Jerdiń kórki atanǵan Merki aýdanynda eńbekpen eseıgen azamat az emes. Týǵan jerge týyn tikken isker azamattar búginde aýyldyń órkendeýine súbeli úles qosyp keledi. Olar altyn besik aýylda tolaıym tabystarǵa jetip, jergilikti jurtqa da múmkindiginshe qolushyn berip júr.
Ol týǵan jerdiń saf aýasy men kekilin taraǵan maıda qońyr jelin ilki sátke de qaperinen shyǵarmaǵan. Sodan da bolsa kerek, kóńilge kóp bilim toqý, Otan aldyndaǵy boryshyn óteý úshin ǵana aýylynan alystamasa, bylaıǵy ýaqytta Asparadan irgesin aýlaqqa salmaǵan. Aýyldastarynyń ortasynda júrip, eńbek maıdanyna aralasty. Aýyldaǵy aǵaıyn Qaldybaı Almabaevty «Aspara» óndiristik kooperatıviniń júregi dep tanydy. Asyraýshy salanyń otymen kirip kúlimen shyqqan eńbek adamy otyz jyldan asa ýaqytyn aýyl eńbekkerlerimen tonnyń ishki baýyndaı birlese eńbek etýge, judyryqtaı jumyla iske kirisýge arnasa, jurt ony nege maqtan tutpasyn?
Qalekeń kindik qany tamǵan aýyly Asparadaǵy orta mektepti úzdik támamdasa da, Almaty aspady, basqa óńirge qashpady. Irgedegi Jambyl zooveterınarlyq tehnıkýmyn zootehnık mamandyǵy boıynsha bitirdi. Keıin zamandastarymen bir qatarda eki jyl áskerde bolyp, Otan aldyndaǵy boryshyn ótedi. Sodan soń kindik qany tamǵan aýylyna qaıta oraldy.
«Bizdiń aýyl Aspara astyq keńshary retinde 1954 jyly qurylǵan. Ýaqyt óte kele qoıdyń sany qyryq otarǵa jetkende aýyl qoı keńshary atandy. Arada jylystap jyldar ótip jatty. Egemendikke qol jetkizgen 1991 jyly bizdiń eldi mekendi de aıtarlyqtaı ózgeris kútip turdy. Árıne, jergilikti jurt úshin ózgeris ońaı soqqan joq. Halyq «Endi erteńimiz ne bolady?» dep ábirjimese de, kádimgideı alańdap júrdi. Sol ýaqytta aýylymyzda «Aspara» óndiristik kooperatıvi quryldy. Aıtyp aıtpaı ne kerek, burnaǵy keńshardyń júıesi saqtalǵandyǵyna qaramastan, bári jekeniń qolyna ótti. Jer de, mal da halyqtyń ıgiligi úshin bólingen bolatyn. Kooperatıvte túrli baǵyt boıynsha ótken jylǵa deıin eńbek ettim. Keıingi jeti jylda ujymnyń tóraǵasy retinde qyzmet atqardym», deıdi ol.
Áýeli kooperatıvte zootehnık bolyp eńbek jolyn bastaǵan Qaldybaı Almabaev keıinnen kassır qyzmetin atqarypty. Ýaqyt óte kele ujymnyń taýarly sút fermasynyń meńgerýshisi, qoıma meńgerýshisi sekildi jaýapty qyzmetter de Qalekeńniń moınyna júktelgen. Azattyqtyń alǵashqy jyldaryndaǵy barlyq qıyndyqty jergilikti jurtshylyqpen qatar bólisken azamat 2015-2022 jyldar aralyǵynda kooperatıvtiń tóraǵasy qyzmetin abyroımen atqarǵan.
«Keńshardyń barlyq jumysy kóz aldymda ǵoı. Aýyl eńbekkerleriniń mal qystatýy, basqa da tynymsyz eńbegi joǵary baǵaǵa laıyq ekenine kúmán joq. Árıne, ár dáýirdiń ózine tán tynys-tirshiligi bolatyny sózsiz. Búginde aýylda irili-usaqty 30-35 sharýa qojalyq bar. Olardyń deni ýaqytynda kooperatıvpen malyn, jerin basqa da qajettilikterin bólip alǵan edi. Men eńbek etken jyldary kooperatıv quramynda shamamen 120-ǵa jýyq úı bolypty. Ol kezde judyryqtaı jumylyp, 1 500 gektar shamasynda astyq egetinbiz. Qoldan kelgenshe kooperatıv tehnıkasyn ýaqtyly jańalap otyrdyq. Shynyn aıtý kerek, 2015 jyly kooperatıvti qabyldap alǵan kezde 2 500-ge jýyq qana qoı qalǵan edi. Birlesken jumystyń nátıjesinde qoıdyń sanyn 7 myńǵa deıin jetkizdik. Ýaqyt óte kele bólinip shyqqan 50 shaqty úıge 2 myń qoı, 42 bas jylqydan bólip berdik», deıdi Qaldybaı Sátinuly.
