Taıaýda Batys Qazaqstan oblysynyń Terekti aýdanynda úsh birdeı áleýmettik nysan paıdalanýǵa berildi. Táýelsizdik merekesi qarsańynda úsh aýyldyń turǵyndaryn sheksiz qýanyshqa bólegen osy oqıǵalardyń ortasynda júrip, halyqtyń shynaıy alǵysyna kýá boldyq.
Saryómirde – dárigerlik ambýlatorııa
Burynǵy eki aýdandy biriktirgen, Jaıyq ózenin boılaı júzden asa shaqyrymǵa sozylyp jatqan Terekti aýdany – Batys Qazaqstan oblysyndaǵy irgeli óńir. Toǵyz joldyń torabynda ornalasqan bul aýdan – qaı kásippen shuǵyldanýǵa da qolaıly meken. Aýdannyń negizi lokomotıvi agrosektor bolsa, onyń qos qanaty – egin men mal sharýashylyǵy qatar damyp kele jatyr. Dıqan qaýymy ozyq tehnologııany qolǵa alyp, sannan sapaǵa kóshse, aýylda mal basy da erekshe kóbeıip keledi.
Al endi osy sharýanyń bárin dóńgeletip otyrǵan aýyl halqynyń áleýmettik jaǵdaıy qandaı? Saraptap qarasaq, Terekti aýdany quramyndaǵy 15 okrýgte 40 myńǵa tarta turǵyn bar eken. Aýdan boıynsha 24 eldi meken aýyz sýmen, 96 paıyz aýyl gazben qamtylǵan. Shynyn aıtý kerek, keıingi jyl elimizde aýyl halqyna memleket tarapynan erekshe qoldaý, qamqorlyq sezilgen kezeń boldy. Muny Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes qolǵa alynǵan memlekettik baǵdarlamalardan kórip, kýá bolyp otyrmyz. Terekti aýdanynda bir kúnde paıdalanýǵa berilgen úsh nysan – sonyń aıǵaǵy.
«2023-2025 jyldary Batys Qazaqstan oblysynda 50 medısınalyq nysan salynsyn». Bul – ótken jyldyń sońynda Úkimet qaýlysymen qabyldanǵan «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» qanatqaqty ulttyq jobasynyń tapsyrmasy. Mine, qazirdiń ózinde óńirde 12 nysannyń qurylysy bastalyp, beseýi halyq ıgiligine berilip te úlgerdi. Olardyń keıbirin gazetimizge jazdyq ta.
Al búgingi altynshy nysan Saryómir aýylynyń mańdaıyna buıyrǵan eken. Saryómir – tek Terekti aýdany emes, Batys Qazaqstan óńirine tanymal erekshe eldi meken. «Dala teńizi» atanǵan Shalqar kóliniń jaǵasynda turǵan aýyldyń bolashaǵy zor. Jaz kúnderi munda kún saıyn 2 myńdaı týrıst demalýǵa keledi. Oqýshylardyń jazǵy demalys lageri de osynda. Aýyldyń taǵy bir týrıstik nysany – Sasaı taýynda qysqy shańǵy sportyn damytýǵa, kópshilik syrǵanaq demalysyn uıymdastyrýǵa arnalǵan jobalar da aıtylyp júr. Oral qalasymen aradaǵy 90 shaqyrym jol asfalttalǵan. Bıyl jazda sáýletti meshit boı kóteripti. Al kitapsúıer qaýym belgili jazýshy, osy jerdiń perzenti Hamza Esenjanovtyń «Aq Jaıyq» trılogııasynan bul topyraqtyń tarıhy men tabıǵatyna qanyq ta shyǵar.
«Biz buǵan deıin 1968 jyly salynǵan ǵımaratta qyzmet ettik. Ol eski ári tar edi. Jalpy, bizdiń Shalqar okrýginde 1 550 turǵyn bolsa, onyń ishinde bala órbitý jasynda 218 áıel, 1 jasqa tolmaǵan 24 sábıimiz bar. Jalpy, jańa ǵımaratqa óte muqtaj edik. Qýanyshymyzda shek joq», deıdi Saryómir aýyldyq dárigerlik ambýlatorııasynyń meńgerýshisi Almagúl Salahıeva.
