Keshe Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen Palatanyń jalpy otyrysy ótti. Jıyn barysynda birqatar mańyzdy zań jobasy qabyldandy. Atap aıtqanda, áskerı saladaǵy rezervtik qyzmet, balalar quqyqtary týraly konvesııany ratıfıkasııalaıtyn qujattar talqylandy.
Kelisimshart úsh jylǵa jasalady
«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine rezervtegi qyzmet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jóninde Qorǵanys mınıstri Rýslan Jaqsylyqov baıandama jasady. Májilis jalpy otyrysta tıisti zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Osylaısha, Qazaqstanda 2025 jyldan bastap áskerı qyzmettiń jańa túri – rezervtegi qyzmet paıda bolady. Joba kámeletke tolǵan azamattarǵa qatysty. Qyzmetke qabyldaý erikti túrde júrgiziledi.
«Rezervtegi qyzmet týraly zań jobasyn ázirleýge jumyldyrý júıesin odan ári jetildirý negiz boldy. Bul normalar áskerı bólimdi adamı resýrspen kepildi qamtamasyz etýge rezervte bolatyn jaýyngerlik daıyn kúshti qurýǵa múmkindik beredi. Zań jobasyn iske asyrý úshin eki kodekske, tórt zańǵa ózgeris engiziledi. Qylmystyq kodekske rezervtegi jaýyngerdi áskerı quqyq buzý sýbektisine jatqyzý boıynsha ózgeris jasaý kózdelgen. Eńbek kodeksine jumys berýshi men rezervtegi áskerı arasyndaǵy eńbek qatynasyn retteý boıynsha túzetý qarastyrylǵan», dedi R.Jaqsylyqov.
Qorǵanys mınıstriniń aıtýynsha, «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly» zańǵa da ózgeris engizilmek. Atap aıtqanda, rezervtegi áskerı adam mártebesi, onyń quqyǵy men mindetin belgileý, rezervtegi áskerıdiń mindetin oryndaý kezeńin aıqyndaý, rezervte qyzmet ótkerý jóninde túzetýler jasaý kózdelgen. Budan bólek, «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» zańdarǵa ózgerister engiziledi.
«Zań jobasyn iske asyrý azamattarǵa rezervte áskerı qyzmet etýge múmkindik beredi. Ol úshin kelisimshart erikti túrde úsh jylǵa jasalady. Daıarlyq bir jylda eki aıdan aspaıdy. Jaýyngerlik jıyndar 30 kúnde iske asyrylady. Rezervtegilerge arnalǵan sabaqtar aı saıyn eki-úsh kún bolady. Buǵan bólinetin qarajat respýblıkalyq bıýdjetten qaralady. Birinshiden, tıisti sabaqtar kezinde aı saıyn eń tómengi jalaqy tóleý eskerilgen. Ekinshiden, jaýyngerlik jıyndar kezinde ortasha jalaqy tóleý josparlanǵan.
Áskerı rezervtegi adam qyzmet etken kezde jumys orny saqtalady. Zań jobasyn qabyldaý áleýmettik turǵydan tıimdi. Rezervke qyzmetke kirgen azamattyń kirisi artady. Memleket tarapyna kómekke júginý tómendeıdi. Halyqtyń memleketke, qarýly kúshterge senimi artady. Áskerı rezervtegi adam patrıotızm rýhynda tárbıe alady. Bul qyzmetti engizý beıbit ýaqytta ásker sanyn arttyrmaı, qoıǵan mindetti oryndaýǵa daıyn azamattar sanyn daıarlaýǵa múmkindik beredi», dedi R.Jaqsylyqov.
Aıta keterligi, Qorǵanys mınıstrligi irikteý kezeńderinen ótken azamattarmen 3 jylǵa kelisimshart jasasady. Sonyń negizinde olar aı saıyn bólimderde qysqamerzimdi oqýdan jáne vedomstvonyń buıryǵy boıynsha 30 kúndik jıyndardan ótedi.
Rezervshilerge densaýlyq jaǵdaıy boıynsha talaptar qoıylady jáne jas shekteýleri belgilenedi. Ofıserler úshin – 60 jasqa deıin, serjanttar men sarbazdar úshin 18-den 50 jasqa deıingi aralyq qarastyrylǵan. Rezervshilerge qarý-jaraq pen jaýyngerlik tehnıka bekitiledi. Olar tek óz oblysynyń aýmaǵynda qyzmet etedi.
Depýtat Ermurat Bapıdiń sózine súıensek, zamanaýı qarýly qaqtyǵystar áskerı sıpattaǵy qaýip-qaterdi daıyndalǵan jumyldyrý resýrstary bar, jańartylǵan armııanyń kúshimen ǵana sheshiletinin aıǵaqtap otyr.
«Zań jobasy elimizde áskerı qyzmettiń jańa túrin – eriktilik pen aýmaqtyq qaǵıdattaryna negizdelgen rezervtegi qyzmetti engizýdi kózdeıdi. Bul qyzmetti engizý qajetti áskerı-eseptik mamandyqtar boıynsha rezervtik kúshterdi daıarlaýǵa múmkindik beredi. Máselen, rezervtegi áskerı qyzmetti ótkerý týraly kelisimshart jasasqan adamdar atalǵan qyzmetti zańda belgilengen tártippen beıbit ýaqytta bar áskerı-eseptik mamandyqtar boıynsha ótkeredi.
