Senim men úde

Aldymen Qasym-Jomart Toqaev 2019 jyly 9 maýsymda kezekten tys Prezıdent saılaýynda Konstıtýsııanyń 42-babyna sáıkes ant berip, resmı túrde alǵash ret Memleket basshysy laýazymyna kirisken bolatyn.

Ras, keıingi úsh-tórt jylda Qazaqstan halqy birneshe kúrdeli synaqtan ótti. Solardyń biri – ótken jyldarda bolǵan Arystaǵy aýyr jaǵdaı. Eskirip, tozyǵy jetken áskerı oq-dáriler saqtalyp kelgen jáne birde-bir tekserýden ótkizilmegen. Jedel áreket etýdiń arqasynda ońtústik óńirdegi za­man­dastarymyzǵa tóngen qaýip-qater ýaqytynda toqtatylǵanyn barsha jurt biledi. Sol sııaqty, ótken qystaǵy Eki­bas­tuzdaǵy jaǵdaıdy alaıyq, ondaǵy jylý berý oshaǵyna da 43 jyldan beri eshqandaı tekserý júrgizilmegen eken. Qasym-Jomart Kemeluly memleket tizginin osyndaı jaǵ­daı­da qabyldap aldy jáne kúr­deli túıinderdi sabyrmen sheship, qıyn­dyqtardan ótip, otan­das­ta­ry­myzdyń múddesi úshin baısaldy qyzmet etip keledi.

Biz qazir úlken ózgerister bolyp jat­qan kúrdeli ýaqytta ómir súrip kele­miz. Álemniń ár túk­pi­rinen shyǵyp jatqan dúmpýler elimizdiń jalpy ty­ny­syna áserin tıgizbeı aınalyp ótýi múmkin emes. Osy rette Prezıdentimizdiń saıası arenadaǵy biliktiligi, júr­gizip otyrǵan salmaqty saıasatyna senim bildirgenimiz jón. Aldymen el ishindegi tynysh­tyq­ty, turaqtylyqty oılaı­tyn el basshysyna ár otandasymyz qoldaý jasasa, bul bizdiń myzǵymas birligimizdiń kepili bolmaq.

Burynda yntymaqtastyǵy jarasqan kórshiles TMD elderi arasynda qazir geosaıası shıe­le­nisterge baılanysty alýan kózqaras, pikirler týyndap jat­qany da belgili. Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa ıadrolyq qarýdyń ortaq bolatynyn jeleý etip, «odaq memleketke qosylýdy» usynǵan edi. Qazaqstan Prezıdenti kórshi eldermen Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqta birge ekenin aıtyp, oryn­syz usynystan bas tartty. «Iаd­rolyq qarýǵa keler bolsaq, bizge ol kerek emes, se­bebi biz ıadrolyq qarýdy tarat­paý jónindegi kelisimshartqa jáne ıadrolyq synaqtarǵa tyıym salý jó­nindegi shartqa qol qoıǵanbyz. Halyq­aralyq qu­jattar sheńberinde biz osy min­dettemelerge adal bolyp qala­myz», dedi Prezıdent. Osy sózimen kórshiles eldermen Qa­zaq­stan tek ekonomıkalyq qa­rym-qatynastarǵa ǵana ashyq ekenin aıqyn bildirdi.

Kezdesken qıyndyq, keder­gi­lerge qaramastan, qazir elimiz júıeli damyp keledi. Iske asyp jatqan konstıtýsııalyq reformalar ádiletti Qazaqstan qurý jolynda mańyzdy qadamdar ja­saýǵa túrtki bolyp otyr. Sol sııaq­ty ma­ńyzdy saıası refor­­­malar men eko­nomıkalyq ózgeris­ter­diń bolyp jat­qanyna da kýá bolyp otyrmyz.

Ras, el ekonomıkasynda ózek­ti máse­leler kóp. Sonyń biri – elimiz áli de bolsa shıki­zat­qa táýeldi. Osy oraıda Pre­zıdent ulttyq tabystyń ıgi­li­gin jurttyń bári birdeı kórip otyrmaǵanyn aıta kelip, kúr­de­li máselelerdi sheshýdiń naqty joldaryn usynǵan bolatyn. Ol qandaı joldar desek: makro­eko­nomıkalyq turaq­ty­lyq­ty qamtamasyz etý, ekonomıkany ár­taraptandyrý jáne sıfr­lan­dyrý. Sondaı-aq shaǵyn jáne orta bıznes pen adam kapı­ta­lyn damytý, zań ústemdigin or­nyq­ty­rý da tapsyryldy. Munyń bári halyqtyń ál-aýqa­tyn arttyrý úshin jasalyp otyr­ǵa­ny aıtpasa da túsinikti.

