Bıylǵy toǵyz aıda ınternette úgit-nasıhat, terrorızm jáne dinı ekstremızm qaǵıdalaryn qamtıtyn 14 860 materıal jarııalanǵan. Bul – Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń áleýmettik jelilerge júrgizgen monıtorıngi kezinde anyqtalǵan san. Ortalyq kommýnıkasııalar alańynda ótken brıfıngte sala basshysy Aıda Balaeva osy baǵytta atqarylyp jatqan jumystarǵa jan-jaqty toqtaldy.
«Din – ustaı alsań qasıetiń, ustaı almasań qasiretiń» degen sóz qazirgi qoǵamnyń ahýalyn aıqyndap tur. О́ıtkeni dástúrli emes dinı aǵymdardyń belsendi jumysy halyqty ábden ábigerge saldy. Osy oraıda Mádenıet jáne aqparat mınıstri din týraly zańnyń keı normasy qaıta qaralatynyn málimdedi.
«Másele halyqtyń dindarlyǵynda emes, dinı saýatsyzdyǵynda. Dástúrli emes dinı aǵymdardyń dástúrli dinmen qatar qanshalyqty belsendi jumys istep jatqanyn kórip otyrmyz. Din týraly zańnyń jekelegen tarmaqtaryn qaıta qaraý qajet. Qoldanystaǵy zańnamada tipti «destrýktıvti dinı aǵymdar» degen uǵym joq. Qujatta qoǵamdyq oryndarda nıhab kııýge tyıym salynýy yqtımal. Men mundaı tájirıbeni basqa elderden kórip júrmin. О́ıtkeni bul – ulttyq qaýipsizdik máselesi. Zańǵa ózgerister engizý nemese jańa zań jobasyn ázirleý biraz ýaqytty qajet etedi. Aldymen jumys toby qurylyp, túzetýler tujyrymdamasy talqylanady, keıin zań Úkimettiń zań jobalaý jumystarynyń reestrine engiziledi, sodan keıin ǵana Májilis pen Senatqa jiberiledi. Árıne, talqylaýǵa, jan-jaqty zertteýge teologter, sarapshylar men qoǵamdyq uıymdar, jurtshylyq tartylady. Biz ýákiletti organ retinde osy baǵyttaǵy jumystardy kúsheıtip, zańnamalyq normalardy qataıtýǵa kúsh salamyz», dedi mınıstr.
Memleket basshysy tapsyrmalarynyń oryndalý barysy týrasynda ótken brıfıngte «Mass-medıa týraly» zań jobasy da talqylandy. BAQ ókilderi arasynda biraz pikir týdyrǵan qujat birin qýantsa, endi biriniń narazylyǵyn týdyrǵany jasyryn emes. Ásirese jýrnalıster arasynda baspasóz kartasyna qatysty túsinispeýshilik týyndady.
«Mass-medıa týraly» zańdy jasaý qajet boldy. О́ıtkeni 1999 jyly qabyldanǵan «BAQ týraly» zań moraldyq turǵydan eskirgen. 20 jyldan astam ýaqyt ishinde aqparattyq sala tolyǵymen ózgerdi. Zańǵa ondaǵan túzetý engizildi, biraq sońynda jańa zań jobasyn ázirleý máselesi týyndady. Zań jobasy BAQ suraýlaryn qaraý merzimderin qysqartý, shyǵarmashylyq granttyq qarjylandyrýǵa kóshý, BAQ materıaldaryna talap qoıý merzimin belgileýdi kózdeıdi. Oǵan qosa, jýrnalısterdiń quqyqtary týraly ulttyq baıandama jasaý, baspasóz kartasy arqyly akkredıtteýdi jeńildetý jaıy da bar. Bul jańa ózgertýler zańnamalyq júıege alǵash ret engizilgenin atap ótý mańyzdy. Baspasóz kartalaryn engizýge qatysty aıtar bolsam, bul tetik qoldanystaǵy akkredıtteýge balama retinde ázirlenip jatqanyn atap ótemin. Bul, eń aldymen, jýrnalısterdiń memlekettik organdarmen ózara is-qımylyn jeńildetý úshin jasalady. Biz aqparattyq tehnologııalar ǵasyrynda ómir súrip jatyrmyz jáne olardy jýrnalısterdiń ıgiligi úshin paıdalaný oryndy. Bul – sizderdiń jumystaryńyzdy jeńildetýge jasalǵan is-áreketter. Sizder týraly maǵlumat, alyp keletin tehnıkalaryńyzdyń maǵlumatyn baspasóz qyzmetkerlerine qaǵaz túrinde emes, press-karta arqyly jasaýǵa bolatyn jeńildetilgen túri. Sondaı-aq vedomstvoaralyq komıssııa satysynda alynyp tastalǵan eskirý týraly norma memlekettik organdarmen birlese otyryp, zań jobasyna qaıta engizildi. Eskirý merzimin úsh jyl etý týraly aıtylyp otyr. Biraq men mınıstr retinde medıaqaýymdastyq usynǵan birjyldyq merzimdi qoldaımyn», dedi Aıda Balaeva.
Mınıstr zańdy jyl saıyn tolyqtyryp otyrýdy qoldaıtynyn aıtty. Sondaı-aq teleradıoarnalarda memlekettik tilde habar taratý qujat negizinde 50 paıyzdan 70 paıyzǵa deıin arttyrý josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi. О́ıtkeni el halqynyń 80 paıyzdan astamy memlekettik tildi meńgergen. Sondyqtan bul úderisti 2025 jyldan bastap jyl saıyn 5%-ǵa arttyrý kózdelip otyr.
