Bozala tańnan Bozanbaıǵa aǵylǵan elde esep joq. Júırik at dese delebesi qozyp turatyn qazaq eli qyran ushyp, tazy júgirgen kúni jatsyn ba? Bekzat ónerdi nasıhattaýǵa baǵyttalǵan dástúrli festıvalda bıyl Reseı, Mońǵolııa, Qytaı, Qyrǵyzstannyń qyran baptaǵan qusbegileri de baq synasty. Osylaısha, Ulan aýdanynda úshinshi jyl qatarynan uıymdastyrylyp kele jatqan búrkitshiler baıqaýy halyqaralyq deńgeıdegi is-sharaǵa ulasty.
Bozanbaıdyń kireberisindegi Búrkittóbeniń bókterine qaz-qatar kıiz úıler tigilip, qazan kóterildi. Ańqyldaǵan qazaqtar túlki tymaq, qasqyr ishik, saptama etik kıip, sańqyldaǵan qustaryn kóterip, alshań basyp kele jatty. Kún raıynyń boran-shashynyna, ańyzaq jeline qarap turǵan jurt joq, eńbektegen balasynan eńkeıgen kárisine deıin saıysqa túsken búrkitshilerge qoldaý kórsetip, qıqý qosyp júrdi. Eńbektegen bala demekshi, búrkit kótergen bes jasar balany kórip, til-kózimiz tasqa dedik. Kádimgideı jeti-segiz keli tartatyn qyran qusty qolyna qondyryp, el ishinde júr. At arytyp jetken týrıster asyqtaı ulmen sýretke túsip máz.
– Ulym Ábdirashıdti búrkitshi bolýǵa baýlyp júrmin. Qyr-syryn úırensin. Bes jasta bolsa da saıatshylyqqa qyzyǵady. Jalpy, qusbegilik dástúr ulǵa atadan mıras bolyp qala bergen ǵoı. Sondyqtan balamdy ulttyq ónerdiń ısi shyqqan is-sharalarǵa alyp baryp júremin, – deıdi kishkentaı búrkitshiniń ákesi Mamyrhan Manaıuly.
Bıylǵy sharanyń ereksheligi, «Shyǵys salbýryn-2023» festıvalinde qusbegiler ǵana baq synaspady. Sonymen qatar tazy júgirtken saıatshylar, asaý quryqtaǵan atbegiler, quralaıdy kózge atqan sadaqshylar da baby men baǵyn baıqap kórgen. Bir kún buryn irikteýden ótken qyran qustyń naǵyz synǵa túser sáti bastalmas buryn oblys ákimi Ermek Kósherbaev pen is-sharany uıymdastyrýshylar jarys jolyna shyqqandarǵa sáttilik tiledi.
– Bul – kóne zamannan kele jatqan qazaqtyń óneri, dástúri. Ata-babamyz qus salyp, tazy júgirtip, ańǵa shyqqan. Sol zamandaǵy dástúrdi umytpaýymyz kerek. Alys-jaqyn aımaqtardan, shetelderden búrkitshiler kelip jatyr. Bárine sáttilik tileımin! Osyndaı úlken is-sharaǵa qoldaý bildirip, ult rýhanııatyn túgendep júrgen Muhtar Toıbazarovqa alǵys aıtamyn, – dedi oblys basshysy Ermek Bedelbaıuly.
Iá, rýhanı máni bar sharanyń halyqaralyq deńgeıge kóterilýine úlken úles qosqandardyń basynda belgili kásipker Muhtar Toıbazarovtyń turǵany daýsyz. Al Bozanbaıdyń tóńireginde búrkitshiler baıqaýyn dástúrli túrde ótkizip turý ıdeıasy áýelde Nurhat Toqtarhanov pen Nurtaı Tileýjan usynǵan. Usynyp qana qoımaı bilek sybana kirisken. Bozanbaıǵa toqtalǵan sebebi, bul aýyldyń qus ushyrýǵa geografııalyq jaǵy qolaıly. Onyń ústine, oblys ortalyǵynan qashyq emes. Ekinshiden, munda etnotýrızmdi damytý jobasy qolǵa alynǵan. Aýylǵa Mońǵolııadan qonys aýdarǵan qusbegi Marks Najıtbannyń otbasy umyt bola bastaǵan ata dástúrdi jańǵyrtyp otyr. Eń bastysy, Bozanbaı aýylynda О́zbek Manapov degen búrkitshi ákki búrkitshi bolǵan. Ol týraly sonaý Japonııadan kelip, derekti fılm de túsirilgen eken. Qalaı alsaq ta, Bozanbaı aýyly búrkitpen baılanysty. 2021 jyly tuńǵysh ótken «Shyǵys salbýryn» festıvaline Ulan men Úrjar aýdandarynyń qusbegileri ǵana qatyssa, bıyl alys-jaqyn shetelderden keldi. Bar-joǵy úsh jyl ishinde halyqaralyq deńgeıge jetti.
