Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Abaı oblysynyń ákimi Nurlan Uranhaev baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Ol BAQ ókilderine oblystyq ınfraqurylym men áleýmettik ınstıtýttardy damytý, óńirdiń ekonomıkalyq ósimin qoldaýǵa baǵyttalǵan strategııalyq josparlar men baǵdarlamalar týraly baıandap berdi.
Oblys basshysy óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda oń serpin bar ekenin aıtty. Bir jyl kóleminde, aı saıyn, barlyq ındıkator boıynsha turaqty ósim saqtalǵan. Búginde, óńirdiń qysqa merzimdi ekonomıkalyq ındıkatory – 107,5%-dy quraǵan. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa 44,2%-ǵa ósip, 426,2 mlrd teńgege jetti. Qurylys salasynda ósim – 141,1%-ǵa, ónerkásipte – 106,3%-ǵa, ishki saýdada – 103%-ǵa, aýyl sharýashylyǵynda 101,7%-ǵa ósim tirkelgen. 233,8 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, 2 443 otbasy baspanaly bolǵan.
«О́ndiris qarqyny áleýmettik kórsetkishterge de oń áserin tıgizdi. Ortasha aılyq jalaqy 17,6%-ǵa ósip, 292,8 myń teńgege turaqtady. Oblys bıýdjetiniń óz kiristeri 141%-ǵa ósip, qazynaǵa 87,4 mlrd teńge tústi. Bıylǵy oblys bıýdjeti 419,2 mlrd teńgeni qurady. Sýmen jabdyqtaý nysandaryn qarjylandyrý 3 esege, joldardy jóndeý – 2,3 esege ulǵaıdy. Bilim berý salasy boıynsha shyǵystar – 1,2 esege, densaýlyq saqtaý – 2 esege, aýyl sharýashylyǵy 7 eseden artyq ósti. Semeı qalasynyń bıýdjeti 103,1 mlrd teńgeni qurady. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 51,4%-ǵa artyq. Onda turǵyn-úı kommýnaldy sharýashylyq salasyn qarjylandyrý 2 esege, áleýmettik qorǵaý 23%-ǵa ulǵaıdy», dedi N.Uranhaev.
Memleket basshysynyń tapsyrmasymen oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary Úkimettiń qaýlysymen bekitilgeni belgili. Ondaǵy ınvestısııa kólemi – 1,9 trln teńgege 102 is-shara qaralǵan. Bıyl 89,2 mlrd teńgege 45 jobany iske asyrý josparlanǵan eken. Qazir tıisti jumystar bastalyp ta ketken. Bes jylǵa arnalǵan ınvestısııalyq jobalar pýly jasaqtalǵan. Oǵan 8 myń jumys ornyn qamtıtyn, 1,4 trln teńgeniń 44 jobasy enipti. Bıyl 600 jańa jumys orny bar 3 joba iske qosyldy. Quny – 19,1 mlrd teńge. Agroónerkásiptik keshende 5,3 mlrd teńgege 4 ınvestısııalyq joba iske asqan. Jyldyń aıaǵyna deıin óńdeý ónerkásibinde 150-ge jýyq jumys orny bar, 11,9 mlrd teńgeniń taǵy 4 jobasy óz jumysyn bastaıdy. Al aýylsharýashylyq maqsatynda paıdalanbaǵan jerlerdi qaıtarý jumysy jalǵasýda. Jalpy aýdany 387,9 myń gektar jer ýchaskesi anyqtaldy. Onyń 157 myń gektary qazirgi tańda qaıtaryldy. Qalǵan 97 myń gektar jyl aıaǵyna deıin alynyp, jyldyq jospar tolyq oryndalǵaly tur eken.
