Klımattyq kataklızm – jahannyń jalpaq jurtyna ortaq problema. Basqa kúnde túrli tarapqa, jaq-jaqqa, jik-jikke bólinip, qyzylsheke qyrqysyp jatsaq ta, tabıǵat-ananyń aldyna saýsaq birikpeı bolmaıtynyn búginde dúıim dúnıe túsinip boldy. Osy rette Ortalyq Azııa elderi klımattyń ózgeristeri jóninde keleli keńes ótkizdi.
BUU-nyń klımattyń ózgerýi boıynsha negizdemelik konvensııasy sheńberinde «Ortalyq Azııa BUU KО́NK taraptarynyń 28-konferensııasy: «5 el – 1 aımaq – 1 daýys» aımaqtyq forýmynda tabıǵat tepe-teńdigi jan-jaqty talqyǵa tústi. Jıyn Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵy men Ortalyq Azııa aımaqtyq ekologııalyq ortalyǵynyń uıymdastyrýymen, Qazaqstan Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi, Halyqaralyq yntymaqtastyq jónindegi German qoǵamynyń (GIZ), AQSh-tyń Halyqaralyq damý agenttiginiń (USAID) qoldaýymen ótti.
Forýmǵa Ortalyq Azııa elderiniń klımat boıynsha kóshbasshylary, elimizdegi memlekettik organdar men bıznes qoǵamdastyq ókilderi, sondaı-aq halyqaralyq jáne úkimettik emes uıym ókilderi, jastar men BAQ ókilderinen bas-aıaǵy 200-den asa adam qatysty. Aımaqtyq forým alańynda Ortalyq Azııa elderiniń kún tártibindegi COP-28 aımaqtyń negizgi máselelerin jaqsartý úderisterdi talqylandy. COP-28 – BUU-nyń Klımattyń ózgerýi týraly negizdemelik konvensııasy (BUU KО́NK), Kıoto hattamasynyń jáne Parıj kelisiminiń erejelerin iske asyrý úshin kelissózder úderisiniń joǵary organy.
Is-shara Qazaqstan Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaevtyń quttyqtaý sózimen ashyldy. Ol qatysýshylarǵa klımattyń ózgerýine qarsy kúreste birlese jumys isteýge úndedi. Klımattyń ózgerýin azaıtýǵa jáne oǵan beıimdelýge, bolashaq urpaq tabıǵatty saqtaýǵa yqpal etetinine senim bildirdi.
BUU-nyń Qazaqstandaǵy Turaqty úılestirýshisi Mıkaela Frıberg-Storı elimizde 2026 jyly ótetin BUU-nyń Klımat boıynsha aımaqtyq sammıtin ótkizý jónindegi bastamasyn qoldap, barlyq qatysýshyny Ortalyq Azııanyń Klımattyq kún tártibi boıynsha dıalog qurýǵa jáne ortaq maqsattarǵa qol jetkizý úshin halyqaralyq áriptestermen yntymaqtastyq ornatýǵa shaqyrdy.
«Bıyl COP-28 30 qarasha men 12 jeltoqsan aralyǵynda Dýbaıda ótedi. Is-sharanyń basty urany – «Birigý. Áreket etý. Iske Asyrý» («Unite. Act. Deliver»). COP-28 talqylaýynyń negizgi taqyryby mıtıgasııalyq ambısııalar men shyǵaryndylardy azaıtý jáne qoljetimdi resýrstar arasyndaǵy baılanys bolyp qala beredi», dedi E.Nysanbaev.
Mınıstrdiń aıtýynsha, COP-28-de Ortalyq Azııa elderiniń pavılony jumys isteıdi. Onda baǵdarlamaǵa sáıkes birqatar taqyryp boıynsha is-sharalar uıymdastyrylmaq. Máselen, ekonomıkany dekarbonızasııalaý, jasyl qarjylandyrý júıesin damytý, bıoalýantúrli saqtaý, klımattyń ózgerýine beıimdelý.
«Bul forýmda klımattyń ózgerýi máselelerine basymdyq beriledi. Ortalyq Azııanyń 5 memleketinen Ekologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrlikteriniń ókilderi qatysady. Bul forým eki sessııadan turady. Birinshi sessııa Ortalyq Azııadaǵy klımattyń ózgerýine baǵyttalsa, al ekinshi sessııa ekologııalyq máselelerdi sheshýde halyqaralyq uıymdardyń róli týraly bolady», dedi Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵynyń baspasóz hatshysy Indıra Jumageldi.
Ol sondaı-aq forým aıasynda Ortalyq Azııa elderi aımaqtaǵy klımattyń ózgerýine beıimdelý jóninde strategııanyń jáne Ortalyq Azııa elderiniń óńirlik málimdemesiniń jobalaryn ázirleıtinin jetkizdi.
Al Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev Dýbaıda bolatyn konferensııada jasyl tehnologııalar men ınvestısııalardy alyp kelý jáne JEK damytý salasyndaǵy iri ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa baǵyttalǵan birqatar kelisimge qol qoıý josparlanǵanyn aıtty.
Qoryta aıtqanda, jahandyq klımattyq ózgerister týraly ǵalymdardyń pikiri ártúrli. Bir toby tabıǵatty saqtaý men ózgeristerdi tejeýdiń joldaryn usynsa, endi bir toby klımattyq ózgerister bolmaı qoımaıtyn qubylys, adam men janýarlar álemi oǵan beıimdelýdiń joldaryn qarastyrǵany jón deıdi. Forýmda bul másele de shet qalǵan joq. О́ıtkeni kúnniń kózin eshkim qolmen jaýyp tura almaıdy, tabıǵat óz degenimen júredi.