Kókserkeni kóbeıtý tásili

Elimizde kókserke ósirý úlken ále­ýetke ıe. О́ıtkeni otandyq kók­serke fılesi búkil álemde jo­ǵary baǵalanady. Sondaı-aq qazirgi ýaqytta kókserkeniń otyr­ǵyzý materıalyna da úlken sura­nys bar. Bul rette balyq ósirý ká­sip­oryndarynda tuıyqtalǵan sý­men jabdyqtaý qondyrǵysy jaǵ­da­ıyn­da jasandy ósimdi molaıtý­ teh­no­logııasyn ázirleý basty min­det­­terdiń biri.

– Elimizde alǵash ret kókserkeni tuıyq sýmen jabdyqtalǵan qon­dyr­­ǵylarda jasandy molaıt­ý teh­nologııasynyń ázirlenýi – joba­nyń ǵylymı jáne praktı­ka­lyq mańyzdylyǵy. Syrtqy fa­k­torlarǵa, ártúrli jas topta­ry­nyń tirshilik áreketiniń bıolo­gııa­lyq, fızıologııalyq jáne teh­no­­logııalyq erekshelikterine, ósirý jaǵdaılaryna baılanys­ty­ kókserkeniń otyrǵyzý mate­rıalyn alý úshin ońtaıly jaǵ­daı­lar aıqyndaldy, – deıdi bıologııa ǵylymdarynyń kandıda­ty, S.Seıfýllın atyndaǵy Qa­zaq agr­o­tehnıkalyq zertteý ýnı­ver­sı­teti Ańshylyqtaný jáne ba­lyq sharýa­shylyǵy kafe­d­ra­sy­nyń aǵa oqytýshysy Jasqaıyr Qara­ǵoıshın.

Ǵylymı jumysty «Jabaıy tabı­ǵat» bilim berý baǵdarlamasy boıynsha 3-kýrs doktoranty Jaq­syǵalı Qýanyshálıev jasap shyq­qan. Al jobaǵa chehııalyq ǵa­lym Tomash Polıkar keńesshi bol­ǵan. Jobanyń ǵy­ly­mı jetek­shi­si – veterınarııa ǵy­lym­darynyń kan­dıdaty, dosent Qýanysh Syz­dy­qov. Olar atalǵan jobany 2021 jyly qolǵa alyp, jeltoqsan aıyn­­da aıaqtaǵan.

Joba avtorynyń aıtýyn­sha,­ elimizdiń balyq ósirý ká­sip­­oryndary balyqtardy mo­laıtý tehnologııasynyń bolmaýyna baılanysty tuıyqtalǵan sýmen jabdyqtaý qondyrǵysynda ónimniń keıbir obektilerin paı­da­­­laný múmkindigine ıe emes. Bul jobanyń negizgi ıdeıasy – ba­lyq otyrǵyzý materıaly men kók­serkeniń taýarlyq ónimderin alý úshin ony kóbeıtýdiń ozyq ádis­te­rin­ óndiriske beıimdeý.

– Joba aıasynda kókserke­niń ana­lyq qory aýlandy. Ýyl­dy­ryq shashý aldyndaǵy teh­nı­ka­lyq qyzmet kórsetý ­13-15S tem­peratýrada jabyq sý ­qu­by­ry qondyrǵysynda jasan­dy­ jaǵdaıda júrgizildi. Ýyl­dyryq pen ýyldyryq sútin alýǵa óndirýshilerge gormonal­dy­ yntalandyrý berildi. Sodan keıin ýyldyryq pen sút alynyp, jasandy jaǵdaıda ýyl­dy­ryq uryqtandyryldy ári ın­ký­basııalandy. Joba aıasyn­da ýyldyryqty ınkýbasııalaý men jelimdeýdiń jańa ádisteri ıge­rildi. Dernásilderdiń ýyl­dy­ryqtan shyǵýy 98 paıyzdy qu­ra­dy. Antropogendik áser sý obek­ti­leriniń ózgerý qarqynyn kúrt je­deldetti. Bul túrlerdiń azaıýy­na, olardyń popýlıasııalyq qury­ly­myn jeńildetýge jáne jalpy bıo­ártúrlilikke áser etti, –deıdi J.Qýanyshálıev.

Al jobanyń ǵylymı jetekshisi Qýa­nysh Syzdyqovtyń aıtýyn­sha, kókserkeni jasandy kóbeıtý tehno­lo­gııasynyń negizgi artyqshylyǵy osy ádisti qoldanǵan kezde barlyq teh­no­logııalyq úderister men syrt­qy faktorlardy tolyq baqy­laý múmkindigi bar ekeninde, son­daı-aq kóbeıýdiń maýsymdyq sıpa­ty­ joıylatynynda.

– Tuıyqtalǵan sýmen jab­dyq­taý qon­dyrǵysyndaǵy kóbeıý kezinde hı­mııalyq re­jim, tem­pe­ra­týralyq re­jim, jaryq re­ji­mi, aýa raıy jaǵ­daı­lary, to­ǵan­daǵy jemshóp orga­nızm­de­riniń damýy sekildi syrtqy fak­tor­­larǵa qaramastan, kez kelgen ýaqytta balyq otyrǵyzý materıalyn alýǵa múmkindik bere­di. Zamanaýı tuıyqtalǵan sýmen jab­dyqtaý qondyrǵy tehnologııa­lary balyq ósirýdiń barlyq jaǵ­daıyn baqylaýǵa múmkindik bere­tin­digine baılanysty. Bul tehnolo­gııa balyq otyrǵyzý materıalyn alý turǵysynan da, ónimdi satý tur­ǵy­synan da bolashaǵy zor. Son­daı-aq ekologııalyq aspektide teh­nologııalyq úderisti baqylaý ar­qyly óndiriletin ónimniń sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi, – deıdi Q.Syzdyqov.

Zertteý toby kelesi jyly kók­ser­keni qoldan uryqtandyrý jáne ınkýbasııalaý boıynsha kommersııalandyrý jobasyn usynýdy josparlap otyr.