Áleýmettik sala áleýeti

Jumyssyzdyqty azaıtatyn 11 joba

Úkimettiń 2023 jylǵy tabystardy arttyrý, jumysqa ornalastyrý jáne áleýmettik saladaǵy qyzmetiniń qorytyndylaryna qaraǵanda jetistik mol. Máselen, Memleket basshysynyń tap­syrmasymen elimizde jańa jumys oryn­daryn qurýǵa baǵyttalǵan 11 ult­tyq joba aıasynda bıyl 908,5 myń adam jumysqa ornalasty. Buǵan qosa elimizdiń barlyq aımaǵynda ákim­dikter jas kadrlar úshin jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik beretin tıisti óńirlik jumyspen qamtý kartalaryn bekitti. Bul jumys kartasynyń erek­sheligi – óńirlerdegi jumys oryndaryna sýbsıdııa beriledi. Sóıtip, qazir ju­mys berýshiler azamattardy jumysqa bel­sendi qabyldaı bastady, óıtkeni olar jergilikti bıýdjetten qosymsha qara­jat alady, al únemdelgen aqshamen óz bıznesin odan ári damytýǵa bolady.

Ýaqytsha jáne turaqty jumys oryndaryn qurý arqyly azamattardy jumyspen qamtýǵa múmkindik beretin «Birinshi jumys orny», «Urpaqtar kelisimsharty», «Kúmis jas» jobalary iske qosyldy. 2023 jyldyń qory­tyndysy boıynsha ýaqytsha sýbsıdııa­lanatyn jumys oryndaryna 196,3 myń adam jumysqa ornalastyryldy. Elimizde áleýmettik jumys oryndarǵa jatatyn jastar praktıkasy, qoǵamdyq jumystar qatarly jobalar eńbek naryǵyndaǵy túrli kedergilerdi eńserýge kómektesip, azamattardyń ártúrli áleýmettik sanattaryn kóbirek qamtýǵa múmkindik beredi. Máselen, «Birinshi jumys orny» jobasy eńbek jolyn bastaıtyn túlekterge tıimdi. Oǵan 29 jastan aspaǵan jastar qataryndaǵy jumyssyzdar jatady. Jumys izdeýshi keminde 24 aı merzimge turaqty jumysqa ornalasa alady. Al «Urpaqtar kelisimsharty» jobasy aıasynda zeınetkerlik jasqa deıingi jumyskerlerden jınaqtalǵan tájirıbe men daǵdylardy berý úshin arnaıy jumys orny qurylady.

«Urpaqtar kelisimshartyna» 35 jas­­tan aspaǵan, 2 jyl buryn bitirgen oqý oryndarynyń túlekteri qatysady. Ju­mys­tyń uzaqtyǵy 6 aıdan aspaıdy, aıaq­talǵannan keıin qatysýshyǵa turaqty jumys orny beriledi ne zeınetkerlik jasqa tolǵan qyzmetkerdiń ornyn basady. Jalaqy keminde 30 AEK-ti quraıdy.

«Kúmis jas» jobasy – jumys berýshi zeı­net­kerlik jasqa tolmaǵan 50 jastan as­qan ju­myssyz adamdardyń jalaqysyn sýbsı­dııalaı otyryp, jumysqa orna­lastyrýǵa arnalǵan jumys orny. Ju­mys­tyń uzaqtyǵy 36 aıdan aspaıdy, qaty­sýshyǵa zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin turaqty jumys orny beriledi. Jala­qyny jumys berýshi ózi belgilep, ózi tó­leıdi. Bul rette memleket alǵashqy 12 aıdaǵy jalaqynyń 70%-yn jabady. 13 aıdan 24 aıǵa deıin jalaqynyń 65%-yn, 25 aıdan 36 aıǵa deıin jalaqynyń 60%-yn jabady, biraq bul 30 AEK-ten aspaıdy.

Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»

Jalaqy men járdemaqy ósti

2023 jyly ár mınıstrlik jala­qy­ny ósirý boıynsha jumystar júr­gizgeni belgili. Bul shara negi­zi­nen azamattyq qorǵaý, medısına, bilim berý, ekologııa jáne qorǵanys salasynyń qyzmetkerleri qatarly biraz eńbek adamyn qamtıdy. Máse­len, Tótenshe jaǵdaılar mınıs­tr­ligi qutqarýshylarǵa jáne qutqa­rý­shy mindetin atqaratyn basqa da qyz­metkerlerge laýazymdyq ja­la­qysynyń 70%-y mólsherinde qo­sym­sha aqy belgiledi. Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Mem­lekettik orman kúzeti qyzmet­te­riniń qyzmetkerlerine, tabıǵat qorǵaý me­ke­meleriniń memlekettik ınspektorlaryna, janýarlar dúnıesin jáne ormandardy qorǵaý sekildi maman­dandyrylǵan uıymdardyń qyz­met­ker­lerine, balyq sharýashylyǵy mem­lekettik kásiporyndarynyń ıns­­pektorlary sekildi eńbek ada­my­nyń densaýlyqqa jáne ómirge zııan keltirý qaýpine baılanysty jumystyń qu­jat­­tary jańardy jáne laýazymdyq jala­qynyń 100% mól­sherinde qo­symsha aqy belgilendi. Ishki ister jáne qorǵanys salasynda da osyndaı jaǵymdy jańalyq kóp. Bilim salasy 2023 jylǵy 1 qyrkúıekten bastap pedagogterdiń jalaqysyn 1,3 mól­she­rinde koeffısıent belgileý ar­qyly arttyrdy. Densaýlyq saqtaý mınıs­trligi 1 qańtardan bastap qolda­nystaǵy 2,73 koeffısıentin 3,42-ge kóterdi.

Úkimet halyqaralyq tájirıbeni jáne halyqaralyq eńbek uıymynyń usynystaryn eskere otyryp, eń tómengi jalaqyny (ETJ) aıqyn­daýdyń jańa ádistemesin ázirlep jatyr. ETJ mól­sherin ortasha jalaqy men eńbek ónim­d­iliginiń kórsetkishterin paıdalana otyryp anyqtaý usynyldy. Bul tásil jumysshylardyń kirisi men óndiriletin taýarlardyń kó­le­mi arasynda naqty baılanys ornatýǵa múmkindik beredi. Bıyl áleýmettik járdemaqylar da ósti. 1 qańtardan bastap járdemaqylardyń mólsheri 8,5%-ǵa ulǵaıtý júrgizildi. Elimizde bala kútimi, múgedektigi bar (I-II), asy­raýshysynan aıyrylý jaǵdaıy sekil­di sanattar bo­ıynsha 2 mıllıonǵa jýyq adam járdemaqy alady. Atalǵan ósý osy sanattardyń bárin qamtyp otyr. Járdemaqynyń mólsheri ósip qana qoımaı, keıbir sanattardyń múm­kindikteri jetildirildi. Máse­len, bıyl bala kútimi boıynsha memle­­­ket­tik járdemaqy alý kezeńi 1 jastan 1,5 jasqa deıin ulǵaıtyldy. 2023 jylǵy 1 shildeden bastap «Altyn alqa» nemese buryn «Batyr ana» ataǵyn alǵan, I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenderimen marapattalǵan kópbalaly analarǵa beriletin jár­­demaqy mólsheri 6,4 AEK-ten 7,4 AEK-ke deıin ósti. 1 shildeden bas­tap jasyna baılanysty zeınetaqy tólemderin, múgedektigi jáne asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha Memlekettik áleýmettik járde­ma­qy­lardy, memlekettik arnaýly jár­­demaqylardy alýshylar qaıtys bolǵan jaǵdaıda jerleýge arnalǵan birjolǵy tólem mólsheri 15,7 AEK-ten 35 AEK-ke deıin ulǵaıtyldy. 1 shildede Áleýmettik kodeks zańdy kúshine enýine baılanysty osy salada kóptegen oń ózgeris boldy.

9,1 myń adamǵa grant berildi

Memlekettik organdar halyqtyń áleýmettik osal toptaǵy azamattaryn grant­tar berý arqyly óz bıznesin ashýǵa jaǵdaı jasap otyr. 2023 jyly memlekettik granttar berýdiń qory­tyn­dysy boıynsha 9,1 myń adam startaptardy iske asyrýǵa qarajat aldy. О́z bıznesin ashýǵa memleket HÁOT ókilderi úshin 400 kartalyq AEK mólsherinde grant bóledi. Bul bastapqy kapıtal jańa bıznesti bas­taý jáne damytý úshin qaıtarymsyz negizde beriledi.