«Fırma ISKOM» JShS 4 aıǵa jetkizbeı salyp shyqqan ǵımaratty aralap kórdik. Jyly da jaryq bólmeler syńǵyrlap tur. 8 adamǵa arnalǵan kúndizgi stasıonar, barlyq jabdyǵy ornatylǵan stomatologııa kabıneti, analızder zerthanasy, prosedýralyq, fızıoterapevtik kabınetter, akýsher-gınekolog kabıneti, dárihana, taǵy basqa emdeý bólmeleri bar. 374 mln teńgege jýyq respýblıkalyq bıýdjet qarajatyna salynǵan otbasylyq-dárigerlik ambýlatorııa kúnine 35 adam qabyldaı alady eken. Munda 22 adam turaqty jumyspen qamtylmaq.
– О́mirde tartyp ta, satyp ta, taýyp ta, surap ta ala almaıtyn eń basty baılyq – densaýlyq. Aýyldastarym myna Shalqar kólindeı shalqyp, qýanyp jatyr. Endi sál syrqattansaq, analız tapsyrý úshin eshqaıda sabylmaımyz. Eldiń atynan alǵys aıtamyn. Endi osy mekemege bilikti dáriger tartylsa eken, – deıdi aýyl turǵyny, zeınetker Jantemir Tasqalıev.
Maman demekshi, joǵary bilimdi dáriger Batys Qazaqstan oblysynda qasqaldaqtyń qanyndaı qat bolyp turǵany ras. Dál osy Saryómir ambýlatorııasyna da joǵary bilimdi dáriger kerek, zerthanaǵa maman laborant kerek. Ázirge Eńbek aýrýhanasynan maman dáriger aptasyna 2-3 márte kelip, qabyldaý ótkizip turmaq.
– 2023 jyldyń basynda bizdiń oblysta 279 maman-dárigerdiń orny bos turdy. Sodan beri kóp jumys atqaryldy. Birinshiden, rezıdentterdiń oqýyna grant bólindi, qazir 18 adam rezıdentýrada oqyp jatyr. Odan bólek, oblys bıýdjetinen bakalavrǵa 66 grant berildi. О́ńirge jańadan kelgen mamandarǵa 5 mln teńgeden birjolǵy ústemeaqy bóldik. Qazir oblysqa 115 maman keldi, sonyń 48-i aýdan-aýyldarǵa ornalasty. Árıne, endi Saryómir aýylyna da turaqty maman kerek, – deıdi oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Erlan Toqsanov.
Saryómir aýyldyq dárigerlik ambýlatorııasynyń ashylýyna Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıevtiń ózi keldi. О́ńir basshysy aýyl halqyn aldaǵy Táýelsizdik merekesimen quttyqtap, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen atqarylyp jatqan jumystardy aıtyp ótti.
– Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemeluly jergilikti atqarýshy organdardyń aldyna tapsyrma qoıyp, aýyldyq jerdi damytý máselesin qatań qadaǵalap otyr. Árbir turǵyn memleket qoldaýyn sezinýi kerek. Bıyl oblysta qyrýar jumys atqaryldy. Jaqynda 1,7 mlrd teńgeden asa qarajat bólip, sý jańa 81 «Jedel járdem» kóligin aldyq. Sonyń biri osy Saryómirge tıip otyr. Jańa ǵımarattardan bólek, óńirde 1,733 mlrd teńgege jýyq qarjyǵa 22 dárigerlik nysanǵa kúrdeli jóndeý júrgizdik. Onyń syrtynda 5,5 mlrd teńgege 204 birlik medısınalyq qural-jabdyq satyp aldyq. Osynyń bári – aýyl turǵyndaryna kómek. Aýyl halqy sál syrqat úshin aýdan ortalyǵyna, qalaǵa sabylyp júrmeýi kerek. 2024 jyly 25 mlrd teńge tek qana medısınalyq qural-jabdyqqa bólip jatyrmyz. Al óńirge kelgen dárigerlerge birjolǵy kótermeaqy kólemin 2,5 mln teńgeden 5 mln teńgege deıin kóterdik. Kelesi jyly 5-8 mln teńge tóleımiz. Eger erli-zaıypty maman kelse, 16 mln teńge ala alady. Biz, osylaısha, aýylda dáriger tapshylyǵyn túbegeıli sheshý úshin jumys istep jatyrmyz, – deıdi Narıman Tóreǵalıuly.
