Sýtegi gazyn alý amaly

«Zertteýge kún radıa­sııa­sy­nyń kómegimen sý molekýla­la­ryn ottegi men sýtegige gaz túrinde ydyratatyn nanomaterıaldar qoldanyldy. Bular sýdaǵy ártúrli ýly zattyń fototoksıkalyq ydyraýyn júzege asyrady. Jalpy, ýly zattar elimizdegi ártúrli zaýyttar men hımııalyq kombınattar shyǵaratyn aǵyndy sýlarda kezdesýi múmkin. Qazirgi ýaqytta sýtegi energe­tı­kasy elimizde, jalpy álem­de ózekti baǵytqa aınaldy», deıdi ýnıversıtettegi fızı­ka jáne nanotehnolo­gııa­lar kafedrasynyń qaýym­das­ty­ryl­ǵan professory Tımýr Serikov.

Onyń aıtýynsha, sýtegi gazyn alýdyń qazirgi qolda­nys­taǵy ádisteriniń zııandy tustary bar. Osyǵan baılanysty zertteýshiler kún energııasyn jáne arnaıy sıntezdelgen nanomaterıal­dardy paıdalana otyryp, sýtegi gazyn óndirgen. Sóıtip, ekologııalyq taza sýtegige qol jetkizgen. Buǵan qosa zerthanalarda daıyndalatyn nemese alatyn fotokatalızatorlar turǵysynan bul tehnologııany ekologııalyq turǵyda taza ári zııansyz deýge bolady. О́ıtkeni sý molekýlalarynyń ottegi men sýtegige ydyraýy kúnniń kómegimen júzege asady. Buǵan fotokatalızatorlardyń biri, hımııalyq turaqty­ly­ǵy­ bar­ tıtan dıoksıdiniń úsh geo­metrııalyq pishini qolda­ny­lady. Olar: tıtan dıok­sı­di nanoózeksheleri, nano­tútiksheler, tıtan nano­ból­shekteri. Nano­ózek­she­ler men nanotútikterde elektron­dar­dy bir baǵytta tasymaldaý júzege asyrylyp, elek­trondar betki qabatqa keder­gisiz tasymaldanady da, fotokatalız úderisine jaq­sy­raq jáne jyldamyraq qaty­sady. «Kompozıtti mate­rıal neǵurlym kórinetin sáý­leni jaqsy sińirse, elek­tr­­­hımııalyq reaksııaǵa qaty­sa­tyn elektrondar soǵurlym kóp bo­lady», deıdi joba jetekshisi.

Degenmen tıtan dıok­sı­­­diniń ózindik kemshi­lik­te­ri­­ de joq emes. Birin­shi­den, ol­ elektrmagnıttik sáýle­lenýdiń kórinetin aıma­ǵyn nashar sińiredi. Ekin­shi­den, onda elektrondy jáne kemtik juptarynyń rekom­bı­na­sııa­synyń jyldam júretini baı­qalady. Osyǵan baılanys­ty zertteýshiler atalǵan qury­lym­ǵa zamanaýı materıaldar – gra­fen jáne onyń týyndylaryn, altyn nemese kúmis metall nanobólshekterin qosady.

«Zaýyttar men fabrıkalar óte kóp mólsherde ekologııany­ las­taıtyn qaldyqtardy shy­ǵa­rady. Sonyń kesirinen pla­netamyz búlinip jatyr. Al bizdiń fotokatalızatorlar osy máseleni sheshýge sep­ti­gin tıgizedi. О́ıtkeni ol eko­lo­gııalyq taza tehnologııa jáne kún energııasynyń kómegimen sý molekýlalaryn ottegi men sýtekke bóle alady», deıdi ol.

Jobany zertteýge fızıka jáne nanotehnologııalar kafedrasynyń stýdentteri de atsalysqan.