Syldyrap óńkeı kelisim...

Bıylǵy qystyń alǵashqy kúni «Atameken» saraıynyń keń galereıasyna kórkemóner jankúıerleri syımaı ketti. Aqjaıyq jurtyna ǵana emes, elimizge tanymal óner ıesiniń tuńǵysh jeke kórmesine alýan janrdaǵy 172 týyndysy qoıylǵan eken. Bir aı boıy kórermen kózaıymyna aınala­tyn bul jumystar sýretshi shy­ǵar­mashylyǵyndaǵy túrli kezeńdi, sheberlik syryn, izdenis paraqtaryn áıgilep tur.

Qaıyr 1988 jyly Oral peda­go­gıkalyq ınstıtýtynyń kór­kem­­sýret-grafıka fakýltetin bitirgen. Túrli halyqaralyq kórme­ler men sımpozıýmdarǵa, respýb­lıkalyq kórmelerge únemi qatysyp júrse de, týǵan jerden taban aýdarǵan emes. 1989-2007 jyldar aralyǵynda Mahambet ýnıversıtetinde jıvopıs, kompozısııa, sýret pánderinen sabaq berdi. 2007 jyldan beri Hadısha Bókeeva atyndaǵy Batys Qazaq­stan oblystyq qazaq drama teatrynda bas sýretshi bolyp qyzmet atqarady. О́tken jyly 60 jasqa tolǵan óner ıesi osy kezge deıin mundaı kólemde jeke kórmesin ótkizip kórmepti. «Atameken» óner orta­lyǵynyń basshysy Baýyr­jan Halıollanyń bas­ta­­­ma­symen uıymdastyrylǵan bul kórme qylqalam sheberiniń shyǵar­ma­shylyq esep berý keshine aınaldy.

Aqjaıyq ólkesiniń óner ále­min­­degi aıtýly oqıǵaǵa Alma­ty­ qala­synan Sýretshiler oda­ǵy­ basqarmasynyń tóraǵasy, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri О́mirbek Jubanııazov, Sýretshiler odaǵynyń shyǵar­mashylyq jónindegi hatshysy, ónertanýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «AICA» IýNESKO janyndaǵy halyq­ara­lyq kórkemsýret synshylar­ qaýym­­dastyǵynyń múshesi Ká­mıl­la Lı, Qazaqstannyń eńbek si­ńir­gen qaıratkeri, KSRO sýret­shi­ler odaǵynyń múshesi, Kórkem­sýret akademııasynyń akademıgi Qaıyr­baı Qonysbaıuly Zákirov, Kórkem­sýret aka­de­mııasynyń vıse-prezı­den­ti Er­mu­han Júnis­han arnaıy kel­gen eken.

О́mirbek Orynbasaruly Qaıyr Oraz­ǵalıevtiń ónerde ǵana emes, qoǵam­dyq jumysta da belsendi qyzmet etip júrgenine alǵys aıtyp, «Beıneleý ónerine sińirgen eńbegi úshin» medalimen marapattady.

«Qaıyrdyń shyǵarmashylyq izdenisteri tańǵajaıyp, ózindik stıli aıqyn kórinedi. Tabıǵat kórinisterin, túrli peıjazdy salýda onymen teń keletin zamandastary az. Bul jóninde Repınniń tańdaýly shákirti der edim. Al Qaıyrdyń mysyqtar toptamasy óz aldyna bir álem. Meniń oıymsha, «mysyqtardyń mamyrajaı álemine» adam balasynyń nazaryn aýdaryp, Qaıyr sııaqty erekshe beınelegen sheber joq. Dál osyndaı kórme Almaty, Astana qalalarynda da ashylýy kerek dep esepteımin», deıdi Kámılla Vıtalıqyzy.

Qaıyrbaı Qonysbaıuly da Aqjaıyq topyraǵyna tabany tıgende erekshe energetıkalyq qýatty sezingenin aıtady: «Men munda Mahambettiń minezin, Qurmanǵazy kúıleriniń qýa­tyn sezindim. Dál osyndaı minez ben qýat Qaıyr shyǵarma­shy­lyǵynda da bar. Beıneleý óne­ri­ndegi bul áriptesimdi kóp­ten bilemin. Biraq osy joly Oral­ǵa kelip, jaqyn syrlasyp, jańa nárseni baıqadym. Erek­she rıza bolǵanym – Oralda shyǵar­ma­shy­lyq orta bar eken, sýretshiler, aqyndar, akterler, jýrnalıs­ter jaqyn aralasyp, birin-biri qoldap júredi eken. Bul – óte jaqsy úrdis. Qyzylordadaǵy meniń sheberhanam da túrli saladaǵy shyǵarmashylyq ókilderiniń bas qosatyn jeri bolatyn. Mundaı áriptestik óner adamyna aýadaı kerek», deıdi Qaıyrbaı aǵa.

Kórmeniń ashylý saltana­tynda Kór­kem­sýret akademııasy­nyń vıse-prezıdenti Ermuhan Júnishan Qaıyr Orazǵalıevke Kórkemsýret aka­de­­­­­mııa­­synyń akademıgi ataǵy be­ril­­genin habarlady.

