Esik qalasynyń kórkem tabıǵatyna kóz toımasy anyq. Shyńdary kók tiregen asqaq Alataýdyń saf aýasy jansaraıdy sergitip, syldyrap aqqan taý ózeni qııalǵa qanat bitiredi. Tabıǵaty tamyljyǵan ólkede akademık Ábdýálı Qaıdar, syrshyl aqyn Tumanbaı Moldaǵalıev, kórnekti qalamgerler Shárbaný Qumarova, Marat Toqashbaev, Marat Ysqaqov, Saǵadat Sálimbaev, usta Dárkembaı Shoqparuly, rejısser Talǵat Temenov, odan burynǵy jyldary sýretshi Aısha Ǵalymbaeva, kompozıtor Quddys Qojamııarov, tizbeleı bersek Turlyǵazy Shaıahmetuly, Ahmetjan Ashırov, Hızmet Abdýllın syndy tulǵalardyń kindigi kesilgen.
Myńjyldyq tarıhy bar arheologııalyq-mádenı eskertkishterimen de erekshelenedi. Ǵasyrlar qoınaýynan jetken «Altyn adam» da osy óńirden tabylsa, oǵan qosa 100-den asa saq dáýiriniń qorǵandary memleket qamqorlyǵynda.
Osylaısha, tarıhy tereńnen tamyr tartatyn ólkeniń injý-marjany, rýhanı qazynasyna aınalǵan aýdandyq ortalyq kitaphanasynyń kóneniń kózindeı eski ári qulaýǵa shaq ǵımaratta ornalasqany týraly qalamger Shaıahmet Qusaıynulynan habardar bolyp, atalǵan mekemege arnaıy atbasyn burǵan edik. Esik qalasynyń qaq ortasynda ornalasqan aqboz úıdiń tabaldyryǵyn attaı bere, jaǵa ustatar jaǵdaıdyń aqıqattyǵyna kóz jetkizdik.
Eski zamannan qalǵan ǵımarattyń qabyrǵasy sógilip, irgesinen syz, tóbesinen sý ótip, kóktiń ıisi múńkigen zalda kitaphanashylar «shyqpa, janym, shyqpamen» kúneltip kele jatqandyǵynyń kýási boldyq. «Osy jazda ujym músheleri birlesip, oqyrmannan uıat bolmas úshin óz kúshimizben oqý zalyn aǵartyp, qalypqa keltirdik. Kórip turǵanyńyzdaı, rýhanı qundylyǵymyz qundaqtalǵan kitaptarymyzdy qoıatyn oryn joq. Birazy ústel astynda, buryshtarda býylyp-túıilip tur», deıdi kitaphanashy Gýlıa Saýryqova.
Kóne zamanda kópestiń úıi bolǵan bul ǵımaratqa qonys aýdarmas buryn da kitaphanashylar «kóshpeliler kúıin» keshipti. Keńes kezinde 63 kitaphanasy bar irgeli aýdanda búginge jetkeni Shelek jáne Esik qalasyndaǵy ortalyq kitaphanalar ǵana eken. Búgingi aýdandyq ortalyq kitaphanaǵa 21 aýyldyq kitaphana qaraıdy. Olardyń da jaı-kúıiniń máz emestigin áńgime aýanynan ańǵardyq. Ásirese Tumanbaı aqyn týǵan Qazatkom jáne Qazaqstan aýylyndaǵy kitaphanalardyń jaǵdaıy tipten syn kótermeıtindigi tilge tıek boldy. Kóktóbede kitaphana múldem joq eken. Aýyldardyń kóbinde «kitaphana» dep aıdar taqqany bolmasa, kitaphana degen atyna zaty úılespeıtini, ondaǵy qyzmetkerlerdiń tar jerdi «tamasha» qylyp, jylynarǵa jer tappaı, búrseńdep júrgenderin ashyp aıtty. Internet júıesi ortalyqta ǵana bolmasa, bárine birdeı qoljetimdi emestigine de eshkim bas aýyrtpaıtyn syńaıly. «Osy kitaphananyń 50 jyldan bergi oqyrmanymyn. Meniń 1 paıyz talantym bar shyǵar, 99 paıyzy osy kitap oqýdyń, eńbektenýdiń arqasynda keldi. Kitaphana esigin kúnara ashamyn. Myna jaǵdaılaryna janym aýyrady. Mádenıet úıiniń jertólesinde otyrǵanda da namystan órtenip edik. Endi, mine, «týbdıspanserdiń» ǵımaratyndaǵy kúıi osyndaı adam tózgisiz bolyp tur. О́z isine adal kitaphanashylardyń kórmegeni joq. On segiz jyl kitaphana dırektory bolǵan Saltanat Mamajanovanyń eren eńbeginiń arqasynda 2004 jyly osy mekeme kitaphana menshigine ótti. Oǵan deıin turaqty oryn tappaı, kóship-qonýmen álek boldy. Sodan bergi 20 jylǵa jýyqtaǵan ýaqyt aralyǵynda tóbeden ótken sýǵa ár jerden tosqaýyl qoıyp, qystaı ot jaǵyp, kúl shyǵaryp keledi», dep keıidi Eńbekshiqazaq aýdanynyń Qurmetti azamaty, belgili jýrnalıst Shaıahmet Qusaıynuly.