Qujat rezervtegi áskerı adamnyń tikeleı áskerı bólimge kelýi esebinen áskerı bólimderdiń daıyndyq merzimderin qysqartýǵa da septigin tıgizedi. Iаǵnı memleketke qaýip tóngen jaǵdaıda, armııamyzda áskerı nemese tótenshe jaǵdaı engizilgenge deıin de, áskerı qyzmetshilerdiń shtat sanyna qosymsha, daıyndyqtan ótken birneshe myń jaýynger bolady», dedi E.Bapı.
Depýtattyń aıtýynsha, qurylatyn bólimshelerdiń jaýyngerlik daıyndyǵyn arttyrý kózdelgen. Iаǵnı rezervtegi áskerı adamdarǵa áskerı tehnıka men qarý-jaraq bekitilip beriledi. Osylaısha, áskerı bólimderdi barynsha qysqamerzimde jaýyngerlik ázirliktiń joǵary dárejesine jetkizýge jol ashylady.
Balalar quqyǵyn qorǵaıtyn qujat
Budan keıin Májilis depýtattary «Bala quqyqtary týraly konvensııaǵa habarlar rásimine qatysty fakýltatıvtik hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn talqylady. Qujattyń maqsaty – bala quqyqtaryn halyqaralyq deńgeıde qorǵaý. Zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev qujattyń erekshelikterine toqtaldy.
Esterińizge sala keteıik, Memleket basshysy 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Joldaýynda Úkimetke «Bala quqyqtary týraly konvensııanyń» habarlamalar rásimine qatysty fakýltatıvtik hattamaǵa qosylý týraly shara qabyldaýdy tapsyrǵan edi. Osy maqsatta bıyl 7 aqpanda BUU shtab-páterinde Qazaqstannyń turaqty ókili hattamaǵa qol qoıdy.
«Úshinshi fakýltatıvtik hattama ratıfıkasııalanǵan jaǵdaıda elimiz «Bala quqyqtary týraly konvensııanyń» barlyq fakýltatıvti hattamalaryna tolyǵymen qosylýdy aıaqtaıdy. Al qazaqstandyq ár bala óz quqyqtaryn halyqaralyq deńgeıde qorǵaý múmkindigine ıe bolady. Fakýltatıvti hattamaǵa sáıkes, balalar men olardyń zańdy ókilderi BUU Bala quqyqtary jónindegi komıtetine el aýmaǵyndaǵy barlyq ishki quqyq qorǵaý quraldary arqyly, sonyń ishinde barlyq deńgeıdegi sottarda qaralyp, shyqqan sheshimmen kelispegen jaǵdaılar boıynsha ǵana júginýge quqyly», dedi Ǵ.Beısembaev.
Fakýltatıvtik hattama aıasynda túsken habarlamalardy BUU Bala quqyqtary jónindegi komıteti qupııa jáne jabyq tártippen qarap, usynymdaryn qajetti sharalardy qabyldaý úshin qatysýshy memleketke joldaıdy.
«Memleketimiz 1994 jyly Bala quqyqtary týraly konvensııany, 2001 jyly onyń «Balalardyń qarýly janjaldarǵa qatysýyna baılanysty» jáne «Balalardy saýdalaýǵa, balalar zınaqorlyǵyna jáne balalar pornografııasyna» qatysty eki hattamasyn ratıfıkasııalady. Búginde úshinshi fakýltatıvtik hattamany ratıfıkasııalaý arqyly biz balalar quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý baǵytynda taǵy bir mańyzdy qadam jasaımyz», dedi Ǵ.Beısembaev.
Májilis depýtaty Rınat Zaıytov hattamada adam men azamattyń Qazaqstan Konstıtýsııasy men zańdarynda kepildik berilgen quqyqtary men bostandyqtaryn shekteıtin normalar qamtylmaǵanyn atap ótti.
«Zań jobasyn qabyldaý Bala quqyqtary jónindegi komıtetke balalardan jáne olardyń ókilderinen quqyqtarynyń boljamdy buzylýy týraly habarlamalardy qaraýǵa múmkindik beredi. Hattamada Konvensııada bekitilgen quqyqtar buzylǵan jaǵdaıda jeke shaǵymdardy qaraý tetikteri kózdelgen. Bul óz kezeginde balalarǵa óz múddelerin halyqaralyq turǵyda qorǵaý quqyǵyn qamtamasyz etedi. Qazaqstannyń bul hattamaǵa qosylýy balalardy qorǵaýdyń quqyqtyq deńgeıin arttyrady», dedi R.Zaıytov.
Sondaı-aq Májilis depýtattary ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne arnaýly memlekettik organdardaǵy qyzmet máseleleri boıynsha túzetýlerdi ekinshi oqylymda qabyldady. Zańnyń maqsaty – ulttyq qaýipsizdik salasyndaǵy zańnamany odan ári jetildirý.