«Infraqurylymdyq sıpattaǵy júıelik máselelerdi sheshýge erekshe nazar aýdarylyp keledi. Eń mańyzdy másele – jylýmen jabdyqtaý. Semeıde, oń jaǵalaýda, 125 Gkal jylý energııasynyń tapshylyǵy boldy. Ony azaıtý úshin, eki jylý qazandyǵy qaıta jańarýdan ótip, jylý qýaty 40 Gkal-ǵa ulǵaıdy. Qalǵan tapshylyq – 85 Gkal. Sol sııaqty jylý jelileriniń tozý máselesi de bar. Olardyń jalpy uzyndyǵy – 464,5 km. Ortasha tozý – 68%. Jeliniń 279 shaqyrymy qaıta jóndeýdi qajet etedi. Bıyl 24 mlrd teńgege jylý jelileri men kózderin jóndeý, rekonstrýksııalaý boıynsha josparly jumystar júrgizildi. Prezıdent tapsyrmasymen, jyl aıaǵyna deıin, jańa, úshinshi jylý-elektr ortalyǵynyń tehnıka-ekonomıkalyq negizdemesi ázirlenip bolady», dedi óńir basshysy.
Halyqty 100% taza aýyz sýmen qamtamasyz etý maqsatynda 15,5 mlrd teńgege 54 joba iske asyrylyp jatyr. Oblysta ortalyqtanǵan aýyz sýmen qamtý úlesi – 91,9%-dy quraıdy. 2024-2025 jyldary sý qubyry jelileriniń 32 jobasy iske asatyn kórinedi. Sondaı-aq kólik ınfraqurylymy salasynda Ertis ózeni arqyly jańa, tórt jolaqty kópir qurylysy júrgizilip jatyr. Al aspaly kópirdi japon mamandary tekserdi. Qazir jobalyq-smetalyq qujattamalary ázirlený ústinde. Aldaǵy eki jylda kólik dálizin keńeıtý úshin, 270 km bolatyn «Baqty – Aıagóz» temir jolynyń qurylysy josparlanǵan. Ákimdik temirjol salýǵa arnaıy jerlerdi belgilep, rezervke qoıǵan. Joba Qytaımen ekijaqty temirjol tasymaly kóleminiń jyldyq mólsherin 20 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
«Oblys boıynsha turǵyn úı kezeginde 19 myńnan astam adam bar. Onyń 2 442-si kópbalaly otbasylar sanatynda. Bıyldan bastap jalpy aýdany 480 myń sharshy metr bolatyn, 68 kóppáterli jáne jeke turǵyn úı qurylysyn salyp jatyrmyz. Aldaǵy 3 jylǵa taǵy 148 kópqabatty turǵyn úıdi iske qosý josparda bar. Bul – 6 800 otbasyn baspanamen qamtýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq oqýshy ornynyń tapshylyǵyn azaıtý úshin, «Jaıly mektep» jobasy aıasynda 2025 jylǵa deıin 5 700 oryndyq 11 mektep qurylysy josparlandy. Bıyl 5 mektep salýǵa kelisimshart jasalyp, ekeýiniń qurylysy Semeı qalasynda bastalyp ta ketti. Bulardan bólek, oblys ortalyǵynda «KAZ Minerals Management» qarjysy esebinen 1 200 oryndyq mektep salynyp jatyr. Buıyrtsa, 2025 jylǵa deıin Bilim berý ınfraqurylymyn qoldaý Qorynyń qarajaty esebinen 6 shaǵyn mektep jáne jumys istep turǵan mektepterge 6 qosymsha qurylys salynatyn bolady. Sol sııaqty, balalardy qosymsha bilimmen jan-jaqty qamtý maqsatynda kópbeıindi Oqýshylar saraıyn salýdy josparlap otyrmyz. Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes, bıyl 1-qyrkúıekten bastap Shákárim ýnıversıtetinde «Shakarim High School» jáne Á.Bókeıhan ýnıversıtetinde «Abay IT-School» mektepteri ashylyp, oblys joǵary oqý oryndaryna qosymsha 500 arnaýly bilim granty bólindi», dedi N.Uranhaev.
Oblysta densaýlyq saqtaý salasynda 2025 jylǵa deıin 10,8 mlrd teńgege 65 alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek nysandarynyń qurylysy josparlanǵan. Qazir jobalyq-smetalyq qujattamany úlgilik jobaǵa ótkizý boıynsha jumystar júrgizilgen. Semeı qalasynda 100,4 mlrd teńgege 5 medısınalyq nysan salý kózdelipti. Al Qaraǵaıly aýdanynda jeke ınvestorlar esebinen emhana men nefrologııa ortalyǵynyń qurylysy bastalǵan.
«Jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy mindettemeler oryndalýda. Úsh toqsan qorytyndysy boıynsha jumyssyzdyq ortasha respýblıkalyq deńgeıde saqtaldy. Bıyl 24 926 jumys ornyn qurýdy josparladyq. Qazir – 23 589 oryn ashyldy. Jospar 95 paıyzǵa oryndaldy. Budan bólek, jeke qosalqy sharýashylyqtardy qoldaý jáne damytý úshin 697,4 mln teńgege 110 jeńildetilgen nesıe, jastardyń kásipkerlik bastamalary úshin 1,1 mlrd teńgege, 2,5% ústeme aqymen 214 shaǵyn nesıe berildi. Sol sııaqty, kredıtterdiń paıyzdyq mólsherlemesin sýbsıdııalaýǵa 1 mlrd teńge bólindi. Sondaı-aq Prezıdent tapsyrmasymen múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan 150 oryndyq zamanaýı ońaltý ortalyǵyn ashtyq. Biz úshin onyń mańyzy erekshe. Sebebi oblysta 24 481 múgedektigi bar adam turady. Onyń 2 905-i – balalar. Keshendi josparǵa sáıkes, taǵy da, Semeı men Aıagózde 150 oryndyq eki ortalyq salýdy kózdep otyrmyz. Qazir, jobalyq-smetalyq qujattama ázirlenip jatyr», dedi oblys ákimi.
О́ńirde mádenıet jáne sport salasynda da jetistikter bar eken. Olar jóninde aıtyp ótken aımaq basshysy, teatrǵa arnaıy toqtaldy. «Semeıdi, naqty aıtqanda «Oıqudyqty», qazaq teatrynyń «qara shańyraǵy» dep aıtady. Olaı bolsa, bir shańyraq astynda úsh birdeı óner ujymynyń jumys isteýi ynǵaısyz. Sondyqtan keleshekte, Semeıdiń Jańasemeı bóliginde, burynǵy Alashtyń jurtynda, zamanaýı mádenı nysan (kongress-holldy) salýdy josparlap qoıdyq», dep jalǵastyrdy sózin.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Semeı qalasyn damytýdyń Bas jospary ázirlenip jatqany málim. Sonymen qatar Semeıge qarasty 32 eldi mekenniń basyn qosyp, derbes Jańasemeı aýdanyna biriktirý jáne Maqanshy aýdanyn qaıta bólý boıynsha da jumystar júrgizilýde eken. Qart Semeıdiń keskin-kelbetin jaqsartý, turǵyndarǵa jaıly orta qalyptastyrý baǵytyndaǵy sharýalar da úzdiksiz atqarylyp keledi. Kópqabatty úılerdiń 70-ke jýyq aýlasy abattanǵan. 41 kóppáterli turǵyn úıdiń qasbeti jóndeýden ótip, 9 úıge mýral salynypty.
«Jamaqaev, Máńgilik el kósheleri boıymen jaıaý júrginshiler joly, tutastaı qoǵamdyq keńistikter quryldy. Aspaly kópir astynda, «kópirasty keńistikter» paıdalanýǵa berildi. Etno-aýyl qurylysy júrip jatyr. Jolasty ótkelderi jóndeldi. Jyly aıaldamalar ornatyla bastady. Keler jyly Ertis ózeni arqyly jaıaý júrginshiler kópiri men Beıbitshilik aralynda balalar temirjolyn salýdy kózdep otyrmyz. Osynyń bárin utymdy paıdalanyp, turǵyndarǵa jaıly orta qurý baǵytynda jumys isteımiz. Ol úshin, árıne, ýaqyt kerek. Sondyqtan máseleni meılinshe jyldam ári tıimdi sheshýge múddelimiz», dedi N.Uranhaev.
О́ńir basshysynyń arnaıy baıandamasynan keıin jýrnalıster túrli suraq qoıyp, tushymdy jaýap aldy.