Jalpy aýmaǵy 257,5 sharshy metrge ornalasqan kitaphananyń kitap qory – 50 myńnan asady. Ony saqtaıtyn arnaıy oryn bolmaǵandyqtan eski kitaptardy «býyp-túıip» tóbege shyǵaryp tastaǵan. Al qordy jańa kitappen tolyqtyrýda oqyrmanǵa alaqan jaıyp otyrǵandyqtaryn jasyrmady. «Oǵan qosa, kitap qorynyń deni oryssha kitaptar» degen kitaphanashylar qordaǵy bul kitaptarǵa suranys joqtyǵyn, al qazaqtildi kitaptardyń tapshylyǵyn aıtyp taýysa almady. Bıyl aýdandaǵy Asysaǵa, Qaraturyq, Kóldi, Qoram, Qaınazar jáne Qyrbaltabaı aýyldarynda ashylǵan 6 kitaphana qory túgelge derlik eski kitaptarǵa tolǵany da kitaphanashylar kóńilin qulazytqan. Jıhaz máselesin aıtýdyń ózi artyq. Alajazdaı aqtap, jýyp-shaıyp qalypqa keltiretin kitaphana ishi qysty kúngi kómirdiń kúlimen kirlep, ystalyp qalatyny aıtpasa da túsinikti.
Munda oqyrmanǵa 30-40 jyldan astam ýaqyttan beri qyzmet etip kele jatqan tájirıbeli kitaphanashylar Sánııa Ázızova, Gúlnara Jandosova, Roka Galına bastaǵan, keıingi jyldary kelgen Gýlıa Saýryqova, Lázzat Tálipova, Nazgúl Muńsyzbaevamen tolyqqan, búgingi dırektory Darıǵa Janábilova, Gúlzada Jumabaeva, Baqytjan Aqberen syndy 12 adam shtatta eńbek etýde. Buǵan qosa ǵımarat kúzetshisi men ot jaǵyp, kúl shyǵaratyn eńbek adamdary bar. Rýhanı qazynanyń qormalyna aınalǵan jandardyń armany ortaq. Ol – 8,5 sotyq jeri bar eski ǵımarattyń ornyna zamanaýı eńseli eki qabatty kitaphana salynsa degen izgi tilek qana.
«Tıptik kitaphana bolsa júzege asyratyn talaı ıgi bastamalar bar. Ásirese jas oqyrmandardy tartýda qyzyqty is-sharalar, basqosýlar uımydastyrýǵa bolar edi. Kovorkıng ortalyǵyn ashsaq degen de arman kúıinde qalýda», deıdi 40 jyl qyzmet etken kitaphanashy Sánııa Ázızova.
«Adamdy adam etken – kitap, adamzat etken – kitaphana» dep Ábish Kekilbaıuly aıtqandaı, kitapty qadirlep, ony oqyrmanǵa jetkizýde júıeli jumys júrgizýden aınymaı kele jatqan Esik ortalyq kitaphana qyzmetkerleri jaǵdaıdyń joqtyǵyna qaramastan, tabandy eńbek etip keledi. Rýhanı ómirdiń ózegine aınalǵan kitaphanashylardyń kásibı mártebesin kóterip, tulǵalyq qadir-qasıetin arttyrý maqsatynda Úkimet 24 qazandy – Kitaphanashylar kúni etip bekitkeni belgili.
Eńbekshiqazaq aýdany oblystaǵy halyq sany 320 myńnan asatyn irgeli aýdan sanalady. Esik qalasynyń halqy 35 myńnan asty. Qala ortalyǵyndaǵy kitaphananyń syıqy adam shoshyrlyq jaǵdaıda ekenin kópten kóterip júrgen jýrnalıst Shaıahmet Qusaıynuly: «Aıta, aıta Altaıdy, Jamal apaı qartaıdy» demekshi, bul shetin máseleni aıta, aıta men de qartaıdym», dep nalıdy.
Kitaphanashylardyń janaıqaıyn jaýapty oryndar estip, jańa ǵımarat salynsa, Esik qalasynyń rýhanı ortalyǵy jańarýmen qatar, kitapsúıer qaýymnyń eńsesi kóteriler edi.
Almaty oblysy,
Eńbekshiqazaq aýdany