«Qaıyr halyqaralyq, res­pýb­lıkalyq sımpozıýmdarǵa jıi qatysady. Ol – tabıǵat peızaj­da­ryn salatyn qylqalam sheber­le­riniń alǵashqy bestigine kiretin, maestro dárejesindegi óner ıesi. Qaıyr – Jaıyq óńirinen shyǵyp otyrǵan tuńǵysh akademık. Bul ataq bıyl tek jalǵyz adamǵa be­rildi», deıdi Ermuhan Júnishan.

Shynynda da, Qaıyr Orazǵa­lıev Qazaqstannyń shalǵaı túk­pi­rinde júrse de, shynaıy óneri arqyly erte tanyldy. 1989 jyly-aq KSRO jáne Qazaqstan Sýret­shiler odaǵynyń múshesi atandy. Kóptegen halyqaralyq kórme­ men sım­po­zıýmǵa, respýb­lı­kalyq kór­me­­lerge qatysty.

2003 jyly Berlın qalasynda halyq­tar dostyǵy taqyrybynda ótken halyqaralyq «Buddy Bears»­ («Bıshi aıý») sımpozıýmyna­ Qazaq­­­stannyń atynan qatysty. Qaıyr­­­dyń erekshe óneri týraly shetel­dik, respýblıkalyq basylymdar ja­rysa jazdy.

Árdaıym tyń izdenis, tosyn­ ıdeıa usynyp júretin Qaıyr Oraz­ǵalıev 2003 jylǵy shilde­de­ Oral qalasynda ótken skýlp­tor-tas sheberleriniń tuńǵysh respýb­lıkalyq sımpozıýmyn uıym­das­tyrdy. Ári osy bastamanyń jetekshisi boldy. Kúni búginge deıin qala kóshelerine kórik berip turǵan appaq ulýtas músinder Qaıyr bas bolǵan bastamanyń aıǵaǵy ispetti.

Qaıyr 2004 jyly Gonkongta ótken «Buddy Bears» halyqaralyq kórmesine, 2004/2005 jyldary Ystambul, Tokıo, Seýlde, 2006 jyly Sıdneı, Berlın, Venada ótken halyqaralyq kór­me­­lerge qatysty. 2008 jyly «Jyl sýretshisi» atalymy boıynsha «Qyran» júldesimen, 2013 jyly Mádenıet jáne aqparat mınıstr­li­giniń «Mádenıet salasynyń úzdigi» tósbelgisimen jáne Sýret­shi­ler odaǵynyń «Úzdik shyǵar­ma­shy­lyǵy úshin» altyn medalimen mara­pat­taldy.

Qaıyrdyń kóptegen jumysy elimizdegi túrli mýzeıler men zamanaýı galereıa­larda, kórme dıreksııa­­synda (Almaty), Astana qala­syn­daǵy Qazaqstan Res­pýb­­lıkasy Prezı­dentiniń rezı­densııasynda saqtaýly tur. Shvesııa, Shveı­sa­rııa, Chehııa men Slovakııa, AQSh, Germanııadaǵy jeke kollek­sııa­larǵa tarap ket­keni de az emes. Sonyń ózinde Oral­daǵy kórmege 170-ten asa jumysyn qoıyp, kórermen nazaryna usynyp otyr. О́mirbek Orynbasarulynyń aıtýyn­sha, munyń ózi – úlken jetistik. О́ner adamy úshin úlken baqyt ta. Áıtpese, ataqty Salıhıt­dın Aıtbaevtyń kózi tirisinde jeke kórmesin ótkize almaı ketken eken.

Kórmede túrli janrdaǵy shy­ǵar­­­­malar – portretter, natıýr­mort­tar, peıjaz, kúrdeli kompo­zı­sııalyq jumystar qoıylǵan. Olardyń qaı-qaısysy da kórer­men­di tylsym tereńine tartyp, erekshe sezimge bóleıdi.

Qaıyr Orazǵalıev búginde naǵyz shyǵarmashylyǵy tolysqan shaǵynda. Ony qazir búkil Qazaq­stan boıynsha óner mamandary bilip, moıyndaıdy desek, artyq aıtpaımyz. Ár jumysymen ónerge degen adaldyqty, shynaıylyqty kórsetip kele jatqan qylqalam sheberi. Oraldyń ózinde Qaıyrdy ustaz tutatyn bir qaýym jas sýret­shi­ler ósip keledi.

Qaıyr Orazǵalıevtiń jańa kór­mesi Oral qalasynyń mádenı ómi­rindegi eleýli oqıǵa boldy. Bul kúni jergilikti músinshi, Sýret­shiler odaǵynyń múshesi Erǵalı Bekeshev «Qazaqstan Kór­kem­­sýret akademııasy­nyń múshe kor­res­pondenti» ataǵyna ıe boldy.

P.S. Kórmeni Qaıyr Orazǵalıevtiń týǵan kúni – 2024 jyldyń 1 qańtaryna deıin tamashalaýǵa bolady.

Batys Qazaqstan oblysy