Aıtpaqshy, dárigerlik ambýlatorııa qurylysyna aýyl turǵyndary da erekshe kómektesipti. Ondaǵy maqsat aýyldaǵy jumyssyz jastar eńbek etip, aqsha tapsa, ekinshiden, olar óz aýylynyń ıgiligine jarar qurylystyń sapaly salynýyn qadaǵalap ta júripti. Saltanatty jıynda merdiger kompanııa ókili Arman Jantórıev Nurlan Ǵalymjanuly, Nurtaı Januzaquly, Nurǵalı Násipqalıuly, Tórehan Berikuly, Dáýlet Baqytjanuly, Asylhan Uzaqbaıuly syndy aýyl azamattaryna alǵyshat tapsyryp, aqshalaı syılyq berdi.
Úlken Eńbekte – negizgi mektep
Terekti aýdanynyń Aqsoǵym aýyldyq okrýgine qaraıtyn Úlken Eńbek aýyly buryn Voshod atalǵan. Táýelsizdiktiń tańsári jyldarynda aýyl qıyn jaǵdaıdy bastan keshirdi. Kóp halyq údere kóshti. Áleýmettik nysandar azyp-tozdy. Aýyldaǵy negizgi mektep ǵımaraty 1964 jyly salynǵan eken. Prezıdent halyqqa Joldaýynda naqty tapsyrma berip, «apatty mektepter, úsh aýysymdy mektepter máselesin jedel sheshý» týraly aıtqan soń, 2023 jyly Batys Qazaqstan oblysynda 27 mektep qurylysy bastalyp ketken edi. Sonyń biri Úlken Eńbek aýylyna tıgende, aýyl turǵyndarynyń qýanyshynda shek bolmady.
– Bul mektep bizdiń aýylǵa, bizdiń tirligimizge, bala-shaǵamyzdyń ómirine, ásirese muǵalimderdiń ómirine úlken serpilis, umtylys ákeldi. Erteńgi kúnge senim ákeldi. Kórip otyrmyz, keıingi jyldary el úshin, aýyl úshin jaqsy jaǵdaı jasalyp jatyr. Shynyn aıtaıyqshy, bir jyldary senimnen aıyrylyp, eseńgirep qalǵan kezder de boldy ǵoı. Keıbir aýyldar joǵalyp ta ketti. Shúkir, aýyldastardyń birliginiń arqasynda qıyn kezderden óttik. Qazir gazymyz bar. Qudyqta sý bar, qubyr da kele jatyr. Jol salyndy. Endigi jastarǵa tek jumys isteý kerek, – deıdi aýyldyń baıyrǵy turǵyny, ardager ustaz Kúlásh Amanjolova.
Shynynda da, aýyldyń kireberisinde boı kótergen jańa mektep ǵımaraty kóz tartady. Jańa ǵımaratta 10 oqý kabıneti, sonyń ishinde biriktirilgen hımııa-bıologııa, fızıka-matematıka, tilder, ınformatıka jáne bastaýysh synyptar kabınetteri bar eken. Buǵan qosa 2 sheberhana, sportzal, kitaphana, ashanamen jabdyqtalǵan. Jańa ǵımaratta aýyldyń 45 turǵyny jumys tapqan.
– Biz shaǵyn jınaqty mekteppiz, 23 ustaz, 43 oqýshymyz bar. Mektepaldy daıarlyq bólimindegi 10 balany qosqanda, 53 balamyz bar. Ustazdar quramy tolyq, pedagog-zertteýshi, pedagog-sarapshy, pedagog-moderatorlar bar. Ujymnyń 70 paıyzy – kategorııaly, – deıdi Eńbek negizgi mektebiniń dırektory О́rken Bıjanov.