Bókterge domalana qalǵan aqshańqan kıiz úılerdiń ishinde aq dastarqan jaıylyp, ulttyq taǵamdar usynyldy, ár aýdannyń sheberleri qolóner buıymdarynan kórme jasady. Dalada jarys qyzyǵynda júrgen jurt ara-tura kıiz úılerge kirip, ystyq shaı, tátti baýyrsaqtan dám tatyp, boıyn jylytty. Al qustardy qoıanǵa salǵan sátte eldiń bári jel men qardy elemedi de. Sonaý ıyqtan jibergen qyran qalyqtap kelip, qashqan qoıandy ilgende muqym halyq qol soǵady, qıqý qosady, búrkitshige maqtaý aıtady. Shabýyl sátsiz aıaqtalsa jáne shýlasady. Qarshyǵa, ıtelgi qustarynyń ańǵa túskeni tipti qyzyq. Ushqan oqtaı kóktegi kógershinge atylǵanda burq etken mamyǵyn ǵana kóresiń. Sekýnd. Búrkitke qaraǵanda qarshyǵa, ıtelgi kózdegen ańyn múlt etpeı qaǵyp túsiredi. Al búrkit iri ańdarǵa túsetinimen erekshe.
– Qolymdaǵy búrkit elik alǵan. О́zim aýyldan qalaǵa kelgen soń qusbegilikke qyzyǵyp, búrkit ustap júrmin. Jarysqa júldeden góri ata-baba dástúrin nasıhattaý úshin qatysamyn, – deıdi Almaty oblysynan kelgen búrkitshi Arýjan Amangeldiqyzy.
Sonymen eki kúnge sozylǵan «Shyǵys Salburyny-2023» halyqaralyq týrnıriniń qorytyndysyna qarasaq, búrkit qusy boıynsha birinshi oryndy Almaty oblysynan kelgen Almas Seıitjan qanjyǵasyna basty. Ekinshi jáne úshinshi orynnyń júldesin Jambyl oblysynan kelgen qusbegiler áketti. Al júldeli tórtinshi oryndy Shyǵys Qazaqstan oblysy Rıdder qalasynyń qusbegisi enshiledi. Qurysh quıǵan qalada qyran ósirip otyrǵan Jumaǵul Ersultannyń ult rýhanııatyna úles qosyp otyrǵany kópshilikti tánti etti. Qarshyǵa ushyrǵandardyń ishinde birinshi, ekinshi oryndy Shyǵystyń qusbegileri Ǵalym Samǵat pen Ermuhan Báıetbaı aldy. Al júldeli úshinshi oryn Almatydan kelgen Aıan Seıitjanǵa buıyrdy. Itelgi ushyrýdyń júldesin de qazaqstandyq qusbegiler taqymǵa basyp qaldy.
Budan soń qalyń týrıst tazy júgirtken saıatshylar men asaýdy aýyzdyqtaǵan atbegilerdiń ónerin tamashalady. Quryq túspegen shý asaýdy qulaqtan basyp, taqymǵa qysqan jigitterdiń jaýyngerlik rýhyn sezindi, bilemin. Jer tarpyp turǵan tarpańdardyń beli qaıqań etip, laqtyryp kelip jiberse de ushyp turyp, jalǵa jarmasqan jigitterge qarap, bas shaıqasty. Aýylda asaýǵa aýyzdyq salyp júrgen qazaqtyń qaısar jigitteri, ásirese asfaltta ósken týrısterge erekshe áser etti.
– Kınodan kórip júrgen kovboılar bul jigitterdiń qasynda túk emes eken ǵoı. Shyn tańǵaldym. Mundaı emosııa alamyn dep oılaǵan joqpyn. Qyran qus kóterip kórdik, atqa mindik, sadaq attyq. Asaý úıretip, tazy júgirtkenderdi kórdik. Qazaq ultynyń baba dástúrin saqtap kele jatqanyna kózimiz jetti. Naǵyz rýhty, naǵyz myqty halyq, – deıdi saıahatshy Oleg Martynov.
Sadaq atýdan jarysty «О́skemen sadaq atý» ortalyǵynyń jetekshisi Ajar Rahmetqyzy uıymdastyryp, týrıstik agenttikter demeýshi boldy. Shyǵystyń sadaq atý sportyna qoldaý kórsetý úshin Almaty oblysynyń «Mergender ordasy» dástúrli sadaq atý federasııasynyń prezıdenti, halyqaralyq dárejedegi tóreshi Muhtarhan Abaǵan, Almaty qalalyq «Deshti Qipshaq» dástúrli sadaq atý federasııasynyń prezıdenti Júkeıhan Dúıiskenuly arnaıy keldi. Jalpy, júzden asa adam adyrna tartyp kórip, onyń seksen mergeni saıysqa qatysty.
Eki kúnge sozylǵan is-shara sońynda Qazaqstannyń «Qusbegilik» federasııasynyń vıse-prezıdenti Baǵdat Múptekqyzy oblys basshylyǵyna, týrnırdi uıymdastyrýshylarǵa úlken alǵysyn bildirdi. Dástúrge aınalǵan týrnır aldaǵy jyly budan da joǵary deńgeıde ótetinine senim bildirdi
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Ulan aýdany,
Bozanbaı aýyly