QYZYLJAR О́ŃIRINIŃ TARIHI TULǴALARY HALYQARALYQ ǴYLYMI-TÁJIRIBELIK KONFERENSIIаǴA ARQAÝ BOLDY

ÚSh JÚZDIŃ QOLYN JIYRMA BES JYL BASQARǴAN Qansha zertteldi desek te, qazaq tarıhy­nyń “aqtańdaq” tustary áli de kóp. Ásirese, el tutastyǵyn saqtaı otyryp derbes ulttyq memleket qurýdy murat tutqan, jaýymen arystansha alysyp, ultaraqtaı jerine deıin som bilektiń kúshimen, aq naızanyń ushymen qorǵaǵan jaýjúrek batyrlar, alty Alashtyń aıbynyna aınalǵan iri tarıhı tulǵalar, oraq tildi, ot aýyzdy sheshen-bıler jaıly de­rek­terdiń jetkiliksizdigi óz aldyna, túrli bur­malaýlarǵa ushyraǵany da jasyryn emes. So­lardyń bir parasy Qazaq handyǵynyń qa­lyptasýyna ólsheýsiz úles qosqan memleket qaı­ratkeri Qojabergen jyraý Tolybaıulyna qa­tysty. Máselen, “Aqtaban shubyryndy, Alqakól sulama” sekildi el basyna ornaǵan qıyn kezeńde, tutas halyq joıylyp ketetin­deı qaýip tóngen náýbet tusta “bir ǵasyrlyq tarıhty saralap, ulttyń san ǵasyrlyq salt-sanasyn, memleket basqarý júıesin baǵalap, júzdegen memleket, áskerı, saıası qaıratker­lerin jeke-jeke daralap, dúbirlegen oqıǵalar bolǵan jerdi aralap jazylǵan uly epopeıalyq týyndy” (M. Qozybaev) jóninde atústi aıty­lyp, al avtory týraly tis jara bermeıtin. Qazaq halqynyń tarıhynda alar orny ól­sheýsiz ári qundy derek sanalatyn, jas býyndy otanshyldyqqa, ultjandylyqqa, ba­ýyr­maldylyqqa, adaldyqqa baýlıtyn teńde­si joq týyndynyń shyn ıegeriniń esimi tasada qa­lyp, kóbine “halyqtyq shyǵarma” retinde kór­setiletin. “Mádenı mura” memlekettik baǵ­darlamasy qolǵa alynǵaly jergilikti jerde babamyzǵa qatysty biraz sharýalar atqaryldy. Jambyl aýdanyndaǵy qorym qorshalyp, qulpytas ornatyldy. Oblys ortalyǵynda bir mektepke esimi berildi. Jyr-dastandary jınaq bolyp shyqty. Byl­tyr belgili til janashyry, mesenat, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen zańgeri Beket Turǵa­rae­v­tyń jetek­shi­ligimen “Jeti jarǵy jáne Qojabergen jy­raý” qaıyrymdylyq qory qurylyp, ıgi ister odan ári jalǵasa tústi. Qordyń Qojabergen ba­bamyzdy ulyqtaý, jas urpaqqa odan ári tan­yta túsý jónindegi usynysyn Bilim jáne ǵy­lym mınıstrligi, Soltústik Qazaqstan obl­ys­tyq ákimdigi, Qazaqstan tarıhshylar qa­ýymdasty­ǵy, M.Qozybaev atyndaǵy SQMÝ qabyl alyp, “Soltústik Qazaqstan: óńir ta­rıhy, tulǵalar taǵdyry” atty halyqaralyq ǵyly­mı-tájirıbelik konferensııaǵa jal­ǵasty. Osynaý aıtýly shara Qyzyljar óńi­rin­degi belesti oqıǵaǵa aınaldy. Olaı deı­tinimiz, osydan on jyl buryn aka­demık M.Qozybaevtyń bastaýymen Ulttyq ǵylym akademııasynyń kóshpeli májilisi Petro­­p­avlda ótip, Qojabergen jyraýdyń qazaq tarıhyndaǵy orny men rólin tuńǵysh ret anyqtap bergen bolatyn. Alaıda, sol bir jaqsy úrdis keıin qoldaý tappaı qalǵan edi. Endi, mine, keshteý bolsa da, elimiz boıynsha tanymdyq basqosýdyń ótýi óte quptarlyq. Al­maty, Astana, Kókshetaý, Qostanaı, Shor­tandy qalalarynan, Reseıdiń kórshi oblys­tarynan