atyndaǵy ýnıversıtettiń tarıh-fılologııa fakýltetiniń jýrnalıstıka bóliminde bilim aldy. Jazýshylyq kásibiniń álippesin ýnıversıtette júrip úırendi. El rýhanııatynyń asyl qazynasyn tolyqtyrý jolynda talmaı qyzmet etken qalamy júırik jazýshynyń 100 jyldyq mereıtoıy aıasynda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde Kemel Toqaev aýdıtorııasy ashyldy.
Detektıv darabozyn eske alý sharasyna kelgen memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, zııaly qaýym ókilderi men oqý ordasynyń oqytýshy-professorlary, stýdent jastar aldymen ýnıversıtet kitaphanasy qoryndaǵy qalamger kitaptarynyń kórmesimen, tarıhı fotosýrettermen, gazet muraǵattaryndaǵy qujat, maqalalarymen, maıdandastarynyń estelikterimen tanysty.
Aýdıtorııanyń ashylý saltanatynda ýnıversıtet basshysy Janseıit Túımebaev quttyqtaý sóz sóılep, qaıratker qalamgerdiń eńbek jolyna toqtaldy. О́z sózinde rektor Kemel Toqaev qazaq ádebıetinde detektıv janrynyń negizin salýshy ǵana emes, Ortalyq Azııa ádebıetinde osy baǵyttyń damýyna erekshe úles qosqan jazýshy ekenin atap ótti. «Jýrnalıstıka fakýltetinen elimizge belgili kóptegen tulǵa ósip shyqty. Kemel Toqaev – osy úlken mektepten tálim alǵan qaıratker túlegimizdiń biri de biregeıi. Ol dara talantymen jýrnalıstik, ádebı ortaǵa erte tanylǵan qaıratker qalamger. Bıyl elimizde ǵana emes, barsha Túrki áleminde jazýshy Kemel Toqaevtyń 100 jyldyǵy keń kólemde toılanyp jatyr. 22 qyrkúıek kúni Túrkııada «Kemel Toqaev – qoǵam qaıratkeri, kórnekti jazýshy, belgili jýrnalıst» atty halyqaralyq konferensııa ótkizdik. QazUÝ bul sharany Ystanbul ýnıversıtetindegi Farabı – Eýrazııa ǵylymı ortalyǵymen birlesip uıymdastyrdy. Konferensııa barysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Áke týraly oı-tolǵaý» kitaby tanystyrylyp, tusaýy kesildi. Bizdiń basty maqsatymyz – Kemel Toqaevtyń shyǵarmashylyq murasyn jańa qyrynan zertteý, túrki álemine tanytý, ult rýhanııaty úshin atqarǵan qaıratkerlik eńbegi men ǵıbratty ǵumyryn nasıhattaý», dedi rektor. Sóz sońynda ýnıversıtet basshysy «Búgingi ashylyp otyrǵan Kemel Toqaev aýdıtorııasy bolashaq jýrnalıst, qalamgerlerdi shyńdaıtyn úlken mektepke aınalady degen senimdemin» dep atap ótti.
Is-shara barysynda Kemel Toqaevtyń 100 jyldyǵyna oraı basylyp shyqqan «Detektıv darabozy» atty kitaptyń tusaýy kesildi. Jınaq úsh bólimnen turady. «Kemel kókjıegi» dep atalatyn birinshi bólimde jazýshynyń buryn kitapqa jınaqtalmaǵan kórkem-pýblısıstıkalyq týyndylary berilgen. Kemel tulǵa týraly aıtýly ǵalymdar men zamandastarynyń estelikteri jınaqtalǵan ekinshi bólim «Qalamdastar qurmeti» dep atalady. Al «Izbasarlar izeti» degen úshinshi bólimde K.Toqaev týraly qazirgi qazaq jýrnalısteriniń, ádebıetshi ǵalymdardyń maqalalary toptastyrylǵan. Kitapqa Ortalyq memlekettik kıno-fotoqujattar men dybys jazbalar arhıvinen alynǵan materıaldar engizildi. Sonymen qatar QazUÝ-dyń «Ál-Farabı» kitaphanasy qorynan alynǵan fotosýretter men qalamger kitaptary da osy jınaqqa qosyldy.
Alqaly jıynda memleket jáne qoǵam qaıratkeri Amandyq Batalov, BUU Jahandyq kommýnıkasııalar departamentiniń ókili jáne Qazaqstandaǵy BUU Aqparattyq ortalyǵynyń basshysy Vlastımıl Samek, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary Baýyrjan Jaqyp, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Roza Qaıyrbaeva sóz sóılep, Kemel Toqaevtyń azamattyq qyry men jazýshylyq syry týraly pikir bildirdi.
О́z kezeginde jazýshy Naǵashybek Qapalbekuly Kemel Toqaevtyń birge oqyǵan kýrstasy, ardager jýrnalıst, búginde 102 jasqa kelgen Hanymbúbi Aqjolovanyń ystyq sálemin jetkizdi. Quttyqtaý hatta: «Men áli kúnge deıin QazUÝ-da oqyǵanymdy maqtan etemin. Kemel Toqaevtyń sabyrly da, salmaqty minezin, kisilik tulǵasyn esh ýaqytta umyta almaımyn. Gazetterge san taqyrypta maqalalar jazyp, shytyrman shyǵarmalarymen tanylyp, bizge de qamqor bolyp, ýnıversıtettiń qoǵamdyq jumystaryna belsendi aralasatyn. Búgingi qarashańyraq bilim ordasynda dara jazýshy atyndaǵy aýdıtorııanyń ashylýy úlken bastama», delingen.
Kemel Toqaev atyndaǵy aýdıtorııa zamanýı úlgide bezendirilgen. Onda jazýshynyń shyǵarmalary, maqalalary jaryq kórgen basylymdar jáne qalamger týraly jazylǵan kitaptar, fotosýretter qoıylǵan. Bilim alýshy jastardyń emin-erkin sabaq oqýlaryna keń jaǵdaı jasalǵan.
ALMATY