Osy mekteptiń baıyrǵy qyzmetkeriniń biri, 31 jyldyq eńbek ótili bar Raıa Nurtaevamen de sóılestik.
– Burynǵy ǵımaratymyz shaǵyn ári kóneleý boldy. Biraq ol kezde de jaman bolǵan joqpyz. Mektepte 160-qa deıin oqýshy bolatyn. Balalar syımaı, esiktiń qyr kózine deıin tizilip otyrýshy edi. Keıin kele azaıdy. Qazir joǵarǵy 8-9-synyptarda úsh-aq oqýshydan bar. Biraq bastaýysh synyptar kóbeıip keledi. 2-synypta 8 oqýshy, daıarlyq tobynda 10 bala bar. Mektebimizdiń ekinshi tynysy ashylyp, qaıtadan oqýshy kóbeıetinine senemin, – deıdi Raıa Amangeldiqyzy.
– Bul osy aýylda 50 jyldan keıin salynyp turǵan jańa mektep ǵımaraty eken. О́rkenıetti elder qataryna qosylý úshin bizge bilimdi urpaq kerek. Aýyl men qala balalarynyń bilim aıyrmashylyǵy bolmaýǵa tıis. Bul – Memleket basshysynyń ózi talap etip otyrǵan másele. Búgin shaǵyn aýyldyń úlken qýanyshyna ortaqtasaıyn dep arnaıy keldim. Elimizde bilim salasyna erekshe kóńil bólinip jatyr. Ustazdardyń jalaqysy 100 paıyz kóterildi. Endi tárbıeshilerdiń jalaqysy ósip jatyr. Az qamtylǵan, osal top balalaryna tegin tamaq beriledi. Osynyń bári – memlekettiń qamqorlyǵy. Bıyl Batys Qazaqstan oblysynda bir jylda 27 mektep qurylysyn bastadyq. Sonyń 17-sin bıyl bitiremiz. Qazir 12 mektepti salyp, tapsyrdyq. Endi ustazdar qaýymynan suraıtynym, jas urpaqqa sapaly bilim berińizder! Osy mektepten bilim alyp shyqqan jastar elimizdiń aıtýly azamattary bolsyn! – dedi oblys ákimi N.Tóreǵalıev.
Budan keıin aýyly úshin jany aýyratyn keıýananyń sózine qulaq túrdik.
– Osy qýanyshtyń bári respýblıkadan beri qaraı basshylyqtyń birliginiń arqasynda bolyp jatyr. Mundaı úlgili ister birlikpen ǵana bitse kerek. Sonyń qadirin bileıik. Bir-birimizdi qoldap júreıik. Jaqsy ómir súreıik. «Adal áreketke – baıandy bereket» deıdi halqymyz. Bizdiń aýylda urpaqtar sabaqtastyǵy jaqsy saqtalǵan. Buryn kóne mektepte qyzmet etken kári muǵalimderdiń balalary qazir jańa mektepte bilim berip júr. Keremet qoı! El azbasyn, aýyl tozbasyn. Kúnnen kúnge jaǵdaıymyz jaqsaryp kele jatyr. Endi bir ótinishim, jas muǵalimder keshke deıin alańsyz eńbek etý úshin balabaqsha kerek. Keıbir aýyldastar balasyn Aqjaıyqqa súıreıdi. Keıbiri úıde qalady. Neshe túrli oqıǵany estip jatamyz. Qudaı saqtasyn, sondyqtan qaýiptiń aldyn alý kerek, – deıdi óńir basshysynyń bileginen ustaǵan kári ustaz Kúlásh Smaǵulqyzy.
Abaı aýylynda – Abaı mektebi
Joǵaryda aıtylǵan 27 mekteptiń biri Abaı aýylyndaǵy Abaı mektebiniń ǵımaraty eken. Aqjaıyq aýyldyq okrýginiń quramyna kiretin shaǵyn eldi meken de – Jaıyqty jaǵalaı ornalasqan jaıly qonystyń biri. Áý basta mektep 1952 jyly ashylǵan. Kóne ǵımaraty 1974 jyly salynyp, nebári 60 orynǵa eseptelgen, sportzaly, akt zaly joq bolatyn. 2023-2024 oqý jylynda barlyǵy 132 oqýshy bilim alsa, olarǵa 30 pedagog maman sabaq berip jatyr.
