Bala tabıǵatyn tanyp, búldirshinderdiń júrek lúpilin dóp basatyn birden-bir basylym bolsa ol, shúbásiz – qazaq balalar ádebıetiniń atasy atanǵan kórnekti qalamger Muzafar Álimbaev negizin qalaǵan «Baldyrǵan» jýrnaly. Muzaǵańnyń esimimen egiz atalatyn jýrnaldyń jaryq kórgenine bıyl 65 jyl tolsa, basylymdy 30 jylǵa jýyq basqaryp, rýhanııat kógine alyp shyqqan Muzafar Álimbaevtyń ǵasyr toıy. Osyǵan oraı, Almatydaǵy ulttyq kitaphanada «Muzafar Álimbaev jáne «Baldyrǵan» jýrnaly» atty ǵylymı konferensııa ótip, mazmundy shara án men jyr asqaqtaǵan rýhanı keshke ulasty.
Konferensııa qonaqtary eń aldymen «Balalar ádebıetiniń bas baǵbany» taqyrybynda Muzafar Álimbaevtyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna qatysty fotolar men gazet-jýrnaldar kórmesin, «Baldyrǵan-balalar ádebıetiniń bas kitaby» taqyrybynda jýrnaldyń tarıhyn pash etetin biregeı kórmeni tamashalady. Qalamgerdiń jeke arhıvinen alynǵan tarıhı máni zor jádigerlerdi respýblıkalyq arhıv pen Almaty qalasy arhıviniń qyzmetkerleri kópshilikke tanystyrdy.
Saltanatty shara Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaýynan bastaldy. Memleket basshysynyń Quttyqtaý hatyn Prezıdenttiń keńesshisi Málik Otarbaev oqyp berdi.
«Barshańyzdy Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Muzafar Álimbaevtyń týǵanyna 100 jyl tolýymen jáne «Baldyrǵan» jýrnalynyń 65 jyldyǵymen quttyqtaımyn!
Muzafar Álimbaev – tól ádebıetimizdi órkendetýge eleýli úles qosqan, mádenıetimiz ben ónerimizdi dáripteýge zor eńbek sińirgen sóz zergeri. Ol alpystan astam kitap jazyp, artynda mol mura qaldyrdy. Jazýshynyń «Meniń Qazaqstanym», «Estaı-Qorlan», «Tý tikken» sııaqty kórkem dúnıeleri oqyrman qaýymnyń laıyqty baǵasyn aldy. Shyǵarmalary shet tilderine aýdaryldy. Qalamgerdiń sózine kóptegen án jazylyp, halyq arasyna keń taraldy. Onyń «Otanyń kórkeımeı, oshaǵyń mazdamaıdy», «Jumyla kótergen júk jeńil», «Kitap kirgen úıge qut kiredi» sııaqty ótkir de oralymdy oılary qanatty sózge aınaldy.
Kórnekti aqyn 1958 jyly «Baldyrǵan» jýrnalynyń negizin qalap, bas redaktor bolyp otyz jylǵa jýyq taban aýdarmaı qyzmet istedi. Bul basylym 65 jyl boıy tartymdy ári taǵylymdy dúnıelerimen búldirshinderdiń tilin ustartyp, olardy adaldyq pen izgilikke baýlyp keledi. «Baldyrǵan» talaı jas jetkinshektiń rýhanı serigine, aqylshy dosyna, ulaǵatty ustazyna aınaldy.
Jýrnal qyzmetkerleri aǵa urpaq qalyptastyryp ketken izgi dástúrge adal bolyp, oqyrmandaryn tili shuraıly, kórkemdik qýaty mol dúnıelermen qýanta beredi dep senemin. Basylymnyń ujymyna, avtorlaryna jáne oqyrmandaryna baq-bereke, tolaǵaı tabys tileımin!» delingen Prezıdenttiń lebiz hatynda.
«Qazaq balalar ádebıetiniń damýyndaǵy Muzafar Álimbaev pen «Baldyrǵan» jýrnalynyń orny» taqyrybynda aıshyqty pikir aıtqan fılologııa ǵylymdarynyń doktory, jazýshy Beken Ybyraıymov «Baldyrǵannan» bata alǵan qanshama jas qalamger qazaq ádebıetiniń aıtýly tulǵasyna aınalǵanyn atap ótti.
