Aýyz sýǵa sýsaǵan Saryózek

Saryózek – Kerbulaq aýdanynyń ortalyǵy. Bir qyzyǵy, eldi mekende sý qory jetkilikti bolsa da, halyqqa tolyq jetpeı qalady. Sebebi sol, tozyǵy jetken sý qubyrlary qaıta-qaıta jarylyp, sý qysymy azaıyp ketedi. Sonyń saldarynan joǵary qabattaǵy turǵyndarǵa sý jetpeıdi. Olar amalsyz­ tómengi qabattaǵy kórshilerinen sý tasýǵa májbúr. Máselen, óńirde 358 eldi meken bar desek, onyń 323-i­ orta­lyqtandyrylǵan sý júıesimen qam­tamasyz etilgen. Qalǵany tirshilik kó­zin­ ózge jerden alsa, keıbiri sý qoı­ma­­larynan jetkizedi. Al Saryózektiń jóni bólek. Ony bólek deıtin sebebimiz, jyl saıyn osy másele kóterilip, sheshý úshin qyrýar qarjy bólinedi. Biraq iske kelgende áıteýir bir shıkiliktiń sheti shyǵady.

Jalpy, Jetisý jeri nýly da sýly óńir degenimizben, keıbir eldi mekende aýyz sý máselesi tolyq sheshimin tappaǵan. Bir Tekeliniń ózi 30 jyldan beri laı sý iship otyr. Sol qatarda saryózektikter de bar. Osy jyldyń basynda kúnniń sýyǵynda sý júıesi isten shyǵyp, halyq ábigerge túsken edi. Jıi-jıi sý toqtap, turǵyndar isherge sý tappaı álekke túsken. Merdiger kompanııalardyń salǵyrttyǵynyń saldarynan sý qubyrlary jarylyp, tipti ákimdik tarapy sotqa júgingen edi.

«Saryózek qalashyq bolyp qalyp­ta­syp kele jatyr ǵoı. Qazir jańa Sary­ózek, eski Saryózek dep ekige bólinetin bolǵan. Jańasyn qaıdam, eskisin aıt­qanda eldiń nazy aýyz sýǵa tıedi. Buryn­ǵy ákimdik te úıip-tógip ýáde etken aýyz sýdan tarshylyq kórmeımiz dep, oǵan oblys tarapynan da qyrýar qarjy bólingen. Áıtkenmen merdigerler qýlyq­qa baryp, qubyr jarylyp, sýdy kisiden surap ishken kezderimiz boldy. Áli de solaı. Bıyl qaıta jumys bastaldy, mańaıdaǵy aýyldarǵa da tartylyp jatyr. Endi qalaı bolar eken, kóreıik», deıdi aýyl turǵyny Aıdar Ápsamat.

Bizdiń bir baıqaǵanymyz, halyq ákim­dikke senbeıdi. Bul jerde tek mer­di­gerdiń jaýapsyzdyǵy ǵana emes, jeke tulǵalardyń, soǵan jaýapty sala ma­man­­­darynyń nemquraıdy áreketi jat­qan­daı. Máselen, 2008 jyly aýdan orta­ly­ǵynda «Jańa turmys» shaǵyn aýdany tur­ǵyzylǵanda tóselgen sý júıesiniń plas­tık qubyrlary múlde sapasyz bolyp shyqqan. Ol ol ma, 2012 jyly jarylǵan qubyrlar qaıta jón­delgenimen, ákimdik isti tolyq sheship bere almaǵan. Jyl sa­ıyn jurttyń mazasyn alyp kele jatqan sý jelileri qyryq-jamaý.