«Jaıkselstroı» JShS salyp shyqqan 108 oryndyq jańa ǵımaratta 9 oqý kabıneti bar. Sonyń ishinde biriktirilgen hımııa-bıologııa, fızıka-matematıka, qazaq tili, orys tili, shetel tili, mýltımedııa kabınetteri qarastyrylǵan. Sonymen qatar 2 sheberhana, 1 sportzal, 8 oryndyq oqý zaly bar kitaphana, 48 oryndyq ashanamen jabdyqtalǵan. Mektep qurylysyna 807 mln teńge jumsalǵan.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev egemen eldiń keleshek urpaǵyna úlken senim bildirip, «Bilimdi ári sanaly urpaq tárbıeleý – bul asa mańyzdy memlekettik mindet. Elimizdiń bolashaǵy daryndy, otanshyl jastardyń qolynda bolýy kerek» degen edi. Osyǵan oraı memleket tarapynan Prezıdentimizdiń tapsyrmasyna sáıkes biraz kúrdeli másele qolǵa alyndy. Jyl basynan beri oblysta 10 mektepti qoldanysqa bergen edik. Jańa ǵana Úlken Eńbek aýylynda 60 oryndyq negizgi mektep ǵımaratyn ashtyq. Endi, mine, Abaı mektebiniń de tusaýy kesilmek. Jyl sońyna deıin taǵy 5 mektep tapsyrylady, – dedi N.Tóreǵalıev.
О́ńir basshysy keler jyly Abaı mektebiniń aınalasyn qorshap, abattandyrý úshin oblys bıýdjetinen qarjy qarastyrylatynyn aıtty. Jańa mektep ǵımaratynyń ashylý saltanatynda osy bilim ordasynyń ardageri Erbolat Qapezuly Qaraǵoıshın tebirenip sóz sóıledi.
– Qadirmendi aýyldastarym, búgin – Abaı aýylyndaǵy Abaı mektebi ujymy úshin de, búkil aýyl úshin de úlken qýanysh. Bul – bizdiń aýylda 71 jyldan keıin qaıtalanyp otyrǵan zor qýanysh. Balalarymyz biz armandaǵan jańa mektepte oqıtyn boldy. Qurmetti ustazdar, men búgin sizderge úlken amanat tapsyrǵym keledi. Ol amanatym – bolashaq jas urpaqqa sanaly tárbıe, sapaly bilim berip, olardy meıirimdilikke, qaıyrymdylyqqa tárbıelep, jańa ádiletti Qazaqstandy qurýǵa úlken úles qosatyn urpaq daıyndasańyzdar eken deımin! Qıyn da qyzyǵy mol qyzmetińizge tolaǵaı tabys tileımin. Sizderdi qýantatyn shákirtterińiz kóp bolsyn! – dedi qart ustaz.
Osy saparda Narıman Tóreǵalıulynyń aýzynan estigenimiz, óńirde «Qaladan – aýylǵa» atty jańa baǵdarlama qolǵa alynbaq eken. Onyń mánisi – aýyldyq eldi mekenderdiń áleýmettik jaǵdaıyn kóterip, halyqty turaqtandyrý.
– Biz bolashaqta áleýmettik nysandardy, turǵyn úılerdi qaladan emes, aýyldardan kóptep sala bastaımyz. Mysaly, sport keshenderi barlyq 12 aýdanda salyndy. Endi úlken eldi mekenderde salýǵa kirisip jatyrmyz. Mundaı sport kesheni joq jerlerde aýyl mektebiniń sportzaldary keshkisin jastarǵa ashyq bolady. Aýyldarǵa turǵyn úı salamyz, jol aparamyz, sý aparamyz. Aldaǵy 10-15 jylda bizdiń memleketimiz adam tanymastaı ózgeredi. Jaqsylyqty aıta júreıik! – deıdi óńir basshysy.
Batys Qazaqstan oblysy