Jetisýda aýyl sharýashylyǵy salasynda sýbsıdııa berý kezinde qatelik kóp kezdesedi. Máselen, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderiniń tehnıka alýǵa suranysyn basqarma birneshe ret keri qaıtarǵan. Tek antıkordyń aralasýymen ǵana másele sheshilgen. О́ńirlik aýyl sharýashylyǵy basqarmasy eskirgen tehnıkalar týraly málimet berýden qashqaqtap otyr. Odan bólek, memlekettik satyp alý isinde de sybaılas jemqorlyq meńdep tur.
Agrarly óńirdiń aldyna qoıǵan maqsaty – aýyl sharýashylyǵy salasynda alǵa shyǵý. Qazir bos jatqan jerlerdi ıgerýge kúsh salyp jatyr. Árıne, bul tusta shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine salmaqtyń kóbirek túsetini belgili. Sol sebepti Memleket basshysy Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy negizgi salalardyń biri bolyp qala beretinine toqtalyp, memlekettik organdarǵa sýbsıdııa bólýge baqylaýdy kúsheıtý tapsyrylǵan edi. Soǵan oraı Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Jetisý oblysy boıynsha departamenti kóptegen shıkilikti baıqaǵan. Monıtorıng barysynda «tańdamaly ádis» boıynsha sýbsıdııalardy tóleý faktileri, sondaı-aq ótinishterdi qaraý merziminiń jappaı buzylýy anyqtaldy. Tipti osyndaı faktiler sýbsıdııalaýdyń basqa salalarynda da kezdesedi.
«Bizdiń usynystarymyz boıynsha barlyq ótinish qaralyp, 1,6 mlrd teńgege kásipkerlerden túsken 782 ótinish qanaǵattandyryldy. Osylaısha, olardyń zańdy quqyqtaryn qalpyna keltirý sharalary qolǵa alyndy. Dál osy bólimde jeke isterdi sheshý sharalary júrgizilip jatyr, olardyń bolýy jekelegen laýazymdy tulǵalardyń Prezıdent tapsyrmalarynyń mańyzdylyǵyn túsinbeıtinin, al basshylar tarapynan baqylaýdyń múldem joqtyǵyn kórsetedi. Saıyp kelgende, memlekettik qoldaý kórmegen kásipker shyǵynǵa batady», degen edi Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Jetisý oblysy boıynsha departamentiniń basshysy Maqsat Jebegenov qyrkúıek aıynda bergen baspasóz máslıhatynda.
Mysaly qarańyz, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi óz bıznesin qoldaý úshin aýylsharýashylyq tehnıkasyn satyp alýǵa memlekettik qoldaýǵa úmittenip, ınvestısııalyq sýbsıdııa alýǵa ótinish bergen. Alaıda oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy qujattar paketiniń tolyq usynylmaǵanyn alǵa tartyp, sýbsıdııa berýden birneshe ret bas tartqan. Negizi qujattyń bári zańdy túrde bolǵan. Atalǵan departament qyzmetkerleriniń málimetinshe, qujattyń tolyqtyǵy Memlekettik aqparattyq júıeni zerdeleý arqyly rastaldy. Kásipker aqparattyq júıege zańnamada belgilengen qujattardyń tolyq tizbesin qosady. Tek antıkordyń aralasýynan keıin kásipkerge ınvestısııalyq sýbsıdııalar berilgen.
«Qazir óńirdegi aýylsharýashylyǵy tehnıkalarynyń deni eskirgen. Olardy jamap-jasqap jumys istete almaısyń. Solaı istegenniń ózinde ýaqyttan utylyp qalasyń, ónim kútip turmaıdy. Soǵan oraı memleketten qoldaý kútemiz. Men tehnıkaǵa sýbsıdııa alý úshin qanshama ýaqyt kúttim. Qujattan shıkilik shyǵa beredi nemese keıin qaıtarady. Bir stanoktyń ózi 15 mln turady. Oǵan bizdiń qarajatymyz jetpeıdi, lızıngke ıek súıeımiz. Jumysqa mundaı kózqaras, ásirese kásipkerlerdi memlekettik qoldaý salasynda durys emes», deıdi kásipker Arman Otarbaev.
Memlekettik satyp alý isinde de sybaılas jemqorlyq meńdep tur. Bul salada kásipkerler de ákimshilik kedergilerge jıi ushyraıdy. Keıbir jaǵdaılarda memlekettik organdar memlekettik satyp alýdy júzege asyrý kezinde negizsiz biliktilik talaptaryn qoıady, al basqalarynda kelisimsharttar múldem jasalmaıdy.
