Jaýapsyzdyq: saldar men sabaq

Bıylǵy 9 aıda elimizde 9,8 myń­nan astam jol-kólik oqıǵasy tirkelgen. Saldarynan 14 myń adam zardap shekken. Al 1,6 myń adam qaza taýypty. Iаǵnı shama­men árbir altynshy apat adam ólimine ákep soqtyrǵan. Qaı­tys bolǵandardyń ishinde 210 káme­letke tolmaǵan bala, 488 áıel bar. Basym bóligi er adamdar. Ajaly jol ústinde kelgenderdiń 447-si kólik júrgizýshisi bolsa, 660 adam – kólikte bolǵan jolaýshy. Sony­men birge 485 jaıaý júrginshi bar.

Jalpy, jol apattarynyń sanyn aımaqtarǵa bólsek, Almaty qalasy bárinen «oza shaýyp» tur. Jyl basynan beri elimizdiń eń iri megapolısinde 2 556 jol-kólik oqı­ǵasy tirkelipti. Ekinshi orynda – Almaty oblysy (961 oqıǵa), úshin­shi orynda Jambyl oblysy (695) tur. Túrkistan oblysy 616 oqı­ǵamen tórtinshi orynnan kórin­se, elordamyz 5-orynda (570).

Jol apattarynyń sebepteri de ártúrli.  Eń kóp oqıǵa jyldamdyq­ty asyrý saldarynan bolsa, odan keıin jaıaý júrginshilerge jol bermeý, jol belgilerin saqtamaý jáne ózge de sebepter bar. Jol-kólik oqıǵalarynyń 88 paıyzy júrgizýshilerdiń kinásinen bolsa, olardyń 305-i alkogolge nemese esirtkige mas kúıde rólge otyrǵany anyqtalǵan.

Bas prokýratýranyń málime­tin­she, ókinishke qaraı, zardap shek­kender arasynda 17-21 jas araly­ǵyndaǵy azamattardyń sany basym. Bul oqıǵalardyń kóp bó­ligi, ıaǵnı 7380 jol-kólik oqıǵa­sy eldi mekenderdiń ishinde bolǵan. 1 703 oqıǵa halyqaralyq, respýb­lıkalyq mańyzy bar trassalarda, 789-y oblystyq, aýdandyq mańy­zy bar joldarda tirkelgen. Son­daı-aq jol apattary negizinen kún­dizgi ýaqytta (6 120 oqıǵa) tirkel­se, túnde tek 1140 oqıǵa bolǵan.

Kúz bastalyp, elimizdiń soltús­tik aımaqtarynda muz qatý men qardyń erte túsýine baılanysty jolda júrý qolaısyz bola túsetini belgili. Saldarynan apat qaýpi de artady. Osyǵan oraı avtokóliktiń tehnıkalyq jaı-kúıin qaýipsizdik talaptaryna sáıkestendirý, ýa­q­tyly qysqy dóńgelek salý, bel­gilengen jyldamdyq rejimin saq­taý, joldarda óte muqııat bolý, jol qozǵalysy erejelerin saqtaý qa­jettiligine júrgizýshilerdiń naza­ryn aýdaramyz. Al qysqy kezeń­de (jeltoqsan, qańtar, aq­pan aı­lary) jazǵy dóńgelekpen jú­rý­ge tyıym salynatynyn eske saqtaý kerek.

Tehnıkalyq reglament talaptaryna jaýap bermeıtin kólik quraldaryn basqarǵany úshin Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 590-baby 5-bóligi boıynsha ákimshilik jaýapkershilik júkteledi jáne bes aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul salynady.

Taıaý kúnderi aýa raıynyń kúrt ózgerýine baılanysty Ishki ister mınıstrligi de júrgizýshilerge úndeý jarııalaǵan bolatyn. «Qys mezgiliniń bastalýymen jol­daǵy kólik júrisi de erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Eger qysqy júrgizý elementteri týraly tolyǵyraq aıtatyn bolsaq, onda jyldamdyqty shamamen saǵatyna 10-15 shaqyrymǵa azaıtý kerek, al kólik arasyndaǵy qashyqtyq keminde 3-4 metr bolýy tıis. Mine, osyndaı usaq-túıek erejeniń ózi jol jaǵdaıy kúrt ózgergen kezde júrgizýshige durys sheshim qabyldaýǵa kómektesedi. Qıylystarda baǵdarshamnyń jasyl túsine jyldam qozǵalý – qysqy ýaqytta júrgizýshiler tarapynan bolatyn negizgi qatelikteriniń biri. Jolǵa nazar aýdaryńyz, kólik júrgizý kezinde telefon qaramańyz jáne kólik basqarýmen baılanysy joq nárselerge alańdamańyz. Esińizde bolsyn, kólikti kenetten tejeý basqarý múmkindigin joǵaltýǵa ákep soǵady», deıdi IIM Ákimshilik polısııa komıtetiniń erekshe tapsyrmalar jónindegi aǵa ınspektory Aqtoty Boranova.

IIM ókili tek júrgizýshiler ǵana emes, jaıaý júrginshiler de ózderine qatysty erejelerdi qatań saqtaýy kerek ekenin eskertti. «Jaıaý júrginshiler qysta kólik tez toqtaı almaı­tynyn este ustaǵandary abzal, sondyqtan kósheni kesip ótkende sizge jol bergenine kóz jetkizip, sodan keıin ǵana júristi jalǵastyryńyz. Saq bolyńyz, telefonmen sóılesýge jáne basqa habarlamalardy kórýge alańdamańyz. О́z kezeginde polısııanyń jeke quramyna qyzmet atqarý barysynda qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan jandardyń barlyǵyna kómek kórsetý tapsyryldy», dedi Aqtoty Boranova.