– Qazaq balalaryn tárbıeleýde, ulttyq rýhty ornyqtyrýda, balalarymyzdyń kórkemdik talǵamyn hám tanymyn qalyptastyrýda «Baldyrǵannyń» atqaratyn qyzmetine baǵa jetpeıdi. О́ıtkeni respýblıka boıynsha balalarǵa arnalǵan jýrnaldar materıaldar men avtorlardyń jetispeýshiliginen, bezendirý jaǵynan, taralym turǵysynan «Baldyrǵanmen» teńese almaıdy. Bul basylym jaryqqa shyqqan kúnnen bastap óziniń aldyna qoıǵan maqsat-talabynan bir sát aınyǵan emes. Jýrnaldyń eń utymdy jeri balalardyń rýhanı álemindegi mańyzdy mindetti atqaryp, balabaqsha men tómengi synyp oqýshylaryna arnalyp shyǵarylýy. «Baldyrǵan» tek balalarǵa arnalǵan shyǵarmalar usynýmen shektelmeı, balalar ádebıetiniń kadrlaryn tárbıeleýde, jas tilshilerdi jasaqtaýda úlken qyzmet atqaryp kele jatyr. Basylym aldaǵy ýaqytta da osy baǵytynan aınymaı, jumysyn jemisti jalǵastyra bergeı», dep atap ótti ol.
«Baldyrǵan» – balalar arasynda aıryqsha suranysqa ıe basylym. Qazaq balalarynyń tátti tilin qalyptastyrǵan jýrnal búldirshinderdiń syrlas dosyna aınalyp, bir kezderi taralymy 220 myńǵa deıin jetkeni ámbege aıan. Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń quttyqtaýynda Muzaǵańmen qatar jýrnalda Berdibek Soqpaqbaev, Qadyr Myrza Álı, Tumanbaı Moldaǵalıev, Farıza Ońǵarsynova syndy qazaqtyń kórnekti aqyn-jazýshylarynyń óshpes izi, ózindik qoltańbasy qalǵany aıtyldy. Sala basshysynyń izgi lebizin oqyrmanǵa jetkizgen vıse-mınıstr Arman Júdebaev jas urpaqtyń qalamyn ushtap, darynyn asha túsken basylymnyń qalyń oqyrmannyń ystyq yqylasyna bólene berýine tilektestik bildirdi.
Sondaı-aq konferensııa barysynda Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaevtyń, Pavlodar oblysynyń ákimi Asaıyn Baıhanovtyń mereıtoılyq quttyqtaýlary basylym ujymyna tabys etildi. О́z kezeginde Parlament Májilisiniń depýtaty Jarqynbek Amantaıuly, Pavlodar oblysy ákimdiginiń Mádenıet, tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasynyń basshysy Medet Taýasqan, Qalı Sársenbaı, Nurdáýlet Aqysh, Beısenbaı Súleımenov, Erkin Nurazhan, Talǵat Aıtbaıuly qatarly zııaly qaýym jýrnal ujymyn mereıli belesimen quttyqtady.
«Qazaq gazetteri» JShS qarasty basylymdardyń quramyna kiretin jýrnal jańa maýsymda óz oqyrmandaryn tyń jańalyqtarymen qýantty. Konferensııany júrgizgen seriktestik dırektorynyń orynbasary ári Almaty basylymdarynyń jetekshisi Dýman Anash jýrnal zamanaýı trendterge saı túrlenip, jańa leppen jaryq kórgenin atap ótti. Bul turǵyda ol basylym ujymynyń shyǵarmashylyq izdenisi keńeıip, jýrnalda jarııalanǵan materıaldar «Tık-tok», «Instagramm» jelileri arqyly da kishkentaı kórermenniń yqylasyna bólenip júrgenine toqtaldy.