Terrorızmge qarsy ortalyqtyń jáne jergilikti atqarýshy organdardyń ekstremızmniń aldyn alýdy úılestirý jáne uıymdastyrý jónindegi quzyretteri keńeıtiledi. Memlekettik qupııalardy qorǵaý sharalaryn kúsheıtý maqsatymen memlekettik qyzmetshiler men memlekettik qyzmette joq adamdar úshin memlekettik qupııalarǵa ruqsat berýdiń biryńǵaı talaptary belgilengen.
Sondaı-aq zań memlekettik qyzmetkerlerdiń arnaýly memlekettik organdarda qyzmet atqarý kezindegi áleýmettik kepildikterin kúsheıtedi. Atap aıtqanda, túzetýler arqyly ataqtar berý, attestattaýdan ótý jáne joǵary oqý oryndarynda oqý tártibi jetildiriledi.
Jıyrma bes jyldan astam eńbek ótili bar qyzmetkerlerge óz qalaýy boıynsha jumystan bosatý quqyǵy qarastyrylǵan. Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda qyzmetkerlerdi ulttyq qaýipsizdik organdarynan bosatýdyń neǵurlym ıkemdi sharttary usynyldy.
Salyq kodeksine engizilgen ózgeris
Budan bólek, depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qoǵamdyq birlestikter jáne eńbek jaǵdaılary zııandy jumystarda isteıtin adamdardy áleýmettik qorǵaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn qabyldady. Qujat halyqaralyq standarttarǵa sáıkes azamattardyń birlestik qurý bostandyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Onda úsh quryltaıshymen qoǵamdyq birlestik qurýǵa múmkindik berý, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardaǵy qoǵamdyq birlestikter mártebesin aıqyndaý, qoǵamdyq birlestikter qurýdy quqyqtyq retteý sekildi normalar usynylady.
Sonymen qatar áleýmettik kodekske eńbek jaǵdaılary zııandy jumystarda isteıtin adamdarǵa arnaıy áleýmettik tólem engizý jónindegi normalar da engizildi. Bul tólem qyzmetker 55 jasqa tolǵan, keminde 7 jyl mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary tólengen bolsa, azamat zııandy jumystardaǵy qyzmetin toqtatqan kezde tólenedi. Eńbek jaǵdaılary zııandy jumystarmen baılanysty azamat arnaıy áleýmettik tólem alyp, zııandy jumystan ketý nemese qalý máselesin ózi sheshedi. Sondaı-aq óndiriste zardap shekken adamdardyń jekelegen sanattaryn áleýmettik qoldaý boıynsha normalar usynyldy.
Jalpy otyrysta salyq zańnamasynyń keıbir normalaryn jetildirý men naqtylaýǵa baǵyttalǵan Salyq kodeksine jáne ony iske asyrý týraly zańǵa engiziletin túzetýler ekinshi oqylymda qabyldandy. Jeke tulǵalardyń kollektorlyq agenttikter men mıkroqarjy uıymdary bereshekterin keshirgen kezindegi jeke tulǵanyń kiristeri, taýarlardy, jumystardy, kórsetiletin qyzmetterdi buryn júzege asyrylǵan satyp alýlar nemese alynǵan jumystar, kórsetilgen qyzmetter úshin eseptelgen soma esebinen satyp alý kezinde olardyń qunyn únemdeýden túsken materıaldyq paıda, Ulttyq qordan bólinetin balalarǵa arnalǵan nysanaly jınaqtar kiris retinde qarastyrylmaıdy.
Aktıvter men mindettemeler, kirister men múlik týraly deklarasııany tapsyrý merzimderi men jasaý erekshelikteri naqtylandy. Salyq tóleýshiniń aýyspaly esepterdi, qolma-qol aqshany esepke alý kitaptary men taýar chekterin, sondaı-aq derekterdi tirkeý jáne berý fýnksııasy bar baqylaý-kassa mashınasyn qoldanǵan kezde basqa da chekterdi basyp shyǵarylǵan nemese tolyǵymen toltyrylǵan kúninen bastap, bes jyl boıy saqtaý mindettemesi alynyp tastaldy. Azamattardyń Konstıtýsııalyq Sotqa aryz bergen kezde memlekettik baj nóldik mólsherlememen belgilendi. Arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtardyń qatysýshylary men basqarýshy kompanııalaryna sanattar boıynsha belgili bir merzimge salyq jeńildikteri beriledi. Zań 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap qoldanysqa engiziledi dep josparlanǵan.
Sonymen qatar jalpy otyrysta Májilis 2 zań jobasyn jumysqa aldy. Olar: Zııatkerlik menshik quqyqtarynyń saýda aspektileri jónindegi kelisim, Sport baǵytyndaǵy jylqylardyń qazaqy tuqymyn saqtaý men ósimin molaıtý máseleleri týraly qujat. Jıyn sońynda depýtattar tıisti memlekettik mekemelerdiń basshylaryna depýtattyq saýaldaryn joldady.