Ákimdiktiń belgisiz sebeptermen memlekettik satyp alý konkýrsynyń jeńimpazymen shart jasaspaǵan faktisi anyqtaldy. Bul kásipkerdiń bir aı boıy zııandy qaldyqtardy shyǵarý jumystaryn júrgizip, shyǵynǵa ushyraǵanyna qaramastan, sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń aralasýynan keıin ǵana másele sheshilip, kásipkermen kelisimshart jasalyp, qarajat tólendi. Taǵy bir jaǵdaıda kásipker óz nysanynyń ortalyq sý qubyrynan sý arnasynan ajyratylǵanyna baılanysty bizge habarlasty. Derekterdi qashyqtan jiberý qurylǵysynyń joqtyǵyna silteme jasaldy. Sonymen birge sý arnasy kásipkerdiń bir qabatty úı túrindegi nysany Ulttyq ekonomıka mınıstriniń buıryǵyna baǵynbaıtynyn eskermedi, óıtkeni sońǵysy kóppáterli turǵyn úılerge qatysty. Sý sharýashylyǵy basqarmasynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmeti tıisti túsiniktemeler berdi, kásipker qoldanystaǵy shart negizinde ortalyq sý qubyryna qosylǵan», deıdi Maqsat Jebegenov.
Onyń aıtýynsha, kásipkerlerdiń ákimshilik is júrgizý orbıtasyna zańsyz tartylýyn Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndamaýmen de teńestirýge bolady.
Iriktep júrgizilgen monıtorıng kezinde polısııa qyzmetkerleriniń shaǵyn kásipkerlik sýbektisine orta kásipkerlik sýbektisi retinde aıyppul salý arqyly ákimshilik jaýapkershilikke tartý faktisin anyqtaǵan. Osyny sezgen departament qyzmetkerleri polısııaǵa usynys jiberip, kásipkerge 17 myń teńge qaıtaryp bergen.
«Anyqtalǵandaı, memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý departamenti kásipkerdi shtatta naqty mamandarsyz saraptaý qyzmetin júrgizgeni úshin negizsiz ákimshilik jaýapkershilikke tartyp, 1,2 mln teńge kóleminde aıyppul salǵan. Ýákiletti memlekettik organ atalǵan JShS tirkelgen sátten bastap, al bul 2022 jyldan bastap qurylys qyzmeti salasynda ınjenerlik-saraptamalyq qyzmet kórsetpegenin, atap aıtqanda, saraptamalyq qorytyndy bermegenin eskermegen», deıdi departament qyzmetkerleri.
Qazir osy másele boıynsha sot úderisteri júrip jatyr. Antıkor «Atameken» óńirlik kásipkerler palatasymen birlese otyryp, kásipkerdiń zańdy múddesin qorǵaýǵa kúsh salmaq.
Jalpy, elimizde barlyq óńir boıynsha Sybaılas jemqorlyq táýekelderiniń kartasy júzege asyrylýda. Taldaý kórsetkendeı, Jetisý óńiri úshin aýyl sharýashylyǵy, fıskaldyq sala, qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, ekologııa, medısına, jol jáne ınfraqurylym, kásipkerlik salalarynda jemqorlyq jıi kezdesedi. Mysaly, jer qatynastary boıynsha paıdalanylmaı jatqan 43 977,5 gektar jer memleket qoryna qaıtaryldy. Salyq salasynda 32 shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń quqyǵy qorǵalǵan. Keden organy Alakól jáne «Nur Joly» TP-da júk aǵyny úderisin ońtaılandyrýǵa jáne ashyqtyǵyna yqpal etken uıymdastyrýshylyq jáne ákimshilik sharalardy qabyldady. Bilim salasynda bıýdjet qarajatyn urlaý faktileri anyqtalǵan.
«Qazir óńirde sýbsıdııa máselesi ýshyǵyp tur. Qujatyn alyp júgirgen kásipkerler, bos jatqan jerlerdi ıgerýge árekettengen aýyl turǵyndary óte kóp. Tek aýyl sharýashylyǵy basqarmasy adammen jóndi sóılespeıdi. Bizdegi kásipkerler palatasyna da reforma kerek. Bári elektrondy degenimizben, qaptaǵan qujat mezi etedi. Sondyqtan keıbir kásipker antıkordy jaǵalaýǵa májbúr. Biz – agrarly óńirmiz, sondyqtan osy salaǵa oblys tarapynan kóbirek kóńil bóliný kerek», deıdi kásipker Altaı Armanuly.
Biz oblystyq aýylsharýashylyǵy basqarmasyna habarlasyp eskirgen tehnıkalardyń jaı-japsaryn suraǵan edik. Degenmen ártúrli syltaýmen basqarma qyzmetkerleri málimet bermedi.
Jetisý oblysy