Prezıdenttiń taǵy da bir na­zar­ǵa alǵan máselesi – aýyl shar­ýa­shylyǵy salasy. Bul sala óz damýynda qazirgi kezge deıin kenjelep qalyp keldi. Jerdiń qunary, sý resýrsy men sýarý júıesi tolyqqandy zerttelmedi. Memleket basshysy Joldaýda aýylsharýashylyq salasyna sıfrlyq platformany júıe­li engizý týraly aıtqany esimizde. Budan bylaı sıfrlyq platformanyń arqasynda júıe­li jumys júrgiziletin bolsa, jo­ǵaryda aıtylǵandardyń bir jerge jınaqtalǵan qory qalyp­tasatyny anyq. Bul – aýyl shar­ýa­shylyǵy sala­synyń jyldam eńse kóterýine ıgi áser etetin óte tıimdi jol.

El tizginin qolyna alǵan ke­ıingi úsh jyl Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa ońaı bolǵan joq. Kúni keshe ǵana oı­la­maǵan jerden qara jamylyp qalǵan kenshiler astanasy – Qaraǵandyǵa bardy. Kostenko atyndaǵy shahtada bolǵan jarylys pen órtten qaza tapqan shahterlerdiń qaıǵysy búkil otandastarymyzdyń qa­byr­ǵasyn qaıystyryp ketti.

Prezıdent apat ornyn óz kózi­men kórip, marqumdardyń otba­sylaryna kóńil aıtty. Mem­leket basshysy Úki­metke ken­shilerdiń otbasylaryna bar­lyq qajetti kómek kórsetýdi tapsyrdy, oqı­ǵanyń mán-jaıyn anyqtaý úshin úki­­mettik komıs­sııa quryldy jáne «ArselorMıttal Temirtaý» kom­panııa­symen ınvestısııalyq ynty­maq­­tas­tyq­ty toqtatý­dy tapsyrdy.

Qazaqstanda ken óndirý óner­kásibi áýel bastan jaqsy damy­ǵan. Bul sala osy ýaqytqa deıin ulttyq ekonomıkanyń ósimin qamtamasyz etetin senimdi tabys kózi bolyp keledi. Qazir munaı, kómir, baǵaly metaldyń álem­dik naryqtaǵy ba­ǵasy óte joǵary ekenin bilemiz. Iri óndiris oryndarynda jumys isteıtin ken­shiler ekologııanyń nasharlap, den­saý­lyqqa zııan keltirip jatqanyn aıtyp, shaǵymdanady.

Osyǵan oraı Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Joldaýynda: «Úkimet kásip­oryn­dardyń tehnologııa­­lyq jáne ekologııalyq ahýalyn, den­saýlyq saqtaý júıesin jaq­sar­tý úshin batyl sharalar qabyldaýy qajet. Son­dyqtan iri óndiris kásiporyndary 5 jyl saıyn tehnologııalyq jáne eko­logııalyq aýdıt jasaýy kerek. Bul ta­lap ınfraqurylym salasyndaǵy kásiporyndarǵa da qoıylýǵa tıis», degen bolatyn.

Qazaqta «El bolamyn deseń, besigińdi túze» degen taǵylymy mol sóz bar. Qazir balabaqshadan bastap, mektepte, jalpy bilim berý salasynda tyń ózgerister júrip jatyr. Degenmen bilimmen qatar ulttyq tárbıege de basa mán berilýi kerek. Urpaqtyń boıynda patrıottyq sezimdi qalyptastyra bilý mańyzdy. Biz ǵasyrlar boıy kúresip, aqyry Táýel­sizdikke qol jetkizdik. Ulttyq áske­rı qurylym jáne ulttyq qaýipsizdik salasynyń irgetasyn qalaýǵa bizdiń býyn da az-kem úlesin qosty. Alaıda qazirgi kezde jastardyń keıbireýi áskerge barýdan qashady, qıyn­dyqty eńserip, ózin-ózi temirdeı tártipke tárbıeleýge kóngisi kel­meıdi. Sonda Otandy kim qor­ǵamaq? Eldiń qaýipsizdigin bolashaqta kimge senip tapsyramyz? Osy oraıda jas­tar oılanýy kerek. Olar el aldyndaǵy jaýap­kershilik pen boryshty tereń sezin­genderi durys. Patrıottyq sezim qoǵamymyzda eń joǵarǵy orynda turýǵa tıis.

