Ishki ister mınıstrligi taratqan aqparatqa qaraǵanda, jyl basynan beri elimizde terrorıstik akt týraly 230 jalǵan habarlama tirkelgen. Qońyraý shalý arqyly nemese elektrondy poshtamen jiberilgen bul habarlamalarda 630-dan astam nysanǵa bomba qoıylǵany týraly aıtylǵan. Onyń ishinde 400-den astamy – bilim berý mekemesi.
Quqyq qorǵaý organdary árbir habarlamadan keıin ádettegideı jedel sharalar qabyldap, kórsetilgen nysandy teksergen kezde aqparat rastalmaı, berilgen habarlamanyń bári jalǵan bolyp shyqty. Degenmen budan arqany keńge salýǵa bolmaıdy. «Qumyra myń kúnde synbaıdy, bir kúnde synady» demekshi, álemniń kóptegen elinde mektepterde bolyp jatqan terrorıstik aktiler bizden de bul baǵyttaǵy qaýipsizdikti barynsha kúsheıtip, kez kelgen keleńsizdiktiń aldyn alýǵa saqadaı saı bolýymyzdy talap etedi.
Elimizdegi orta bilim beretin mektepter terrorıstik shabýyldardan qanshalyqty qorǵalǵan? Balalarymyzdyń qaýipsizdigi qandaı deńgeıde? Bul – búginde Oqý-aǵartý mınıstrligi men Ishki ister mınıstrliginiń aldynda turǵan eń ózekti suraqtardyń biri. Osyǵan oraı, Úkimettiń tapsyrmasymen, Ishki ister mınıstrligi bilim berý uıymdarynyń terrorızmnen qorǵalý talaptaryna sáıkestigin tekserý ústinde.
IIM Ekstremızmge qarsy is-qımyl departamenti 1-basqarma bastyǵynyń orynbasary, polısııa polkovnıgi Almas Talqanbaevtyń aıtýynsha, elimizdegi terrorıstik turǵydan osal nysandar 4 topqa jikteledi. Onyń 3-i bilim berý mekemelerine tikeleı qatysty. «Birinshi toptaǵy nysandar (300-ge deıin oqýshysy men personaly bar) qulaqtandyrý júıesimen jáne beınebaqylaý júıesimen jaraqtandyrylady. Ekinshi toptaǵylar (300-den 700-ge deıingi oqýshysy men personaly bar) beınejazbany IIM Jedel basqarý ortalyǵyna bere otyryp, qulaqtandyrý júıesimen, beınebaqylaý júıesimen, dabyl berý quraldarymen (dabyl pernesi) jaraqtandyrylady. Al 3-toptaǵy nysandar (700-den asa oqýshysy men personaly bar) beınejazbany IIM Jedel basqarý ortalyǵyna bere otyryp, qulaqtandyrý júıesimen, beınebaqylaý júıesimen, dabyl berý quraldarymen (dabyl pernesi), kirýdi baqylaý jáne basqarý júıelerimen (týrnıketter) qamtamasyz etiledi. Odan bólek, úshinshi toptaǵy nysandar kúzet mekemelerimen qyzmet kórsetý boıynsha shart jasasady», deıdi IIM ókili.
Degenmen Úkimettiń tapsyrmasy boıynsha Oqý-aǵartý mınıstrligine barlyq mektepti oqýshy sanyna qaramastan terrorıstik turǵydan osal nysandar sanatyna jatqyzý týraly usynystar engizilgen. Biz muny shyn mánindegi quptarlyq usynys dep esepteımiz. О́ıtkeni bilim berý mekemelerine kirgen-shyqqan adamnyń bári baqylaýǵa alynyp, qoıny-qonyshyn tekseretin arnaıy quraldar bolmasa, ol jerge bóten adamdardyń qandaı oımen keletinin kim bilipti?! 2021 jyly Tatarstan astanasy Qazan qalasyndaǵy jáne bıyl mamyr aıynda Serbııa astanasy Belgrad qalasyndaǵy mektepte bolǵan atys pen kóp oqýshynyń qaza tabýy bárimizge de sabaq bolsa kerek.
