Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizdiń óńirlerimen birlesip qolǵa alǵan jobanyń kezekti materıaly respýblıkalyq mańyzy bar qala – Shymkentke arnalǵan. Qala turǵyndary úshin 2023 jyldyń eń jaqsy jańalyǵy, árıne, bıylǵy jyldyń qazan aıynda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Shymkent qalasyn 2035 jylǵa deıingi damytýdyń jańa bas josparyn bekitýi boldy, dep jazady Egemen.kz.
Bul qalaǵa ne beredi?
Birinshiden, Elimizdegi úshinshi megapolıstiń damýy endi qatań túrde josparǵa saı júredi. Elimizdiń iri ónerkásiptik, saýda jáne mádenı ortalyqtarynyń birin keshendi damytý aıasynda turǵyn úı qurylysynyń kólemi ulǵaıady, jańa ındýstrııalyq aımaqtar paıda bolady, aınalma temirjol jelisi men táýligine 20 myń jolaýshyny ótkizý qabileti bar vokzal salynyp jatyr. Qalany keńinen kógaldandyrý boıynsha sharalar qarastyrylǵan.
Ekinshiden, qala ekonomıkasy salalarynyń damýy ónimdilikti arttyrýdy, otandyq ónimniń básekege qabilettiligi men sapasyn arttyrýdy, otandyq taýarlardy syrtqy naryqqa shyǵarýdy qoldaýdy qamtamasyz etetin tıimdi ındýstrııalyq, ınfraqurylymdyq, ınvestısııalyq jáne saýda saıasatyn júzege asyrý arqyly, qoldanystaǵy memlekettik jáne óńirlik baǵdarlamalardy iske asyrý sheńberinde tıisti ınfraqurylymdy damytý jalǵasady.
Úshinshiden, óndiristik aýmaqtardy jańǵyrtý máselelerine kóp kóńil bólinetin bolady. Osylaısha, 2035 jylǵa qaraı olardyń aýmaǵyn jańa ındýstrııalyq aımaqtar salý esebinen 5 myń gektarǵa ulǵaıtý josparlanýda, onda 14 perspektıvaly ındýstrııalyq klaster damıdy.
Sondaı-aq ekologııalyq qaýipti aımaqtar joıylyp, Badam, Qoshqarata, Qarasý jáne Saıramsý ózenderiniń sý qorǵaý beldeýleri men aımaqtarynyń jobalary ázirlenedi. Turǵyndardy aqparattyq-kommýnıkasııalyq qyzmetterdiń keń spektrimen qamtamasyz etetin Next Generation Network tehnologııasyn paıdalana otyryp, telekommýnıkasııa jelilerin keńeıtý jáne jańǵyrtý josparlanýda.
Jalpy, qala turǵyndarynyń ómirin jaıly etetin kóptegen ister josparlanǵan.
Búgingi jaǵdaıy. Ońtústik megapolıs respýblıkalyq mańyzy bar basqa qalalarmen qalaı básekege túse alady?
Kóp nárselermen. Biraq retimen bastaıyq. Qala ekonomıkasynyń negizin ónerkásip pen kásipkerlik quraıdy.
Memleket basshysynyń óńir ekonomıkasyna sheteldik ınvestısııalardy tartý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý aıasynda Shymkentte 34 myńnan astam jańa turaqty jumys ornyn ashýmen 229 ınvestısııalyq joba pýly qalyptastyryldy. Jalpy óńirlik ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 50%-ǵa jetti. 2023 jyly kásipkerlikti damytýdyń jalpyulttyq jobasy aıasynda 20 mlrd teńge bólindi, qazirdiń ózinde 18,8 mlrd teńgeniń 3400 jobasy qoldaý tapty.
Búgingi tańda 5 óndiris alańynda 273 ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp, 8 myńnan astam jumys orny ashyldy.
Sondaı-aq 867 gektar aýmaqty quraıtyn 5 jańa óndiris aımaǵyn qurý jumystary júrgizilýde, bul qalanyń óndiris kólemin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Qazirgi tańda «Juldyz» jáne «Bozaryq» ındýstrıaldy jáne agroónerkásiptik aımaqtaryna qajetti ınjenerlik ınfraqurylymnyń qurylysy júrgizilýde.