«Jylda jarylyp, isten shyǵatyn plastık qubyrlardyń sapasyn bilý úshin arnaıy «Taldyqorǵan sý qubyry» mekemesiniń zerthanasyna aparyp, tekserý jumystaryn júrgizdik. Sondaǵy mamandar sý qubyrynyń standartqa saı emes ekenin, sapasy óte tómendigin anyqtap, bárin naqty kórsetti. Olardy almastyrý ońaı sharýa emes, sapasy joǵary qubyrlar óte qymbat turady. Sondyqtan osyny jamap-jasqap qaıta sý jiberedi. Keıde aýyldaǵy úılerdiń barlyǵyna sý jetkizý maqsatynda qysymdy sál arttyrsaq, qubyrlar jaryla bastaıdy. Qysymdy azaıtýǵa taǵy kelmeıdi. Byltyr aýyl syrtynan syıymdylyǵy 1 myń tekshe­metrlik sý jınaqtaǵyshty iske qosqanbyz, sonyń qysymyna shydas bermedi. Retteýge, qysymdy tómendetýge tyrys­qa­nymyzben, onyń da ózindik talaptary men erekshelikteri bar. Kúndiz-túni osy jumystyń basy-qasynda júremiz», deıdi salaǵa jaýapty maman Ermek Arynuly.

Onyń aıtýynsha, qubyrlardyń birin jamasa, ekinshisi atylady. Onyń sebebi kópke aıan. Merdiger kompanııalar aqshany únemdeý úshin sapasyz qubyrlardy salǵan. Sondyqtan barlyq aryz soǵan jaýapty jumys tobyna kelip túsedi. О́tken jyly aıazda sý qubyry jarylyp ketpeýi úshin Kerbulaq aýdandyq ákimdiginiń sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy «Kúreńbel sý» memlekettik kommýnaldyq kásipornyndaǵy jumys toby únemi qadaǵalaýmen bolǵan. Sýdy tún ortasynda jaýyp, tańǵy altyda qosqan. Al jańa shaǵyn aýdandaǵylarǵa, sol jaqtaǵy balabaqsha, mektepterge, áleýmettik nysandarǵa sý arnaıy kóliktermen tasymaldanǵan eken.

Máselen, byltyr 400-ge jýyq adam turatyn Onjas aýylynyń turǵyndary da sýdan sýsaǵan edi. Uńǵyma burǵylanǵanymen, sý jetpeı, kúnine 2 saǵatqa tek jergilikti mektep ǵımaratyna ǵana berilgen. Geologııalyq barlaý júrgizgende jańa uńǵymany qaıta burǵylaýǵa týra keletini anyqtalǵan. Áıtpese máseleni tolyq sheshý múmkin emes. Bıyl aýdanda tozǵan sý jelileri jańartylýda. Árıne, bul turǵyndar sýdan qıyndyq kórmeıdi degen sóz emes.

Endi resmı málimetke ıek artsaq. Bıyl Saryózek aýylyndaǵy sýmen jab­dyqtaý júıelerinde jıi oryn al­ǵan­ apattyq jaǵdaılardy joıyp, sý júıe­lerine qalypty túrde sý berý maq­sa­tynda sý júıesine aǵymdy jóndeý ju­mystaryn júrgizýge 214,5 mln teńge qara­jat bólingen. Jóndeý jumystaryn júr­gizetin merdiger – «Bereke Qurylys» JShS.

«Búgingi tańda Saryózek aýyly jańa shaǵyn aýdandaǵy 2,1 shaqyrym sý qubyry aýystyrylyp, dıametri 1,5 metr 14 sý qudyǵy sý taratý ventılderimen qysym rettegish ornatyldy. Sonymen qatar Dos stansasyndaǵy sý toǵanynda sýsorǵy ESV 8-40-180 nasosy aýys­tyrylyp, sýsorǵy ESV 10-65-150 nasosyna qorǵaýdy basqarý júıesi (SÝZ-200) jáne Dos stansasyndaǵy sýsorǵynyń úzdiksiz jumys isteýi úshin qýaty 100 kVt transformator men dızeldi generator ornatyldy. Bólingen qarajatqa aǵymdy jóndeý jumystary josparǵa sáıkes júrgizilýde», deıdi aýdan ákiminiń baspasóz qyzmeti.