Ishki ister organdary bıyl elimizdegi 6 280 mektepti tekserip, 2 797 mekemede terrorızmnen qorǵaý talaptarynyń buzylǵandyǵyn anyqtaǵan. Osy tekserýden keıin 27 basshy jaýapqa tartylyp, qalǵandaryna kemshilikterdi joıý boıynsha eskertýler jasalǵan. Osy baǵytta júrgizilgen jumystardyń arqasynda qazirgi tańda orta mektepterdi qaýipsizdik júıelerimen qamtamasyz etý qarqyn alyp keledi. Sonymen qatar mamyr aıynda múddeli memlekettik organdarmen (IIM, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi, Ulttyq qaýipsizdik komıteti, kúzet uıymdary) birlesip, elimizdegi barlyq mektepte tótenshe jaǵdaılar týyndaǵan kezde is-qımyl jasaý jáne «Bilim berý nysandarynda terrorızmge qarsy qorǵaýdy uıymdastyrý jónindegi nusqaýlyq» sheńberinde jalǵan terrorızmniń aldyn alý boıynsha jattyǵýlar ótkizildi.
«Ishki ister mınıstrligi óz tarapynan bilim berý uıymdarynda balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha sharalar qabyldap jatyr. Máselen, mektepterdegi beınebaqylaý júıelerin mınıstrliktiń Jedel basqarý ortalyqtaryna qosý boıynsha tehnıkalyq kómek kórsetý bizdiń mindetimiz. Sonymen birge kúzet uıymdarymen kelisimshart jasaýdy tezdetý úshin Oqý-aǵartý mınıstrligine qoıylǵan talaptarǵa sáıkes keletin kúzet mekemeleriniń tizimin berdik. О́rt, jer silkinisi, tehnogendik apattar, terrorıstik shabýyldar kezinde qalaı áreket etý boıynsha únemi jattyǵý is-sharalaryn ótkizip kelemiz», deıdi A.Talqanbaev.
Jalpy, elimizdiń mektepterinde terrorıstik akt sekildi tótenshe jaǵdaıdar bolýy múmkin be? Qudaı betin ári qylsyn, degenmen álemde bolyp jatqan oqıǵalarǵa qarasań, pıǵyly buzyq adamdardan bárin kútýge bolady. Ondaı jandar mektep oqýshylarynyń ishinen de shyǵýy ǵajap emes. Sózimizdiń basynda aıtqandaı, elimizde túrli mekemelerge, sonyń ishinde mektepterge «jarylǵysh zat qoıylǵany» týraly jalǵan habarlama berip, keıin qolǵa túsip jatqandardyń ishinde oqýshylardyń da bolýy kóńilge kúdik uıalatady. Búgin «bomba bar» dep oınap júrse, erteń sony is júzinde jasamasyna kim kepil?!
Ishki ister mınıstrliginiń málimetinshe, keıingi 3 jyldyń ishinde kámelet jasyna tolmaǵan 15 jasóspirim jalǵan habarlama jasaǵany úshin ustalǵan. Máselen, ótken jyly Aqtóbe qalasynda 9-synyp oqýshysy ınternet arqyly qaladaǵy birneshe mektepke jarylǵysh zat qoıylǵany týraly habarlama taratqan. Keıin quqyq qorǵaý organdary oınap júrip ot basatynyn oılamaǵan balany tez arada quryqtap, 6 aıǵa bas bostandyǵyn shekteý jazasyna kesti jáne ata-anasynan memleketke keltirilgen shyǵyndy óndirip aldy. Dál osyndaı oqıǵa byltyr Atyraý, Almaty jáne Pavlodar oblystarynda da tirkelgen edi.
Bıyl tamyz aıynda Almaty qalasyndaǵy bir mekteptiń elektrondy poshtasyna «Forým» saýda oıyn-saýyq ortalyǵyna jarylǵysh zat qoıylǵany týraly hat kelip túsken. Arnaıy qyzmetter tez arada oqıǵa ornyna jetip, ǵımarattan 3,5 myń adamdy syrtqa shyǵarady. Degenmen keıin aqparat rastalǵan joq. Osy oqıǵanyń saldarynan memleketke 160 myń, al saýda oıyn-saýyq ortalyǵyna 100 mln teńge zalal keldi. Al bul habarlamany jibergen 2007 jyly týǵan jasóspirim bolyp shyqty. Mundaı oqıǵalar mektep oqýshylarynyń arasynda «terrorızmmen» oınaý ádeti qalyptasqanyn kórsetse kerek. Bul elimizdiń erteńine tutqa bolar balalarymyz bilim alyp jatqan mektepterimizdiń qorǵalýyn barynsha kúsheıtip, saqtyqtyń bar amalyn jasaýdy talap etedi.