Oń dınamıka óńdeý ónerkásibinde de baıqalady. 2023 jyly 8 joba júzege asyrylyp, 443 jumys orny ashyldy.
Kólik ınfraqurylymy da jergilikti bıliktiń nazarynda. Qala ákimdiginiń aıtýynsha, 2023 jyldyń sońyna deıin Shymkenttegi jaqsy jáne qanaǵattanarlyq joldardyń úlesi 71%-ǵa deıin jetkiziledi.
Qazaqstanda alǵash ret jol tósemine qatysty jańa tehnologııalyq joba Shymkentte júzege asyrylýda. Zamanaýı tehnologııalardy paıdalana otyryp, qaıta óńdeý ádisimen qara jolǵa jol jamylǵysy tóseledi. Sarapshylardyń pikirinshe, jańa tásil tıimdirek jáne jol tóseminiń sapasy men beriktigi boıynsha oń nátıjeler beredi. Jańa tehnologııalardy qoldaný arqyly kóp jyldardan beri kele jatqan joldardyń ózekti máselesi sheshiletin bolady.
Sondaı-aq, megapolıs kóshelerindegi keptelisterdi joıý maqsatynda 150 kóshe qıylysynda kólik qozǵalysyn avtomatty túrde rettep, baǵdarshamnyń jumysyn ońtaılandyratyn zamanaýı zııatkerlik kólik júıesi engizilgen.
Sonymen birge, jolaýshylardy ótkizý qabiletin saǵatyna 200 adamnan 2000 adamǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beretin jańa áýejaı termınalynyń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Temirjol vokzalyn qaıta qurý jolaýshylar ótkizý qabiletin arttyrady. Eki nysan da jeke ınvestorlardyń qatysýymen salynyp jatyr.
Shymkenttegi mańyzdy máselelerdiń biri turǵyndardy kógildir otynmen qamtamasyz etý bolyp tabylady. Osy jyly 2 magıstraldyq gaz qubyry men 3 eldi mekende qurylys jumystary aıaqtalady. Nátıjesinde tabıǵı gazben qamtý 94%-dan 96%-ǵa deıin artady.
Qala bıligi baspana máselesin sheshýde barmaǵyn tiktedi. Osylaısha, 2023 jyldyń sońyna deıin qalada 1 mln sharshy metrden astam turǵyn úı paıdalanýǵa beriledi.
Mańyzdy máselelerdiń biri azyq-túlik pen eń qajetti taýarlardyń baǵasyn ustaý bolyp tabylady. Bul kórsetkish qala turǵyndapy kóńil-kúıiniń ózindik barometri bolyp tabylady. Baǵany turaqtandyrý maqsatynda Shymkenttegi 100 saýda ornynda eń qajetti azyq-túlik taýarlary naryq baǵasynan 10-15%-ǵa tómen baǵada satylýda. Jyl basynan beri 402-si ótkizilgen azyq-túlik jármeńkesi qaladaǵy halyq eń kóp shoǵyrlanǵan 8 eldi mekende uıymdastyrylǵan.
Azyq-túlik beldeýin qurý úshin «Alarko Holding» túrik kompanııasymen 500 gektar jerge zamanaýı jylyjaı keshenin salý týraly memorandýmǵa qol qoıyldy, ol aýdany boıynsha elimizdegi eń irisi bolady. Joba 5 myńnan astam jumys ornyn ashyp, óńirdegi azyq-túlik tapshylyǵy men qoljetimdiligin tolyǵymen sheshedi, sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaý áleýetin arttyrady.
Áleýmettik salada bilim berý men densaýlyq saqtaý birinshi orynda tur. Bıyl Shymkentte 22 jańa mektep, onyń ishinde 19 jekemenshik mektep salyndy. Munymen qosa, «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda 18 jalpy bilim beretin mektep salý josparlansa, bıyl onyń 12-siniń qurylysyn bastaldy. Qazirgi ýaqytta úsh aýysymda oqıtyn mektepter máselesi tolyǵymen sheshilgenin atap ótken jón.
