Memleketke alynǵan jer ádil bólinýge tıis

Kóp uzamaı, Prezıdenttiń tap­syrmasynan keıin, ıgeril­meı jatqan jerlerge tekserý jumystary júrgizildi. Tek­seris barysynda shamamen 1,5 mln gektar jerdiń bos jat­qany anyqtalǵan. Quzyrly organ­dar jekege ótken, biraq beril­gen maqsatta paıdalanylmaı jat­qan jerdi memleketke qaı­ta­rýda quqyqtyq tetiktiń joqty­ǵy­men túsindirse, mamandar elimizde ıgerilmeı jatqan aýyl sharýashylyǵy maq­satyndaǵy jerdi memleketke qaı­tarýdyń kerek ekenin jáne ony 2003 jyly Jer kodeksin qabyl­da­ǵan kezinde oryn alǵan olqy­lyq­tarmen baılanys­tyrady. Resmı málimetterde, bizdegi aýyl sharýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jerdiń 1,5 paıyzy jekemenshikke satyl­ǵan, al 98,5 paıyzy memle­ket­tiń menshiginde. 20 jyl buryn qa­byl­danǵan Jer kodek­sin «jerdi paıdalaný quqyǵyn sa­typ alǵandarǵa jer tegin beri­ledi» delingen bap­tarǵa súıenip, sol kezdiń ózin­de 4,5-5,5 mln gektar aýyl sha­rýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jer bireýlerdiń qolyna ótken.

Búgingi tańda Qazaqstan Eýra­zııa qurlyǵynyń ortaly­ǵynda 272,5 mln gektar aýmaqty alyp jatyr. Aýylsharýashylyǵy mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti usynǵan málimetine sáıkes, qazir­gi kúni elimizde aýylsharýashy­lyǵy maqsatyndaǵy jer – 115,9 mln ga (115 966,2 myń ga), eldi mekenderdiń (qalalar, kentter men aýyldyq eldi mekender) jeri – 24 592,8 myń ga, ónerkásip, kólik, baılanys, qorǵanys jáne aýyl sharýashylyǵyna arnal­maǵan ózge de jer – 2 273 myń ga, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq­tardyń, saýyqtyrý maq­satyndaǵy, rekreasııalyq jáne tarıhı-mádenı maqsattaǵy jer – 7 811,3 myń ga, orman qorynyń jeri – 22 963,5 myń ga jáne sý qorynyń jeri – 4 209,4 myń ga, sonymen qatar bosalqy jerler 85 114,6 myń gektardy quraıdy. О́tken jylǵy esepke qaraǵanda elimizde ıgerilmeı jatqan 12,8 mln gektar jerdiń 8 mln asa gektary memleketke qaıtarylypty.

Premer-mı­nıstr­diń orynbasary Serik Juman­ǵarınniń tóraǵalyǵymen ót­ken bir otyrysta ıgeril­meı jatqan jáne zańsyz beril­gen jerlerdi qaıtarý jóninde kóterilgen másele de qaraldy.

Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­ligi Jer resýrstaryn bas­qarý komıtetiniń deregi boıyn­sha, ótken jyldyń basynan beri memleketke 8,3 mln ga (2022 jyly – 5,4 mln ga, 2023 jyldyń ótken kezeńinde – 2,9 mln ga) jer qaıtarylǵan. Tek­serý qorytyndysyna sáıkes, atalǵan komıtettiń aýmaq­tyq bólimsheleri 835,9 myń ga aýmaq­­ta jer zańnamasyn buzý­shy­­­lyq­tardy joıý týraly 615 uıǵa­rym, 271,5 myń ga boıynsha 183 is sot organdarynyń qa­raýyn­da jatqany belgili boldy. Tek­serý qo­rytyndysynda 797 zańbuzý­shylyq oryn alyp, jal­py somasy 156,3 mln teńge aıyp­pul salynǵan. Iаǵnı 68%-y óndi­rilip alyndy. Aıta keterligi, tıis­ti shara qabyldanǵannan ke­ıin jer paıdalanýshylar 689 myń ga aýyl sharýashylyǵy jer­in qaıta ıgerýge kirisken.

Jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń tóraǵasy Murat Temirjanovtyń aıtýynsha, byltyr jalpy jerdi erikti qaıtarý úlesi 72,2% quraǵan. Bıyl bul úles 62%-ǵa deıin tómendepti. «Ákimdikter qabyldaǵan aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer ýchaskelerin berý týraly sheshimderdiń zańdylyǵyna keletin bolsaq, 2022 jyldan bastap tekserý barysynda 526,3 myń gektar jerdiń 515-i zańsyz alynǵany anyqtalyp, 135-iniń kúshi joıyldy. Qalǵan 380 sheshimniń kúshin joıý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr», dedi komıtet basshysy.

Sonymen qatar ol paıdala­nyl­maǵan jerlerdi qaıtarý úderisi birneshe mańyzdy faktormen qıyndyq týǵyzyp otyrǵanyn aıtty. Negizgileri – talap qoıý shaǵymdarynyń rásimderi boıynsha sottarmen kelispeýshilikter jáne ótken jyly engizilgen Kásip­kerlik kodekstiń jańa talap­taryna baılanysty buryn beril­gen nusqamalar jóninde baqy­laý júrgizý múmkin emes ekeni. Sondaı-aq spıker Jer resýrs­taryn basqarý komıtetiniń óńir­lik bólimshelerinde adam resýrs­tary­nyń jetispeýshiligin de atap ótti.

Bıyl jer ıelerine óz ýchaske­lerin jáne jergilikti atqarý­shy organdardy aýyl sharýa­shy­lyǵy jerlerin berýdiń zań júzinde paıdalaný jaýapker­shiligi kúsheıtilip, naýryz aıynda jergilikti atqarýshy organ­daryndaǵy laýazymdy tulǵa­lar­dyń jer zańnamasyn buz­ǵany úshin jaýapkershiligin belgi­leý bóliginde «Ákimshilik quqyq buzý­shylyq týraly» zańnamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań qabyldandy. Osy jyldyń 8 qazanynan bas­tap 1 tamyzda qabyldanǵan Jyl­jy­maıtyn múliktiń biryń­ǵaı memlekettik kadastry ınfo­júıesi sheńberinde memlekettik qyzmet kórsetý qaǵıdalary kúshi­ne endi. Sonymen qatar Úkimet qaýlysynyń jobasy ázirlenip, soǵan saı memlekettik jer ınspek­torlarynyń sany artady.

«Jer bizdiń basqa da tabıǵı resýrstarymyz sııaqty Qazaq­stan Konstıtýsııasymen halyqqa tıesili dep aıqyndalǵan. Paıda­lanylmaıtyn jerlerdi qaıtarý máselesi – muny memlekettik menshikke qaıtarý ǵana emes ári qaraı ádil bólý. Memleket bas­shysy «Aýyl amanaty» baǵ­dar­lamasynda jeke qosalqy sharýa­shylyqtardyń kooperasııasyn damytýdy yntalandyrý mi­n­detin naqty atap ótti. Biraq eger aýyl­darda jaıylymdyq jerler bolmasa, onda qandaı damý týraly aıtýǵa bolady? Jer­ler bıýrokratııalyq keder­gi­lerge baılanysty paıdalanylmaı qalmaýǵa tıis, ony el ekono­mıkasy úshin paıdalaný kerek. Bul máseleni tezirek jáne ádil sheshýdiń basqa tásilderi men tetikterin ázirlep, barlyq kóteril­gen máseleni egjeı-tegjeı­ qarastyrǵannan keıin naq­ty usynystar engizý kerek. Al ákim­dik­terge ónerkásip, sıfrlyq damý, aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­likteriniń úılestirýimen jyl­jymaıtyn múliktiń biryńǵaı memlekettik kadastryn toltyrý jáne óńirlik geoaqparattyq júıelerdi iske qosý jónindegi jumysty jedeldetýge tıis», dep atap ótti Premer-mınıstrdiń orynbasary.

Sondaı-aq jumys barysyn baqylaýdy kúsheıtý maqsatynda komıssııa otyrysyn toqsanyna bir ret emes, aı saıyn ótkizý týraly sheshim qabyldandy.