Shalǵaı aýyldaǵy sharýalar súıinshi surap jatyr. Bıyl qara jer ekken dándi eselep berip, eńbektiń túbi berekege ulasty. Alakól aýdanyna qarasty qojalyqtar gektaryna 650 sentnerden ónim alǵan. Tipti jekelegen tátti túbirdiń salmaǵy 9 kıloǵa deıin tartqan. Tehnıkanyń joqtyǵyna qaramastan osyndaı nátıje kórsetken aýyldaǵy aǵaıynnyń isi kóńil súıindiredi.
Qazir, kólbaılyq sharýalardyń ónimi Jetisýda ǵana emes, el ishinde de maqtanyshpen aıtylady. Sol eldi mekende byltyr ǵana qurylǵan «Alıjan» sharýa qojalyǵy kóktemniń basynda 4,5 gektarǵa qant qyzylshasyn sepken. Qolynda sharýaǵa saı tehnıka bolmasa da, qara qolmen shóptep, sýǵaryp eginin jaz boıy kútip baptaǵan kásip ıesi Bolat Kemelhanovtyń eńbegi zor. Olaı deıtinimiz, 4,5 gektar jerden 300 tonna ónim alý úlken eńbekti talap etedi. Gektaryna shaqqanda 650 sentnerden aınalyp otyr. Bul – sońǵy jyldary óńirde tirkelgen eń úlken nátıje. Bizdi tańǵaldyrǵany bir túbirdiń 9 kıloǵa jýyq salmaǵy bar.
«Tátti túbirden násibindi izdeseńiz kúzden bastap iske kirisý kerek. Jerdi erte jyrtyp, kóktemdi jer ylǵal ýaqytynda dándi sepken abzal. Osyndaǵy aýyl azamattary qoldan kelgenshe kómektesti. Jaz boıy bir tyńbadyq. Qanshama gektar jerdi sýarý ońaı emes. Túnimen kúzetip, mal túsip ketpeýine alańdaısyn. Allaǵa shúkir eńbegimiz aqtaldy», deıdi B.Kemelhanov.
Sharýa ıesi «Viorica-TVS» atty tuqymdy Kóksý qant zaýytynan alǵan. Eń ǵajaby, ónimdi mol alý úshin qosymsha hımııalyq zattardyń birin qospaǵan. Tek, buryn jońyshqa egilgen tyń jerge sepken ekken. Aýyl azamatary ónimdi mol alýdy basty sebebi sol dep otyr. Osy istiń bas-qasynda júrgen janashyr azamat, Kólbaı aýyldyq okrýginiń ákimi Erjan Shakerov kólbaılyqtar qant qyzylshasynyń endi qyzyǵyna kire bastaǵanyn aıtýda.
«Keńes ókimeti tusynda Kólbaı aýyly qyzylsha keńshary bolǵan. Tipti myń jarym gektar jerge deıin qyzylsha egilgen eken. Qazir, sol sharýa ıeleriniń kóbi zeınette. Degenmen solardyń sarqyty ishken aǵalarymyz kásipti qaıta jańǵyrtyp, jastardy eńbekke baýlyp jatyr. Alǵashqy nátıjemiz de jaman emes. Tek tehnıkanyń joqtyǵy qolbaılaý bolyp otyr. Osy máselemiz sheshilse degen nıettemiz», deıdi E.Shakerov.
Tehnıka demekshi, kólbaılyqtardyń qolynda eshqandaı qyzylshaǵa arnalǵan qural joq. Egindi jınaý úshin kórshi Sarqan aýdanynyń tehnıkasyna júgingen. Al olar eginin tolyq jınamaı ózi sanaýly tehnıkany bireýge bere almaıdy. Sondyqtan kólbaılyq sharýalar jaýyn-shashynǵa urynyp, aýa raıynyń ashylǵanyn kútken. Degenmen sátin salyp 2 kúnde aýyl azamatarymen birlese ónimdi tolyq jınap alǵan.
Jalpy, Alakól aýdanynda 20 sharýa qojalyǵy 500 gektarǵa qant qyzylshasyn ekken. О́ńir ortalyǵynan shalǵaı ornalasqan aýyl-aımaqtar shama-sharqynsha oblystaǵy qant óndirisin damytýǵa eleýli úles qosyp otyr. Osy rette, «Súleımenov» sharýa qojalyǵyn da aıtpaı ketpeske bolmas. Sharýashylyq alǵash ret qyzylsha seýip otyrǵanyna qaramastan, egistiktiń ónimdiligi 500 sentnerge deıin jetken. Munda da eń ǵajaby, jekelegen tátti túbirdiń salmaǵy 6-8 kıloǵa deıin jetip otyr.
«Súleımenov» ShQ basshysy Jasulan Súleımenov bıylǵy jyly 8 gektar qant qyzylshasyn ekken. Birinshi bóligi – 4 gektarda ónimdilik 300 s/ga quraıdy, al ekinshi 4 gektarda bul kórsetkish 500 s/ga deıin bardy. Osy sharýashylyqta ósirilgen daqyldyń eń úlkeniniń salmaǵy 8 kg 623 gr jetti.
J.Súleımenovtiń aıtýynsha, ol 10 jyldan beri aýyl sharýashylyǵymen aınalysyp kele jatqanymen, bıyl qant qyzylshasyn alǵash ret otyrǵyzǵan. Buǵan deıin qyzylsha ósirýdi tıimsiz jáne qıyn jumys dep sanap, tek maıburshaq ósirýmen aınalysqan eken. Degenmen bıyldan bastap qant qyzylshasyna tólem zaýyttan beriletin soma men memlekettik sýbsıdııany qosa alǵanda 40 myń teńgege óskendikten tátti túbir ósirýdiń tabystylyǵy artqan. Soǵan oraı bıyl sharýashylyq qyzylshaǵa den qoıǵan.
«Bıyl Kóksý qant zaýyty amerıkalyq elıtalyq suryp tuqymymen qamtamasyz etti. 8 gektardan 320 tonna ónim jınadyq. Alqaptyń birinshi bóliginde bir tátti túbirdiń ortasha salmaǵy 6 kılogramǵa jetse, eń irisi 8 kılodan asyp otyr. О́nimderimizdi Aqsý qant zaýytyna óńdeýge tapsyrdyq. Kelesi jyly tátti túbirdiń egis alqabyn ulǵaıtýdy josparlap otyrmyz», dep atap ótti sharýashylyq jetekshisi.
Onyń aıtýynsha, mundaı ónimdilikke qol jetkizý úshin tuqymnyń surypy da, agrotehnıkalyq talaptardy saqtaý da, baptap ósirý men sýarý da – bári mańyzdy.
О́ńir ákiminiń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, oblys boıynsha osy jyly 370 myń tonna ónim jınaý josparlanǵan, bul rette 2 qant zaýyty 71 myń tonna qant óndirmek. Alakól aýdanyna kelsek, aýdan ákimdiginiń málimetinshe, osy kezeńde 52 gektardan 1 250 tonnaǵa jýyq ónim jınaldy. Qazir Úsharal jáne Kólbaı aýyldyq okrýgterinde qyzylsha jınaý naýqany jalǵasyp jatyr.
Jetisý oblysy