Oqýshylardy qolaıly oqý jaǵdaıymen qamtamasyz etý maqsatynda qaladaǵy 134 myńnan astam bastaýysh synyp oqýshysy tegin ystyq tamaqpen, 55 myńǵa jýyq oqýshy mektep formasymen qamtamasyz etilgen. 500 oryndyq Oqýshylar saraıy balalardyń sabaqtan tys ýaqyttaǵy is-sharalary úshin ashyq.
2023 jyly qala boıynsha jalpy ólim-jitim kórsetkishi 11%-ǵa, qan aınalymy júıesi aýrýlarynan bolatyn ólim-jitim 26%-ǵa, náreste ólimi 8,5%-ǵa, onkologııalyq aýrýlardan bolatyn ólim-jitim 0,5%-ǵa tómendeý kórsetkishi Shymkent qalasynyń densaýlyq saqtaý salasynyń tıimdiligin kórsetedi.
Shymkent Qazaqstandaǵy júrekti aýystyryp salý júzege asyrylatyn ekinshi qala bolyp tabylady. Osylaısha, osy jyldyń shilde aıynda munda qala tarıhynda alǵash ret júrekti aýystyryp salý otasy jasaldy. Buryn mundaı ota tek elordada ǵana jasalsa, endi bul elimizdiń óńirlerinde de múmkin boldy. Al bul otandyq medısınanyń da, shymkenttik dárigerlerdiń de jetistigi ekeni anyq.
Sonymen qatar, qazirgi tańda Shymkent qalasyndaǵy medısınalyq mekemelerde alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetý boıynsha ozyq tájirıbe ortalyqtaryn ashý jobasy júzege asyrylýda. Bul qaladaǵy densaýlyq saqtaý salasyn jańa deńgeıge kóterýge múmkindik beredi.
Shymkent elimizdegi jetekshi sport ortalyqtarynyń birine aınalýda. Qazirgi kezde qalada barlyq derlik sport túrleri boıynsha 1077 sport nysany bar. Jańa nysandardyń qatarynda ústel tennısi sport kesheni, jańa qalalyq ıppodrom jáne №20 sport mektebiniń oqý-jattyǵý kesheni bar. Sondaı-aq «Metallýrg» stadıony qaıta jóndeýden ótip, 1 sport mektebi ashyldy.
Ákimdiktiń málimetinshe, qala turǵyndaryn buqaralyq sportpen qamtý 42 paıyzdan astamdy quraıdy. Sportshyl qaýym men barsha shymkenttikter úshin eń mańyzdy oqıǵa «Ordabasy» fýtbol klýbynyń óz tarıhynda tuńǵysh ret Qazaqstan chempıony atanýy bolyp tabylady.
Memlekettik organdardyń basymdyǵy azamattardyń jaıly ómir súrýin qamtamasyz etý bolyp tabylady, onyń ishine, atap aıtqanda, jumyspen qamtýdy ulǵaıtý jáne jalaqyny arttyrý kiredi.
2023 jyly bilim jáne sport salasy qyzmetkerleriniń aılyq jalaqysy 25-30%-ǵa, densaýlyq saqtaý jáne qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý 30%-ǵa, basqa da memlekettik qyzmetshilerdiń aılyq jalaqysy 22%-ǵa ósti. Sondaı-aq, 2023 jyldan bastap jalaqysy tómen 16 myńnan astam bıýdjet qyzmetshilerine ústeme kózdelgen. Qala ákimdigi, sonyń nátıjesinde oblystaǵy ortasha jalaqy 17,6 paıyzǵa ósti dep atap ótti.
2023 jyly qala turǵyndary úshin mańyzdy oqıǵa kóp jyldar boıy qaraýsyz qalǵan «Spýtnık» qoǵamdyq saıabaǵy men «Fosfornık» mádenıet saraıynyń qala menshigine qaıtarylýy boldy. Saraı men oǵan irgeles saıabaq aýmaǵyn qalpyna keltirý boıynsha jóndeý jumystary jaqyn arada bastalady.
Jalpy, Shymkenttiń 2023 jylǵy qorytyndysy elimizdegi úshinshi megapolıstiń zaman aǵymynan qalmaı, damý jospary úlken ekenin kórsetedi.