Bizge bergen málimetke súıensek, Shaǵan aýylynyń aýyz sý júıeleriniń qurylysy men jańǵyrtý jumystaryn júrgizýge merdiger «Ýnıversal Stroı Servıs» JShS-men 751 mln 351 myń teńgege kelisimshart jasalǵan. Nysan 2024 jylǵa jalǵasady. 2023 jylǵa bólingen qarajat – 575 mln teńge. Jumys bıyl kóktemniń ortasynda bas­talǵan, kelesi jyly aqpanda el ıgi­li­gi­ne jaramaq. Avtorlyq qadaǵalaý – «J.R.Djanekenov atyndaǵy jobalaý ıns­­­tıtýty» JShS tıesili, al tehnıkalyq qadaǵalaýdy «Krav Injınırıng» JShS moınyna alyp otyr.

Búginde 100 dana sý qudyǵy, 33 dana baılaý, barlyǵy 16,8 shaqyrym sý qubyry tóselgen. Tereńdigi 130 metr 2 uńǵyma burǵylanyp, 2 sorǵy ornatylǵan. Kólemi 150 tekshe metrdi quraıtyn 2 dana sý qoımasynyń qurylys jumystary 60 paıyz oryndaldy. Jumysshylar sany – 12 adam. Arnaıy tehnıkadan 4 ekskavator, 1 manıpýlıator jáne 1 KamAZ shoǵyrlanǵan.

Qarymsaq aýylynyń aýyz sý júıeleriniń qurylysy men jańǵyrtý jumystaryna merdiger «RaZa Stroı» JShS-men 489 mln 338 myń teńgege kelisimshart jasalǵan. 2023 jylǵa bólingen qarajat – 440 mln 405 myń teńge. Nysan 2024 jylǵa jalǵasady. Jumystyń bastalý merzimi – 10.08.2023 jyl, aıaqtalý merzimi – 10.01.2024 jyl. Avtorlyq qadaǵalaýǵa «Prıkaspııskoe ýpravlenıe stroıtelstvo-Shymkent» JShS jaýapty, al tehnıkalyq qadaǵalaýǵa «Nýraı Servıs» JShS kepil beredi. Qazir dıametri 110 mm quraıtyn 5 shaqyrym polıetılendi sý qubyrlary tartylǵan, 1,5 metrlik – 20, 2 metrlik 5 sý qudyqtary ornatylypty. Úıge jetkizýshi dıametri 20 sm bolatyn 1 shaqyrym sý qubyry júrgizilgen. Búginde qurylys jumystary 40 paıyz oryndaldy dese bolady.

Jalpy, aýdanda sý qubyrlaryn salý jáne rekonstrýksııalaý, aýyldyń sý qubyryn aǵymdaǵy jóndeý jumystary 2008 jyldan beri jalǵasyp keledi. Saryózek kentiniń turǵyndary aýyz sýmen 4 jerasty kózinen tereń qudyqtar arqyly qamtamasyz etilgen. Atap aıtsaq, joǵarǵy ózende tereńdigi 57 metrlik 3 uńǵyma jáne 84 metrlik 2 uńǵyma, 80 metrlik tómengi 1 uńǵyma jáne Dos stansasynda 63 metrlik 1 uńǵyma. Sý qubyryn Kerbulaq aýdany ákimdiginiń «Kúreńbel sý» qoımasyndaǵy memlekettik kásiporyn júrgizedi.

Saryózek kentiniń turǵyndaryn úz­diksiz aýyz sýmen qamtamasyz etý­ maqsatynda 2008-2022 jyldar­ ke­zeńinde 1, 2, 3, 4-kezeńderdegi sý qubyr­larynyń qurylysy jáne rekon­s­trýksııa­sy 1459,5 mln teńgege júr­gi­zil­di. Nátıjesinde, dıametri 110-225 mm bolatyn 72 shaqyrym sý qubyry jelisi tartylǵan. Áıtkenmen halyq tolyqtaı aýyz sýǵa jetpeı otyr. Bıyl ákimdik tarapy qubyrlardy jańǵyrtyp, halyqtyń alańyn bir basty. Endi sýdan tarshylyq kórmeımiz dep otyr. Al halyqtyń kóńili eleń-alań...

Jetisý oblysy