Shyraǵy sónbeıtin tulǵa
Jazýshy Tahaýı Ahtanovtyń meniń aýdanymda týǵanyn maqtan etemin. Jerles qalamgerdiń týǵanyna aldaǵy 25 qazanda 100 jyl tolady. Ol 1940 jyly Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyna oqýǵa túsedi. Ekinshi kýrsta oqyp júrgende ózi suranyp maıdanǵa attanady. Alǵashqy ádebı kórkem shyǵarmalary óleń, ocherk túrinde maıdan gazetteriniń betterinde jarııalanyp turǵan.
1948 jyly ásker qatarynan bosaǵannan keıin shyǵarmashylyqpen aınalysady. Alǵashqy óleńderi «Jastar daýysy» dep atalatyn ujymdyq jınaqta jaryq kóredi. Osy kezde onyń ádebı-syn maqalalary molyraq basylyp, alǵashqy monografııalyq zertteý eńbegi jarııalanady. Bardy joq, taýdy jer etetin tajal soǵysty, árıne, kóp aqyn-jazýshy shyǵarmalaryna arqaý etti. Al Tahaýı Ahtanov atamyz dál maıdan ústin emes, maıdan men el shakarasyndaǵy názik jandylardyń ólimmen arpalysqan sátterin shynaıy sýretteıdi.
«Shyraǵyń sónbesin» romany «Juldyz» jýrnalynyń 1973 jylǵy 10-11, 1980 jylǵy 2-3 sandarynda qalyń oqyrman nazaryna usynylyp, joǵary baǵasyn aldy. Kórkem týyndy soǵystyń surapyl jyldaryn kóz aldyńa aına-qatesiz alyp keledi. Romannyń bas keıipkeri qazaqtyń qarapaıym kelinshegi – Názıra. Eldiń batys shekarasynda qyzmet atqaratyn keńes ofıseri Qasymbekke turmysqa shyǵyp jat elde júrgende, kenetten soǵys bastalyp ketedi. Shıetteı nárestesin qushaqtap, evakýasııaǵa ushyraǵan jas kelinshek kóp qıyndyq kórip azap shekse de, qazaq áıeline tán tabandylyq, qaısarlyq tanytady.
Qysqasy, jazýshy óz shyǵarmalarynda Qazaq eliniń basynan keshken nebir oqıǵalardy – asharshylyq náýbetin, stalındik zobalańdy retrospeksııa ádisi arqyly nanymdy kórsete bilgen.
Tahaýı atamyzdyń shyǵarmalaryn súıip oqıtyn urpaǵy barda, aty jadymyzda árdaıym saqtalady. Endeshe, osy ómirdiń shamshyraǵy, kemel keleshegi, ıaǵnı biz jáne erteńgi urpaq sol shyraqty sóndirip almasaq eken deımin.
Arýjan QALYBAEVA,
B.Súleımenov atyndaǵy JOBBM
11-synyp oqýshysy
Aqtóbe oblysy,
Shalqar aýdany
Tórdegi oryn – ustazdiki
«Halyqtyń balasyn tárbıelegen adam halyqtyń anasyna aınalady» degen támsil bar. Sondaı ulaǵatty ustazdardyń biri – Tarazdaǵy Tóle bı atyndaǵy №8 gımnazııada qazaq tili men ádebıeti pánderinen sabaq beretin Dámeli Demegenova. Sondaı-aq ol mekteptegi qazaq tili men ádebıeti kafedrasyn basqarady. Joǵary biliktiliginiń arqasynda qala, oblys, respýblıka kóleminde ashyq sabaqtar ótkizip, semınar-trenıngterge úzdiksiz qatysyp keledi.