Baspasóz máslıhatynda Mádenıet jáne aqparat mınıstri elimizde kreatıvti ındýstrııany damytýǵa erekshe nazar aýdarylǵanyn aıtty. Búginde osy maqsatta naqty is-sharalar qolǵa alynǵan. Atap aıtqanda, 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan shyǵarmashylyq ındýstrııany damytý tujyrymdamasy bekitilip, júzege asyrý bastalyp ketken. Nátıjesinde, elde 95 myń adam jumyspen qamtylyp, 32 myń kásipkerdiń jumysy jandanǵan. Odan bólek, bilim berý, sáýlet jáne qala qurylysy, IT syndy salalarda 5-ten astam joba qarjylandyrylyp, 70 mln teńgeden astam jeke ınvestısııa tartylǵan. Biraq soǵan qaramastan, sala basshysy kreatıvti damytýdy tek paıda úshin qarastyrmaý kerek ekenin atap ótti.
«Birikken Ulttar Uıymynyń baıandamasyna sáıkes shyǵarmashylyq jáne mádenı salalar qoǵamymyzdyń ınklıýzıvti jáne turaqty damýymyzǵa aıtarlyqtaı áser beredi. Azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa, ómir súrý sapasy men ózine degen senimdilikti qalyptastyrýǵa kóp úlesin tıgizedi. Sondyqtan Memleket basshysy osy salany aýqymdy damytý úshin barlyq jaǵdaı jasalý qajettigin aıtty. Ol óz Joldaýynda shyǵarmashylyq ındýstrııany qoldaý boıynsha jeke sharalar keshenin ázirleý, onyń ishinde árbir oblys ortalyǵy men iri qalada shyǵarmashylyq ındýstrııa ortalyqtaryn qalyptastyrý, qatysýshylarǵa óz ónimderin kommersııalandyrý máseleleri boıynsha kómek kórsetý jóninde naqty mindet qoıdy. Dál osy salaǵa tyń serpin berý úshin birqatar zańnamalyq qujatqa da ózgerister engizý qarastyrylyp otyr», dedi ol.
Aıda Balaeva elimizdegi kınoındýstrııaǵa da toqtaldy. Áleýmettik jelide qyzý talqylanǵan Qazaqstannyń alda bolatyn amerıkalyq «Oskar-2023» kınosyılyǵyna nelikten qatyspaıtynyn túsindirdi. Aıtýynsha, otandyq kartınalar «Oskar» kıno syılyǵyna qatysý úshin irikteýden óte almaǵan. Mınıstr osy saladaǵy mamandardyń shyǵarmashylyq bastamalary qoldaý tabatynyn, alaıda buǵan deıin túsirilgen kartınalardyń nebári bir paıyzy ǵana prokatqa shyqqanyn qozǵady. Sondyqtan bul másele qaıta qaralatynyn málimdedi. Sóz arasynda ol kez kelgen ártis saıasattan tys bolýy keregin jáne elimizge kelgen sheteldik óner ıeleri soǵysty nasıhattamaýǵa tıis ekenin eske saldy.
«Jalpy, ártisterdiń mıssııasy basqa. Olar saıası máselelerge aralaspaýy kerek, bul – meniń jeke pikirim. О́ner men mádenıette shekara joq. Másele kim qoldaıtyny, kim qoldamaıtynynda emes. Ártisterdiń óz róli men mıssııasyn túsinýi jáne óner men saıasatty shatastyrmaýy mańyzdy. О́ner ıeleri qoǵamdy qazirgideı qoldaıtyndar, qoldamaıtyndar dep bólinbeýi kerek. Ártisterdiń birinshi kezekte elimizdiń zańyn qurmetteýi mańyzdy. Biz quqyqtyq memlekette ómir súrip jatyrmyz, bizdiń de óz ustanymdarymyz bar, eń bastysy – halqymyzdyń turaqtylyǵy men birligin saqtaý», dedi sala basshysy.
Al kınoteatrlarda kórermenniń sheteldik fılmderdi memlekettik tilde kóre almaýyna dýblıajdaǵy problemalar sebep ekenin alǵa tartty. Buǵan qosa anımasııalyq fılmderdi dybystaýmen aınalysatyn kompanııalar belsendi emes kórinedi. О́ıtkeni jyl basynan beri jarııalanǵan úsh konkýrsqa birde-bir kompanııa qatyspapty.
«Dýblıaj – baıqaý aıasynda jasalatyn dúnıe. Bıyl birneshe ret baıqaý jarııaladyq, ókinishke qaraı, bizdiń óndirýshilerdi sheteldik kompanııalar talapqa saı emes dep tapty. Olarda fılm, mýltfılm óndirýshileri suraıtyn naqty sertıfıkat joq. Sala ókilderimen kezdestim. Biz qazir zańnamalyq ózgerister engizý máselesin pysyqtap jatyrmyz, olar krıterııler boıynsha konkýrsqa qatysa almaıdy, bul baǵyttaǵy jumys kún tártibinde tur. Jalpy, jyl sońyna deıin sheteldik 5 anımasııalyq fılm qazaqtildi kórermenge usynylady», dedi Mádenıet jáne aqparat mınıstri.