Pre­zıdent el azamattarynyń den­saý­lyǵy myqty, bilimi tereń bolýyna qatty mán beredi. Árqa­shan jastardyń bolashaǵyna alań­dap, aıtyp otyrady. Jastar bir kásipti meńgerip, elimizdiń «ketigine kirpish bolyp qalana» bilse deımiz. Adamdy jetistikke jet­kizetin – eńbekqorlyq. Mem­leket basshysy bir sózinde: «Kásibılik pen eńbekqorlyq qoǵamymyzda eń joǵary orynda turýy qajet. Taǵy da qaıtalap aıtamyn. Eli­miz­de eńbekqor adam, kásibı maman eń syıly adam bolýǵa tıis. Osyndaı azamattar memleketimizdi damytady» degen edi.

Jastar naqty bir mamandyq­tyń qyr-syryn jetik bilýge umtylǵandary jón. О́z salasy­nyń sheberine árdaıym sura­nys bolady. О́skeleń urpaq Qazaqs­tan­da ǵana emes, ózge elderde de básekege qabiletti bola alady.

Jastardy qoldaý, jas kadrlardy ósirý týraly máseleni Memleket bas­shysy da árdaıym aıtyp kele jat­qany shyndyq. Parlamentke saılaýda da de­pýtattyqqa jastardyń kóptep saılan­ǵanyn kórip qýandyq. Prezıdent jastar saıasatyn qoldasa, bılikke kelip jatqan jastarymyz Memleket basshysynyń baısaldy saıasatyn qoldaıdy, elimizdi damytady dep senedi. Halqymyz birlikte bolsa, alynbaıtyn qamal bolmaıdy. Sondyqtan bárimiz bir baǵytta – elimiz­diń jarqyn bolashaǵy úshin eńbek eteıik!

Jaqynda ǵana Astanada Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵa­ly­ǵymen Túrki memleketteri uıymynyń mereıtoılyq X sam­­mıti ótti. Alqaly jıynǵa Túr­kııa, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan prezıdentteri uıym­ǵa múshe memleket basshylary retinde, Majarstan Premer-mınıstri men Túrikmenstan basshysy baqylaýshy eldiń basshylary retinde qatysty.

Eýrazııa keńistiginde ejelden beri tarıhı atajurtty kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, qorǵap kele jatqan Túrki ále­miniń besi­gine aınalǵan Qazaqstannyń Mem­leket basshysy qazirgideı ha­lyq­aralyq ahýal turaqsyz, al­ma­ǵaıyp ke­zeńde túrki jurty­nyń birligin bekemdeı túsýdiń mańyzyna nazar aýdartty.

Elimizdiń Túrki memleketteri uıy­myn odan ári damytýǵa múd­deli ekenin aıta kelip, Qa­zaqs­tannyń Uıymǵa tóra­ǵa­lyǵy «Túrki dáýiri!», ıaǵnı «Turktime!» uranymen ótkizdi. «Túrki álemi­niń kele­she­gi-2040» atty qujat beki­tilip, 12 qu­jat­qa qol qoıyldy.

«Bul – ortaq qaýipsizdigimizdiń se­nimdi kepili. Qarý-jaraq jáne esirtki saý­dasyna, terrorızm men ekstremızmge, kóshi-qon­ǵa qatysty syn-qater­ler kóbeıdi. Mundaı qaýipterdiń aldyn alý úshin qaýipsizdik sala­syn­daǵy yntymaqtastyqty ny­ǵaı­týymyz kerek. Osy oraıda men kelesi jyly Astanada memleketterimizdiń Qaýipsizdik keńesi hatshylarynyń 3-otyrysyn ótkizýdi usynamyn. Túrki memleketteriniń qar­jylyq tergeý organdary arasynda qyl­mys­pen birge kúresý jáne aqparat al­masý týraly kelisim jasaý ma­ńyzdy», dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, aınalamyzda kúrdeli ahýal qalyp­tas­qan qazirgi kezeńde medıasııa­nyń da rólin arttyrý qajet. Memleket basshysy Reseı men Ýkraına, Izraıl men Palestına arasyndaǵy qandy qaq­ty­ǵys­tardy, Batysta beleń alǵan zańsyz kóshi-qon máselesin mysalǵa keltirip, qaýipsizdikti qamtamasyz etý basty min­det ekenin aıtyp, Qazaqstannan Pa­­lestına halqyna 1 mıllıon dollar kóle­min­de gýmanıtarlyq kómek berý týraly sheshim qabyl­dady.

Halyq saılaǵandyqtan atqa­ryp jat­qan qyrýar isterin, álem aldyndaǵy be­delin kún saıyn kórip-bilip otyrǵan­dyqtan biz de Prezıdentke senim artamyz. El seniminiń údesinen shyǵý – ýaqyt enshisinde.

Sát TOQPAQBAEV,

zapastaǵy general-polkovnık