Qazaq balalar ádebıetine degen eski kózqarasty ózgertýdi, eń aldymen, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń kazirgi basqarmasy bastasyn deımiz. Ol bastap ta jatyr. Buryn jyldyq qorytyndy jınalystarda balalar ádebıeti týraly baıandamalar eń sońynda jasalatyn. Bul bir ózgermeıtin qalyptasqan dástúr sııaqty edi. Sońǵy jyldary ádebıettiń bul salasy jaıyndaǵy áńgimeni aldymen qozǵaýǵa qol jetkizdik dep aıta alamyz.
Ekinshi bir ózekti másele – Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi balalar kitabyn shyǵarýdy jalpy topqa qosyp jibermeı, jeke tender jarııalasa degen oı. Shúkirshilik deıik, el Prezıdentiniń jáne jekelegen depýtattar men tıisti mınıstrlik ókilderiniń qaıta-qaıta qozǵaýymen balalar ádebıeti kitaptaryn basyp shyǵarýda ilgerileý nyshandarynyń bary anyq. Degenmen bul saladaǵy oryndalýǵa tıisti máseleler áli de tolyq sheshimin taba almaı kele jatyr. Aıtalyq, jas oqyrmandarǵa arnalǵan kitaptardy memleket qarjysynan shyǵarýda oılanatyn jaıttar barshylyq.
Qaptaǵan baspalar arasynda osyndaı tenderdi alýǵa qaıysysy laıyqty degen máseleni áli de jete zerttep, marketıng jumystaryn júrgizý kerek. Kimniń usynatyn somasy arzan bolsa, jeńisti soǵan bere salýmen barlyq másele sheshile qoıa ma? Bizdińshe, myna máselelerge jetkilikti nazar aýdarylmaı keledi.
Eń bolmaǵanda kitaptardyń mátinderi esh qatesiz taza shyǵarylyp júr me? Iаǵnı buryn shyǵarǵan ónimderiniń sapalyq kórsetkishi eskerile me? Ondaǵy redaktorlar men korrektorlardyń bazalyq bilimi qandaı? Talap boıynsha, bul mamandardyń fılologııalyq nemese jýrnalıstıkalyq bilim bolýy kerek emes pe? О́kinishke qaraı, keıbir baspalardyń bul atalǵan oryndarynda basqa mamandyq ıeleri de jumys isteıtin kórinedi. Sonyń saldarynan jas oqyrmandarǵa arnalǵan ónimderdiń keıbiri orfografııalyq, tipti pýnktýasııalyq qatelerge toly.
Kitaptardy bezendiretin sýretshiler men grafıkterdiń, dızaınerler men bet qattaýshylardyń da óz qyzmetterine qanshalyqty saı ekendigin eskerý kerek. О́ıtkeni balalarǵa arnalǵan kitaptardyń bezendirilýi, talapqa saı tartymdy bolyp shyǵýy osy atalǵan mamandyqtarǵa tikeleı baılanysty.
Úshinshi aıtarymyz, balalar ádebıetine qalam tartatyn avtorlar qatary joq emes, barshylyq. Keıingi jas býyn ókilderiniń ishinde de talapkerler sany kóbeıe túsýde. Másele – solardyń jazǵandarynyń kórkemdik-estetıkalyq sapasy qandaı ekendigine baılanysty. Kóbiniń kóńil kónshite bermeıtindigin jasyra berýdiń qajeti joq. Qoljazbalardy tańdaýdaǵy tıisti komıssııa músheleri men baspa redaktorlarynyń qattyraq kóńil bóletin máseleleri, mine, osy arada.
Qazirgi tańda fentezı, mıstıkalyq baǵyttaǵy týyndylardy jazýdyń aýqymy keńeıe tústi. Al sonyń jas urpaqtyń tanym-túsinigin estetıkalyq turǵyda qalyptastyrýdaǵy róli qandaı? Bul ádebıettanýshy ǵalymdardyń, ustazdar men áleýmettanýshylardyń arnaıy zerttep, zerdeleýin qajetsinedi. Memleketimizdiń keleshek múshelerin qalyptastyrýdaǵy kórkem ádebıettiń rólin moıyndaıtyn bolsaq, bul máselege atústi qaraýǵa bolmaıdy.
Jas oqyrmandarǵa, ásirese keregi – shapshań damyp kele jatqan búgingi zamannyń tynysyn bildiretin realıstik shyǵarmalar. Jas qalamgerlerdiń ol jaǵyna bara bermeı, joǵarydaǵydaı jeńil baǵyttardy tańdaýǵa jappaı bet burýy – búgingi ómir shyndyǵyn jete bilmegendikten, zerttep jazýdy qıynsynatyndyǵynan.
Bul aıtylǵandar – tek meniń oıym ǵana emes, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasy janyndaǵy Balalar ádebıeti keńesi músheleri A.Esten, B.Qoshym-Noǵaı, B.Úsenbaev, D.Mamyrbaeva, B.Bolathanova, S.Dúısenbıev, Á.Baıbol, taǵy basqalary tarapynan bir arnaǵa quıylǵan ortaq pikirler. Jýyrda bolǵan kezekti otyrysta talqylanǵan máseleler qatary budan da aýqymdy.
Bir aýyz sózben aıtqanda, qazirgi balalar ádebıetin ári qaraı damytý úshin bul baǵytta jumys istep júrgen avtorlar kontıngenti de, jaýapty oryndarda otyrǵan memlekettik laýazym ıeleri de jan-jaqty oılastyrsa eken deımiz.
Nurdáýlet Aqysh,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasy janyndaǵy Balalar ádebıeti keńesiniń tóraǵasy