Pán oqýshylaryn Ulttyq biryńǵaı testileýge daıyndaıtyn «Oqý saýattylyǵy» eńbeginiń avtory. Sabaq beretin tálimgerleri de ǵylymı jobalarǵa, pán olımpıadalaryna, basqa da túrli baıqaýlarǵa qatysyp, oblys, respýblıka kólemderinde júldeli oryndarǵa ıe bolyp júr. Máselen, Lázzat Ahmetqalıevanyń «Abaıdyń arnaý óleńderi – M.Áýezovtiń «Abaı joly» epopeıasynyń jelisinde» taqyrybynda jazǵan ǵylymı jobasy oblysta 1-oryn ıelendi. Injýmarjan Mádıevanyń «M.Qaldybaıdyń «Ataq pen shataq» kitabyndaǵy Baýyrjan Momyshulynyń san qyrly beınesi» atty ǵylymı jobasy qala boıynsha 1-orynǵa laıyq dep tabyldy. Sanamalaı bersek, mundaı jetistikter kóp-aq.
Dámeli Onbaıqyzy oqýshylarǵa sapaly bilim, sanaly tárbıe berýde jetken joǵary kórsetkishteri úshin 2010 jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Alǵyshatymen, 2011 jyly «Táýelsizdigimizge – 20 jyl» mereıtoılyq medalimen, odan bergi jyldary túrli deńgeıdegi bilim basqarmalarynyń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan. Osynyń barlyǵy ustazǵa degen qurmettiń belgisi ekeni kúmánsiz.
Gúlbaıra TELBAEVA,
muǵalim
TARAZ
Qaınaǵan tirliktiń qaharmany
Alǵabas aýyldyq okrýgine qarasty Jańaóńir eldi mekeni mańyndaǵy Sýlykól jaılaýynda turatyn Elmıra Maǵzomovaǵa baramyn dep ókshem kóterilgenine birneshe aıdyń júzi bolsa, onyń sáti jýyrda ǵana tústi. Qalada týyp-ósse de alys aýyl tirliginen qashpaı, qyrǵa kelin bolyp túsken ol kópshilikke Instagram áleýmettik jelisindegi @kyrdyn_kelini paraqshasy arqyly tanys. Elmıra óziniń jaılaýdaǵy ómirin shynaıy kórsetip, 15 000 oqyrman jınap úlgergen.
Qyr kelini qurt, maı, irimshik, taǵy basqa sút ónimderine ózimizdiń, kórshiles, tipti ońtústik óńirlerden tapsyrys alyp, poshtamen jiberip turady eken. Qajet kezinde mal qaıyryp, qysta aıyrlap malǵa shóp salyp, kóktemde mal tóldetý, qoı qyrqý naýqandarynda erge bergisiz eńbek etetinin bildik. Naǵyz qaınaǵan eńbektiń, tynymsyz tirliktiń bel ortasynda júrgen qyr kelini búginde eldiń súıiktisine aınalǵan. Buǵan qosa, ol – kópbalaly ana, jubaıy Áset Maǵzomov ekeýi bes ul-qyz tárbıelep ósirip otyr.
Aty ǵana qyrdaǵy úı demeseń, qalanyń úıinen bir kem emes, jaıly. Úıge kirsem, Elmıra bir úlken syrly tabaqtaǵy qaımaqty maı etip shaıqap jatyr.
Onyń kúni tańǵy 5-6-da bastalady eken. Áset buzaýdy aıdap ákeledi, Elmıra segiz saýyn sıyryn saýady. Odan keıin sút tartady. Súzbe súzedi. Jınalǵan qaımaqty bylǵaıdy. Qurt qaınatady. Tapsyrysqa ketetin ónimderdi ólshep, bólip, árqaısysyn bólek salyp, daıyndaıdy. Taýyqtardyń jem-sýyn berip, jumyrtqasyn jınaıdy. Arasynda atqa minip qaıyryp kelgen maldy qudyqtan sý tartyp sýarady. Kúndelikti úı tirligi taǵy bar. Keshke qaıtadan sıyr saýyp, sút tartý kerek... Osynshama kúıbeń tirlikpen júrip, qyr kelini Instagram paraqshasyn júrgizýge ýaqyt tabady.
Osyndaı qaınaǵan tirliktiń qaharmany retinde tanylyp júrgen zamandasymyzdy – qyr kelinin ózgelerge úlgi etsek esh aıyby joq-aý dep bilemiz.
Shynar MOLDANIIаZOVA
Batys Qazaqstan oblysy,
Syrym aýdany