Bala quqyna qatysty zań

Memleket basshysy balalardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdy memlekettik saıasatty iske asyrý barysyndaǵy negizgi basym­dyq­tardyń biri retinde aıqyndady. Bala quqyqtaryna arnalǵan normalar el zańnamasynda alǵash ret «Neke jáne otbasy týraly» zańynyń qabyldanýymen paıda boldy. Bala­lar­dyń quqyqtaryna arnalǵan jeke taraýdy zańǵa engizý olardy zań­namalyq qorǵaý jolyndaǵy mańyzdy qa­dam boldy.

2002 jyly elimizde «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Balanyń quqyq­tary týraly» zań qabyldanyp, ol balanyń Konstıtýsııamyzda kepildik berilgen negizgi quqyqtary men zańdy múddelerin iske asyrýǵa baılanysty týyndaıtyn qatynastardy retteıdi. Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý sa­la­syndaǵy zańnamany jetildirý, olar­dyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi sharalardy kúsheıtý, ba­la­larǵa qaty­gezdik faktilerine ýaq­tyly den qoıý, býllıngke qarsy kú­res boıynsha tu­raqty jumys júr­gi­zilip keledi.

Osy fakýltatıvtik hattamany ratıfıkasııalaý – bala quqyqtaryn odan ári zańnamalyq nyǵaıtýǵa eleý­li qadam. Bul zań Parlament Sena­ty­nyń Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıteti otyrysynda sala­lyq mınıstrliktermen birlesip jan-jaqty qaraldy. Atap aıtqanda, Bala quqyqtary týraly konvensııany elimiz 1994 jylǵy maýsymda ratıfıkasııalady jáne osy saladaǵy negizgi halyqaralyq-quqyqtyq qujat bolyp esepteledi.

Memleket basshysy 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Joldaýynda Bala quqyqtary týra­ly konvensııanyń habarlamalar rásimine qatysty Fakýltatıvtik hattamasyna qosylý týraly sharalar qabyldaýdy Úkimetke tapsyrǵan bolatyn. Prezıdent Jarlyǵyna sáıkes bıyl 7 aqpanda elimizdiń Birikken Ulttar Uıymy janyndaǵy turaqty ókili Bala quqyqtary týraly konvensııasynyń habarlamalar rásimine qatysyp Fakýltatıvtik hattamasyna qol qoıdy.

Qujat Bala quqyqtary týraly konvensııada jáne Balalardyń qa­rýly janjaldarǵa qatysýyna baılanysty, Balalardy saýdalaýǵa, balalar zınaqorlyǵyna jáne balalar pornografııasyna qatysty eki Fakýltatıvtik hattamada kózdelgen bala quqyqtarynyń buzylýy týraly shaǵymdardy qabyldaý jáne qaraýǵa óki­lettik beredi. Fakýltatıvtik hat­tamaǵa sáıkes eger balalar ne olar­dyń ókilderi, elimizdegi barlyq deń­geı­degi sottarda qaralyp, shyqqan she­shimmen kelispese, Birikken Ulttar Uıy­my­nyń Bala quqyqtary jónindegi komı­te­tine óz quqyqtarynyń buzylýy týraly shaǵymdar túsire alady.

Fakýltatıvtik hattama habarlamalardy qaraýdyń eki rásimin qa­ras­tyrady, olar – jeke jáne mem­leketaralyq habarlamalar. Bala qu­qyqtary jónindegi komıtet­ten ke­lip túsken suraýlar men paıym­daý­l­ardyń qaralý tártibi Bas pro­ký­ratýra, Ádilet jáne Syrtqy ister mınıstrlikteriniń birlesken buı­ry­ǵymen naqty reglamenttelgen.

Balalar máseleleri árqashan erek­­­­­­she nazar aýdarýdy qajet etedi, olardyń quqyqtary men bos­­tan­dyqtaryn qam­ta­masyz etý bas­ty mindetimizdiń biri eke­nin atap ótkim keledi. Osyǵan oraı, sala­lyq mem­le­ket­tik organdar naq­ty má­selelerdi memleket pen qo­ǵam resýrs­taryn ne­ǵurlym ózekti baǵyttarda, ásirese ba­la­lar quqyq­tarynyń bu­zylýynyń aldyn alýǵa asa nazar aýda­rý­ǵa tıis.

Álemniń qaı elinde bolsa da, bala­larymyzdyń kez kelgen quqy­ǵynyń buzylýyna kóz juma qara­maı, jaǵdaıdy únemi qa­da­ǵalap, jedel áreket etý qajet. Úshin­shi fa­kýl­ta­tıv­tik hattamany ratıfıka­sııalaý arqyly biz balalar qu­qyqtary men bostandyqtaryn qor­ǵaý baǵytynda taǵy bir mańyzdy qadam jasaımyz dep senimdimin.

«Bala quqyqtary týraly konven­sııaǵa habarlar rásimine qatysty fa­kýltatıvtik hattamany ratıfı­ka­sııa­laý týraly» zańynda kózdel­gen balalar quqyqtary men bostan­dyqtaryn qorǵaýdy ornyqty damy­týǵa baǵyttalǵan dep tolyqtaı aıtýǵa bolady.

Talǵat JÚNISOV,

Senat depýtaty