kelgen ǵalymdar, zertteýshi-tarıh­shy­lar, ólketanýshylar, belgili aqyndar, zııa­ly­ qaýym ókilderi men qoǵam qaıratker­leri tobyn bilgir akademık, qadirmendi aqsaqal Salyq Zımanov bastap keldi. Konferensııa aldynda mártebeli meı­mandar Jambyl aýdanynyń ortalyǵy Presnovka kentine sapar shekti. Ondaǵy orta­lyq alańǵa jınalǵan jurtshylyq qonaqtardy úlken qurmetpen qarsy aldy. Saltanatty sharany oblys ákimi Serik Bilálov kirispe sózben ashyp, elordada Kereı men Jánibek han­dardyń qurmetine qoıylǵan eńseli moný­mentti-músindik kompozısııanyń Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń qatysýymen ashylǵanyn, osynaý tarıhı sabaqtastyqtyń Qyzyljar óńirinde jalǵas tabýy táýelsiz­diktiń arqasy, ba­balarymyzǵa degen erekshe qurmet ekenin atap ótti. – Úsh ǵasyr boıy Qojabergen Tolybaı­ulynyń esimi urpaqtan urpaqqa aýyzsha tarap kelse, endi halyq jadynda máńgi saqtalýynyń kýási bolyp otyrmyz, – dedi Serik Sultan­ǵazy­uly. Ásem bezendirilgen, gúldermen kóm­kerilgen ortalyq alańǵa kórnekti tulǵanyń aty beriletinin jarııalaýy muń eken, dý qol shapalaq aınalany kómip jiberdi. Minbege kóterilgen aqyn, qoǵam qaıratkeri Kákimbek Salyqov jınalǵan­dardyń qýany­shyn bólisti. Jańadan jazylǵan arnaý óleńin oqydy. “Jeti jarǵy jáne Qojabergen jyraý” qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Beket Tur­ǵaraev kórnekti memleket qaıratkeri retin­de qurmetteletin dańqty qolbasshy, batyr, bahadúr, daýylpaz jyraýdyń ǵıbratty ómirin, erlik isterin, aqyndyq alymyn baıandap berdi. Ol – qalmaqqa qarsy shapqan kóp batyrdyń biri emes, ádil bıligimen, has batyrlyǵymen alty alashtyń aıbyny, qorǵany bolǵan iri tarıhı tulǵa. “Tý ustaıtyn bolmasam, Uran­dap jaýǵa tımeıin. Maıdanda jaýdy jeńbe­sem, Qyzyq dáýren súrmeıin” deýiniń ózi onyń el úshin janyn pıda etetin batyrlyq sıpatyn aıǵaqtaıdy. Ol – dúldúl tarıhshy da. Onyń “Elim-aı” dastany – sol tustaǵy tutas dáýirdi, saıası ahýaldy asqan shynshyl­dyqpen sýretteıtin epopeıalyq týyndy. Qaı­ran qazaqqa dál Qojabergendeı baǵdarlama jasaǵan el danasy sol kezde kemde-kem. “Er emes jaýdyń týyn qulatpaǵan” dep, halyq namysyn janyp, jaýǵa qarsy Otan soǵysyn jarııalaǵan. Ol – 1688-1710 jyldary qazaq, noǵaı, qaraqalpaq halyqtarynyń birikken jasaǵyna qolbasshylyq jasaǵan sardar, úsh júz qolyn shırek ǵasyr basqarǵan ordabasy. Ony Buqar jyraý ustaz sanaǵan. Ataqty Abylaıhannyń ózi bata alǵan, aqylgóı, dana tutqan. Baýyrjan Momyshuly “Qojabergen jyraýdaı buryn-sońdy ómir súrgen qazaq aqyndarynyń birde-bireýi qazaq jurty jeriniń kólemin, shekarasyn aıqyndap bergen emes. Ol kisiniń “Elim-aı” jyry – áskerı dastan” dese, belgili tarıhshy Ermahan Bek­ma­hanov: “Elim-aı” dastany – tarıhı epo­peıa­lyq jyr. 1723 jyly “Aqtaban shu­by­ryn­dy, Alqakól sulama” atanǵan iri apattyń sý­retin el kózine elestetken birden-bir tarıhı qujat” dep baǵalaǵan. Akademık Manash Qozybaev: “Ony tek dastan deý az sııaqty. Onyń arnasy keń – jyrǵa ulttyń bolý-bol­maýy, Otan taǵdyry arqaý bolǵan. “Elim-aı” shyn máninde ulttyq sananyń bıik shyńy, ulttyń sergeldeńge dýshar bolǵandaǵy muńy, bolashaqqa qulash siltep, qaısar, namysshyl qazaqtyń ult bolmysyn jańǵyr­týǵa umty­ly­sy­nyń shanshyla atqan qaınar jyry, syry” deı kelip, “Ilıada”, “Odısseı” sekildi mı­fologııalyq shyǵarmalar­men qatar qoıady. Pe­tropavl qalalyq “Qazaq tili” qoǵamynyń tó­raǵasy Dásten Baımuqanov baba murasyn zert­teýge súbeli úles qosqan Qarataı Bı­ǵojın, Shaımurat Smaǵulov, Sosıal Ju­mabaev aǵalaryn eske alsa, uly jyraýdyń ti­keleı urpaǵy Bektas Tyrqaev Elbasyǵa degen rızashylyq sezimin bildirdi. Alańnyń qaq tórine ornatylǵan tarıhı tulǵanyń músini saltanatty túrde ashylǵanda qol soqpaǵan jan qalmady. Bári de tastan qashalǵan tiri beınege súısine kóz salyp, gúl shoqtarymen kómkerip tastady. Músinniń av­tory – jergilikti músinshi Baqytjan Ra­ma­zanov bar ónerin salyp, shabytpen eńbek etkeni kórinip-aq tur. S.Muqanov atyndaǵy oblystyq qazaq sazdy-drama tea­try ujymy qoıǵan Aby­laı­han­nyń Sabalaq degen atpen ja­sy­rynyp júrgende Qojabergen jy­raýdan bata alý kórinisi óte sátti shyqty. Budan keıin qonaqtar №2 Pres­nov­ka qazaq mektebinde ornalasqan mu­ra­jaıdy aralap, qundy já­diger­­ler­men tanysty. Munda jergilikti baspalarda jaryq kórgen “Elim-aı”, “Baba tili”, “Qoja­ber­gen jy­raý” jınaqtary, baba­myz beı­ne­len­gen tósbelgiler taratyldy. Bilim uıasyna jyraýdyń esimin berý tý­ra­ly sheshim respý­blı­kalyq quz­yr­ly oryndarǵa jiberilgenin estip, kópshilik taǵy bir súısinip qalysty. Sonymen qatar Petro­pavl qa­la­synyń bir top tur­ǵyn­dary atynan Qoja­ber­gen jyraý­dyń eskertkishin Astana qalasynda turǵyzýǵa oraı “Egemen Qazaqstan” gazetinde jarııa­lanǵan maqaladaǵy usy­nys­tar da qoldaý taýyp, jurt­shylyq qarjylyq de­meýge daıyn eken­dikterin bildirisip jatty. Azattyq ıdeıasynan – táýelsizdikke Oblystyq máslıhattyń akt zalynda ótken halyqaralyq ǵy­lymı-tájirıbelik konfe­ren­sııa­nyń “Sol­tústik Qazaqstan: óńir tarıhy, tul­ǵalar taǵ­dyry” dep atalýy tekten-tek emes. Onyń mán-maqsatyn jıyndy júrgizip otyrǵan aı­maq basshysy S.Bilálov te atap ótti. Sha­ranyń basty qundylyǵy úsh ǵasyrdan astam ýaqyttan beri ult-azattyq qozǵa­lys­tarda qur­ban bolǵan jerlesterimizdi urpaq esinde qaldyrý, el múddesi úshin jasaǵan eren erlik­teri men eńbekterin jas býynǵa jetkizý, osy­lar arqyly tárbıeleý deı kelip, kon­ferensııaǵa qatysýshylarǵa tabys tiledi. Zań ǵylymy korıfeıleriniń biri, abyzy Salyq Zımanov óz oıyn Elbasynyń halyqqa arnaǵan Joldaýynan órbitip, jańa on­jyl­dyqta quqyqtyq reforma mańyzdy ról atqaratynyn jetkizdi. Zańdardy izgilendirip, olardyń sapasyn arttyrý qajettigine toqtaldy. Eń bastysy, dedi ol, quqyq qorǵaý júıesinde ádilettiliktiń, adaldyqtyń saltanat qurýyna qol jetkizýimiz kerek. Bizdiń baba­larymyz “Shyndyqtan ózge qudaı joq” degen sózge qulaı berilgen. “Tasta tamyr, bıde týǵan joq” degen sózge ımandaı uıyǵan. Ary taza adam ádildik jolynan esh aýytqymaıdy. Qa­zaqta qanshama ótkir tildi, sheshen bıler bolǵan. Bizde olardan nebir úlgili dástúrler qal­ǵan. Solardy qaıta jańǵyrtyp, zamanǵa ońtaılysyn qabyldap ala bilýimiz kerek. Biz túbinde sýdıany ózimiz tańdaıtyn zamanǵa da jetetin bolamyz. Respýblıkalyq tarıhshylar qaýymdas­tyǵynyń tóraǵasy, tarıh ǵylymdarynyń doktory Mámbet Qoıgeldiniń “Azattyq ıdeıasy – Qyzyljar óńirinde” dep atalǵan baıandamasy áserli de mazmundy shyqty. Onyń sózderi jańashyl tyń oılarmen, faktilerdiń moldyǵymen erekshelendi. Sóz arasynda tanymal ǵalymnyń Petropavl mu­ra­ǵattarynda birneshe ret bolyp, taqyrypty egjeı-tegjeıli zerttegenin aıta ketken jón. Ol bultartpas aıǵaqtar keltire otyryp, 20 ǵasyrdyń alǵashqy shıreginde Alash ıdeıasy Qazaqstannyń keı óńirlerin ǵana qamtydy. Esil boıynda azattyq qozǵalysy bolǵan emes degen pikirlerdi joqqa shyǵarady. Búginge deıin esimderi eskerýsiz qalǵany bolmasa, aragidik qana atalatyn qyzyljarlyq tulǵa­lar­dyń ómirderekterin alǵa tarta otyryp, 1917 jyly ımperııadaǵy revolıýsııalyq alasapyran tusynda jedel júrgizilgen ózgeristerge ilese almaı abdyraǵan Qazaq eliniń kóńilinde úmit otyn jaqqan eki basty jańalyqty atap ótti. Birinshisi, sol jyldary oblystyq, ýezdik, qalalyq, tipti bolystyq deńgeılerde qurylyp, qazaq ómiriniń basty uıytqysyna aınalyp, onyń “soty da, mılısasy da, ókimeti de bir ózi bolǵan” Qazaq ko­mıtetteriniń qurylýy bolsa, ekinshisi, jal­pyqazaq sezi saılaǵan Alashorda úkimetiniń ómirge kelýi. Ýaqytsha úkimettiń bılik oryndaryna ulttyq balama bılik retinde qalyptasqan Qazaq komıtetteri jalpyqazaq sezi qabyldaǵan sheshimderden soń birden Alashorda úkimetiniń jergilikti bılik júrgizýshi oryndaryna aınaldy. M.Qoıgeldi bul úrdisti Qazaq komıtetteri Qazaq eliniń tabıǵı óz ulttyq memleket­tigine umtylysynyń, ıaǵnı onyń ósý jáne ke­mel­dený jolynda turǵan tarıhı kórinis retinde baǵalaıtynyn aıta kelip, bylaı dedi: Eldiń jeke aımaqtarynda osy úderisti týra túsinip, oǵan atsalysqan adamdar az bolǵan joq. So­ny­men birge bul máseleniń kúr­de­li­ligi sonda, oǵan tartylǵan kisilerdiń basym bóligi qo­ǵamnyń orta jáne aýqatty bóliginen shyq­qan. О́ıtkeni, qazaq qoǵamyn­daǵy sa­ýa­t­ty adamdardyń basym bóligi osy áleýmettik toptarǵa tán. Olar 1917-1918 jyldardaǵy re­volıýsııalyq ózgerister tusynda Alash qozǵalysy ustanymynda bolyp Kókshetaý ýezi men bolystarynda Qazaq jáne Alash ko­mı­tetterin uıymdas­tyrý isinde bel­sendilik kórsetken. Bolystyq Alash ko­mı­teti qurylyp, Alash jasaǵyna alynatyn 19 ben 40 jas arasyndaǵy kisiler­diń tizimi jasalyp, áskerge at-kólik úshin jylqy jı­naý sharalarymen aınalysqan. Alashorda úkimetiniń maqsat-muratyn keńi­nen túsin­dir­gen. Keıin olardyń kóbi 1940-1941 jyldary NKVD tarapynan