«Bul granttarmen tehnologııalyq jabdyqtar, eńbek quraldary, mal jáne qus satyp alýǵa bolady. Osynyń nátıjesinde jańa tigin sheberhanalary, naýbaıhanalar, sulýlyq salondary, sút jáne basqa da óndiris oryndary ashyldy. Osylaısha, azamattar ózderiniń bıznes-áleýetin iske asyrýǵa, óndiristi jolǵa qoıýǵa jáne damytýǵa, otbasyn turaqty tabyspen qamtamasyz etýge múmkindik aldy. Mundaı tásil kásiporyndardyń ıelerine jaǵymdy áser etip qana qoımaı, jumys oryndarynyń sanyn kóbeıtedi», deıdi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri S.Jaqypova.

Buǵan qosa 2023 jyldyń naýryz aıynan bastap jastarǵa jeńildikpen shaǵyn nesıe berý tetigi bastaldy. Sha­ǵyn nesıe konkýrstyq negizde beriledi. Bıyl bul boıynsha somasy 25,4 mlrd teńgege 5,4 myń bıznes-joba maquldandy.

Eńbek adamy – erekshe nazarda

Mınıstrliktiń málimetinshe, 2023 jyly áleýmettik seriktestik týraly ke­lisimder 21 salada jasal­ǵan. Mem­leket salaýatty jáne qa­ýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamta­masyz etý jó­nindegi jumysqa erekshe na­zar aýdaryp otyr. Tıisti normatıvtik-quqyqtyq baza jetil­di­rilmek. Qazir depýtattar salalyq sarapshylarmen birlesip eńbekti qorǵaý, ekologııalyq-ónerkásiptik qaýipsizdik jáne t.b. baqylaý men qadaǵalaýdyń tolyqqandy júıesin qurýǵa baǵyttalǵan «Qaýipsiz eńbek tujyrymdamasyn» ázirlep jatyr. Bul rette eń tómengi tarıftik mól­sher­lemeler, razrıadaralyq koeffısıent­ter aýyr eńbek jaǵdaı­­la­ryndaǵy jáne zııandy ári qaýipti jumystarda isteıtin jumysshylarǵa qosymsha aqy belgilenbek.

Eńbek naryǵynda zań buzýshy­lyq­tar­dyń aldyn alý jáne boldyr­maý maqsatynda elimizdiń 3 211 ká­­­siporynǵa eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý standarttary engizildi. Qazaqstan Ká­sip­­odaq­tar federasııa­symen birle­­sip múge­dek­tigi bar adamdardy baqy­laý­shy re­tinde tartýdy kózdeıtin «Ha­lyqtyq baqylaý» áleý­met­tik jobasy iske qosyldy. Qazir bul jobaǵa 252 kásiporyn qo­syl­dy, onda 600-den asa qyzmetker ishki baqylaýdy júzege asyrady.

Sonymen qatar Memleket basshy­synyń tapsyrmasy boıynsha zııandy eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin qyzmetkerlerge arnaýly áleýmettik tólemder engizý boıynsha zańnamalyq túzetýler ázirlendi.

«Bul túzetýler adamdarǵa 55 jas­ta zııandy eńbek jaǵdaılarynan shyǵyp, tıisti áleýmettik tólemder alýyna múm­kindik beredi. 7 jyl­dan kem emes mindetti kásiptik zeı­­netaqy jarnalaryn tóleý shar­ty qarastyrylǵan. Atal­ǵan tólem­der tórt túrli qarjy kó­zinen – res­pýb­lıkalyq bıýdjet, Biryńǵaı jı­­naqtaýshy zeınetaqy qory, saq­tan­­dyrý uıymdarynyń qarajaty jáne jumys berýshiler esebinen jú­­zege asyrylady. Zeınet­ker­lik jasqa tolǵannan keıin olar jalpyǵa birdeı belgilengen zeınet­aqy alady», dedi Á.Smaıylov.

Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, 55 jastan keıin kenshiler arnaıy áleýmettik tólemder alady jáne qajet bolǵan jaǵdaıda zııandy eńbek jaǵdaıyna qatysy joq basqa jumysqa ornalasa alady. Ázirge zań jobasy Májilistiń qaraýynda, Úki­met­­tiń usynysyn olar qoldasa, bul 2024 jyly iske asady. Ázirge al­ǵashqy qadam jasaldy.

Qoryta aıtqanda, 2023 jyly áleý­­mettik sala úshin jomart jyl boldy. Álemde áleýmettik máse­le­si túbegeıli she­shilgen el bolmas, sirá? Sondyqtan halyqtyń turmys-tir­shiligi – qashanda damytýdy, únemi je­til­dirip otyrýdy qajet etetin sala.