Qalekeń keltirgen derekke júginsek, kooperatıvti ózi basqarǵan jyldary ujymda birneshe «MTZ» traktory, «K 700», kombaın jáne basqa da túrli tehnıka bolypty. Birneshe traktor men ózge de tehnıkany qoı júnin satýdan jáne sýbsıdııadan túsken qarajatqa satyp alypty. Qazirgi kezde qoı júni men terisiniń túkke kereksiz bolyp qalǵanyna qynjylady ol.
«Taýarly sút fermasynda qyzmet ketken jyldarda da biraz eńbek sińirdik. Ol kezde 700-800 shamasynda sıyr boldy. On jyl bederinde bizdiń ferma aýdanǵa sút ótkizip turdy. Saýynshylar da, basqalar da tynymsyz eńbek etetin. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary kópshilik úshin qıyn bolǵany este. Sol bir taýqymetke toly jyldardy aýyl halqy da birlikpen, berekeli tirlikpen bastan ótkizdi. Aılap jalaqy almaǵan jyldar artta qalyp, eseli eńbektiń arqasynda elimiz órkendedi. El órkendegen soń halyqtyń jaǵdaıy da túzele bastady. Eń bastysy, aýyl jurty sol qıyn kezeńde esh moıyǵan joq. Sol bizdi qýantady. Kassır bolyp jumys istegen jyldary aqsha aýysty. Sol kezde ortalyqqa qap-qap rýbl aparyp, dıplomattyń shetine syıyp ketetin mólsherde teńge ákelip taratyp berdik», deıdi ol.
Aýyl mektebin úzdik bitirse de Asparada týǵan azamat joǵary oqý ornynda bilim alý jolynda jankeshtilikke barmaǵan. Birinshi kezekte qara shańyraqtan alystamaýdy jón kórgen. Sodan da bolsa kerek, jergilikti Jambyl zooveterınarlyq tehnıkýmynda bilim nárimen sýsyndaǵan.
«Ákem ómirden qaıtyp ketken edi. Mundaǵy qara shańyraq – maǵan amanat. Jasy birazdy alqymdaǵan anama qaraýym kerek. Estııary bolǵandyqtan, bes qaryndasym men inime júk artpaı, jaýapkershilikti óz moınyma aldym. Osylaısha, aýylda óstim, aýylda jetildim. Asparadan ilki sátke de alystaǵan joqpyn. 35-40 jyl bederinde taban aýdarmaı osynda eńbek ettim», deıdi keıipkerimiz.
Kooperatıvti basqarǵan jyldary ujymnyń órkendeýine qolynan kelgenshe úles qosqan azamat mal basyn arttyrý úshin aýdan ortalyǵyndaǵy belgili kásipkerden bir otar qoı satyp alǵan. Qoı malyn asyldandyrý úshin 50 bas qoshqardy qosa ákelipti. Osylaısha, tórt túlikti asyldandyrý jumysyna da eleýli úles qosqan.
Qalaı desek te Qaldybaı Sátinulynyń eńbegi eresen ekeni sózsiz. Asparanyń jupar aýasyn jutyp ósken azamat qandaı da bir bıikti baǵyndyrýǵa, joǵary marapat alýǵa talpynbady. Eń bastysy, ol aǵaıynynan alystaǵan joq. Aýylda júrip otbasyly boldy, ul-qyzyn oqytty, nemere súıdi.
«Kooperatıv tizginin ótken jyly ótkizdim. Adam der kezinde toqtaı bilýi kerek. Qazir ózimniń sharýashylyǵym bar. Tórt túliktiń tóresi sanalatyn jylqyny janymdaı jaqsy kóremin. Odan ózge de hobbıim jetkilikti. Ieligimdegi tórt túlik malǵa qarap otyrmyn. Biz úshin nemereniń mańdaıynan ıiskegenniń ózi baqyt qoı. Solardy ermek qylyp júrmiz. Al ózge jumysty belsenip turǵan jastar isteýi kerek. О́ıtkeni bolashaq solardiki ǵoı», deıdi asparalyq azamat.
О́ndiristik kooperatıvte uzaq jyl eńbek etken Qaldybaı Almabaevqa degen jergilikti jurttyń qurmeti de bólek. Asparadan alystamaǵan azamat úshin aýyly – aýyspaıtyn astana.
Jambyl oblysy,
Merki aýdany,
Aspara aýyly