ustalyp, túrli jazalarǵa tartylǵan. Saıası bılik olarmen osylaısha esep aıyrysqan. Ahmet Jantalın, Ábjan Temirbekov, Qafez Aıbasov, Haırolla Má­ke­nov, Aqur Esenov, Esim Baıǵaskın jaıly tyń derekter keltirip, HH ǵasyrdyń ba­syn­daǵy qazaq azattyq qozǵalysynyń belsendi qaıratker­leri ekenin atap ótti. Olardyń ishinen Ahmet Jantalın men Jumaǵalı Tileýlınge aıryqsha toqtaldy. Bul ekeýi Qazaqstanǵa tanymal azamattar bolǵan. Elge jasaǵan qyzmetteri de ulan-ǵaıyr. Baıandamashy 1921 jylǵy Batys Sibir sharýalar kóterilisine qazaq qoǵamynan adamdardyń qatysýy – tarıh ǵylymynda arnaıy qarastyrylmaǵan tyń taqyryp bolsa da, zertteýge kásibı qyzyǵýshylyqpen úńilgen. Orys sharýalarynyń keńestik bıliktiń soǵys kommýnızmi saıasatyna qarsy kóterilisine belsene qatysqan qazaqtar jóninde mysaldar keltirdi. “JAT” (jańa tóńkerisshiler) atty kontrrevolıýsııalyq uıym bolmaǵanyn, ony aıǵaqtaıtyn qujat­tyq materıaldar tirkelmegenin, el arasynda mundaı daqpyrt týǵyzýǵa OGPÝ organdary, sondaı-aq jekelegen adamdar túrtki salýy yqtımal degen boljam jasady. Goloshekın­ge oppozısııalyq tulǵa retinde tanylǵan S.Sádýaqasov jóninde jańa maǵlumattardy alǵa tartty. Ol óz sózin osyndaı tarıhı tulǵalardy ardaqtaıtyn kez jetti, esimderin kóshelerge, mektepterge berse, esh artyqtyq etpeıdi degen ótinishpen aıaqtady. Qazaq memlekettik zań ýnıversıtetiniń professory, fılosofııa ǵylymdarynyń dok­to­ry Amangeldi Aıtaly óz oıyn áriden qozǵap, kópshiliktiń nazaryn tarıhı sanany qalyptastyrýdyń keı jaılaryna aýdardy. Qazaq qoǵamynda alatyn orny men mán-mańyzyn túgendep berdi. Aqıqatqa negiz­delgen tarıh qana qoǵamdyq sanany durys qalyptastyrady. Til, el-jer ataýy jaıly máseleni qozǵap, tarıhı ataýlardy qaıtarý kezek kúttirmes másele ekenin jetkizdi. 1897 jyly Qyzyljar óńirinde turǵylyqty halyqtyń 80 paıyz bolǵanyn, búginde az­shylyqtyń taýqymetin tartyp jatqa­nymyzdy, memlekettik tilge degen tabıǵı úr­distiń qarama-qaıshylyqpen júrip jatqanyn, qazaq tilin biletinderdi bılikke tar­tý arqyly máseleni ornyqty sheshýge bolatynyn jetkizdi. Parlament Májilisiniń depýtaty Kamal Burhanov, Memleket tarıhy ıns­tıtýtynyń dırektory Búrkit Aıaǵan, “Jeti jarǵy jáne Qojabergen jyraý” qaıyrymdylyq qorynyń tóraǵasy Beket Turǵaraev, Omby memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory Alekseı Oze­rov, taǵy basqalary óńir tarıhy men dańq­ty tulǵalar haqynda óz oılaryn bólisti. Tústen keıin akademık M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetinde konferensııa taqyrybyn talqylaý seksııalarda jalǵasty. Olarda “Ult-azattyq kúres jáne dekolonızasııa máseleleri”, “Zaman jáne adamdar – Qa­zaq­stan bostandyǵy men táýelsizdigi úshin kú­re­sýshilerdiń taǵdyry” degen taqyryptar qam­­tylyp, 50-ge jýyq baıandamalar tyń­daldy. Biz osynda Ahmet Jantalınniń qyzy, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversı­tetiniń dosenti