– Muzafar Álimbaevtyń esimi úlkenge de, kishige de jaqsy tanys. 95 jyl ǵumyr keshken abyz aqynnyń qazaq ádebıetine, onyń ishinde balalar ádebıetiniń qalyptasýy men damýyna, órkendeýine qosqan úlesi ushan-teńiz. Jazýshynyń ótken ǵasyrdyń 50-shi jyldarynan bastap ómiriniń sońyna deıin 60-tan astam kitaby jaryq kórdi. Shyǵarmalary álemniń 30-dan astam tiline aýdaryldy. 300-ge jýyq ánge sóz jazdy. «Baldyrǵan» jýrnalynyń tarıhyn, júrip ótken jolyn Muzafar Álimbaevtyń shyǵarmashylyq ómirinen bólip qaraýǵa bolmaıdy. Qazaqtyń birtýar azamattary Muzaǵań men Tumaǵańnyń kózindeı, asyl sózindeı sanalatyn jýrnal búginde sol ardaqty jandar qalyptastyryp ketken dástúrdi berik ustap keledi. Igi joldy ári qaraı jalǵastyrý biz úshin de abyroıly mindet, – deıdi «Baldyrǵan» jýrnalynyń bas redaktory Dúısen Maǵlumov.
Bıyl el kóleminde Muzafar Álimbaevtyń 100 jyldyǵyna arnalǵan 500-ge jýyq tanymdyq-taǵylymdyq is-sharalar saltanat qurǵan bolsa, onyń basym bóligi aqyn týǵan topyraqta ótken. Rýhanı astanamyzǵa qalamger týǵan ólkeniń ystyq sálemin ala kelgen jerlesteri de sóz zergeriniń el júregindegi ekinshi ómiri bastalǵanyn, onyń rýhanı murasyn dáripteýge baǵyttalǵan jobalar jalǵasa beretinin jetkizdi.
«О́kinishke qaraı, balalar ádebıeti kemshin zerttelip jatqan sala. Sebebi biz búgingi balalar erteńgi qoǵamnyń júregi ekenin umytyp ketip jatamyz. Biz keshegi «Baldyrǵannyń» balalarymyz. Táýelsizdiktiń negizin qalap jatqan urpaq osy «Baldyrǵannyń» baýyrynan shyqqan bolatyn. Onyń basynda Muzafar Álimbaev aǵamyz tur. Ulylardyń ishinde Tolstoı, Abaı, Ybyraı sekildi balalarǵa aıryqsha kóńil bólgen qalamgerler bar. Biraq bútindeı bar ǵumyryn, tirshiligin, jan dúnıesin balalarǵa arnaǵan Muzaǵań syndy qalamgerler kemde-kem. Ol týraly oılaǵanda, nemister otqa jaǵyp jatqan tusta «balalar qorqady, men solarǵa ertegi aıtyp otyramyn» dep birge janyp ketken ózi pedagog, ózi jazýshy Korchag kóz aldyma elesteıdi. Meniń uǵymymda Muzafar aǵa búkil ǵumyryn qazaqtyń bolashaq tulǵalary úshin jaǵyp jibergen jan. Eren tulǵany týǵan topyraǵy ǵana emes, tutas qazaq dalasy kókke kóterip, rýhyna baǵyshtalǵan aıtýly sharalar tutas el kóleminde qanat qaqqany osynyń aıqyn dáleli», deıdi Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Pavlodar oblystyq fılıalynyń jetekshisi Serik Elikbaı.
Rýhanı júzdesýde Muzafar Álimbaevtyń «Alaqaı men Balaqaı» kitabynyń tusaýy kesilip, Ulttyq kitaphana qory sý jańa jınaqpen tolyqty. Aıgúl Qosanova, Talǵat Ábýǵazy, Shattyq Ýatqan, Dıas Murat syndy elge belgili ánshiler Muzaǵańnyń óleńderine jazylǵan ánderdi oryndap, Almaty qalasyndaǵy Ál-Farabı atyndaǵy №145 mekteptiń oqýshylary aqyn atalarynyń óleńderin jarysa jatqa oqydy. Kishkentaı órenderdi óleń-jyrǵa baýlyp júrgen Kúlpan Altaeva bastaýysh synyp oqýshylary úshin «Baldyrǵan» jýrnaly rýhanı jolbasshy ekenin aıtady. Konferensııadan soń Pavlodar oblysy ákiminiń atynan Muzafar Álimbaevtyń rýhyna arnalyp as berildi.
ALMATY