Aıda apaıdy keziktirip, az-kem tildestik. Seksenniń seńgirine shyqsa da ózin tyń, shıraq sezinedi. – Arnaıy shaqyrtýdy qup alyp, Al­matydan kelip otyrmyn. Byltyr ákemniń týǵanyna 140 jyl tolyp, oblystyq “Sol­tústik Qazaqstan” gazetinde birqatar maqa­lalar basyldy. Mámbet balam ár qyrynan jazyp júr. Bárine rızamyn. О́zim de plenarlyq seksııaǵa qatysyp, ákem jaıly aıtyp berýdi jón kórip otyrmyn. Ol kisiniń aǵartýshylyq jumysy – óz aldyna bir tóbe. Al qaıratkerligi áli de jan-jaqty zertteýdi qajet etedi. Ákem Troısk jáne Orynbor qalalarynda jaryq kórgen “Aıqap” jýr­na­lynyń, “Qazaq” gazetiniń belsendi avtor­la­rynyń biri bolǵan. Oǵan OGPÝ eki birdeı aıyp taqqan. Biri – 1921 jylǵy Batys Sibir sharýalar kóterilisine qatysýǵa qazaq ji­gitterin uıymdastyrdy dese, ekinshisi – Pe­tropavl okrýgine qaras­ty Oktıabr aýda­nynda kontrrevolıýsııalyq “JAT” degen baılar uıymyn qurdy dep qaralaǵan. Sodan 1932 jyly ustalyp, abaq­tyǵa qamalǵan. Kóp azap kórgen, qýdalanǵan. Bar kinási – aý­qat­ty bolǵanynda. Ákem jas­taıynan oqyp, mol bilim alǵan. Qyzyl­jar qunarly to­py­ra­ǵy kóptegen tamasha adamdardy ósirip shy­ǵardy. El táýelsiz­diginiń araıly tańyna jete almasa da, urpaqtary biz armansyzbyz deı­di keıýana. Ýnıversıtet qabyrǵasynda belgili ja­zýshy-jýrnalıst, jerlesimiz Jaqsybaı Samrattyń “Abylaıdyń aq úıi” kitabynyń tusaýkeser rásimi ótti. Avtor úsh bólimnen tu­ratyn týyndysynda naqty tarıhı de­rekterge súıene otyryp, Abylaıhannyń el tarıhyndaǵy ornyn, jergilikti turǵyn­dardyń azshylyqqa ushyraý jaıyn jan-jaqty baıandap bergen. Abylaıhan rezıden­sııasy qaıtadan qalpyna keltirýdegi qıyndyqtar jaıly áńgimeleıdi. Týyndy oqyrmandar tarapynan jaqsy baǵa aldy. О́mir ESQALI,  Soltústik Qazaqstan oblysy. Kákimbek SALYQOV. «JETI JARǴY» AShYPSYŃ JARQYN MÁNIN Eren tulǵa babamyz Qojabergen, Er ekensiń ýaqyttan oza jelgen. El jańardy, aqtaldy aq senimiń, Bolashaqqa qolyńdy soza bergen. Oıran salǵan jan ediń oırattarǵa, El shebinde turǵanda oılantty Alla. Oıly sazǵa oradyń jyrlaryńdy, Zar zamanda zobalań tolǵantqanda. Segiz qyrly, bir syrly baıqaǵanym, Úlgi boldy urpaqqa baı talabyń. Áz-Táýkeniń áıgili zamanynda Taıdyrypsyń san ret jaý tabanyn. Tarıh syryn keń ashtyń, asyl babam, Jaý qalmapty qazaqty basynbaǵan. “Elim-aımen” jetkizdiń muńǵa bólep, Qazaǵymnyń kól-kósir jasyn maǵan. Bar qazaqqa erekshe jaqyn adam, Ustazdyǵyń eshqashan basylmaǵan: Qarshadaıdan jabyssam dombyraǵa, “Elim-aıdan” bastatty aqyn aǵam. Ustaz bolyp Buqarǵa qarqyndadyń, “Jeti jarǵy” ashypsyń jarqyn mánin. Buryn ótken Shyńǵyshan joryǵynan, Alasha hanyn qazaqtyń aıqyndadyń. Kim syılamas sendeı zor ǵulamany, Tereń jazdyń “Alqakól sulamany”. Búgin basqa kún týdy: derbes elmiz, Basqan iziń bolardaı jyr alańy. Biz qýansaq eskertkish qoıyp alyp, Seni atadyq tarıhtan oıyp alyp. Shyrt uıqydan, Qojeke, aýnap tússhi, Bolyp jatyr bir úlken toıyń anyq.