Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýty «Qazaqstandyqtardyń 2023 jylǵy saıası qorytyndylardy shyǵarý konteksindegi saılaý úderisine kózqarasy» atty onlaın-brıfıng uıymdastyrdy.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń 2023 jyly bastamashylyq etken saıası reformalarynyń negizgi nátıjesi dep 19 naýryzda ótken Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattarǵa saılaýdy jáne 5 qarashada ótken aýdandar men oblystyq mańyzy bar qalalar ákimderiniń qanatqaqty saılaýyn aıtýǵa boldy.
Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýtynyń dırektory Orazǵalı Selteevtiń aıtýynsha, dál osy eki naýqan EII-diń áleýmettaný zertteýiniń negizgi obektisine aınaldy.
«Zertteý aıasynda aralas saılaý júıesin engizý týraly qoǵamdyq qabyldaý deńgeıi anyqtaldy. Depýtattardy saılaýdyń jańa formaty týraly biletinderdiń kóbi (77,3%) mundaı reformalar Qazaqstandaǵy demokratııanyń damýyna yqpal etetinin málimdedi. Osylaısha, jappaı saýalnamalardyń nátıjesi boıynsha aralas saılaý júıesin qoǵam maquldap otyrǵanyn baıqaýǵa bolady. Bul rette partııa kandıdattaryna qaraǵanda ózin ózi usynýshylarǵa qoldaý deńgeıi sál joǵary ekeni tirkeledi», dedi O.Selteev.
Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýtynyń málimetterine sáıkes, otandastarymyz Parlament Májilisiniń jańa quramynan jáne barlyq deńgeıdegi depýtattardyń jumysynan olar áleýmettik problemalardyń mánin zerttep, zerdeleıtinine (36%), azamattardyń múddelerin qorǵaýǵa (31,5%) jáne halyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa (29,7%) jumys isteıdi dep senedi.
«Saýalnamaǵa qatysqandardyń besten biri jaqsy nátıjege úmittenedi, biraq bir nárse boljaýǵa áli erte dep sanaıdy (20,5%). Respondentterdiń taǵy bir bóligi depýtattardyń elektoratpen jumysta jáne ózara is-qımylda qoljetimdiligi men ashyqtyǵyna úmittenedi (17,8%). EII júrgizgen jappaı saýalnamanyń nátıjesine sáıkes, otandastarymyzdyń basym kópshiligi (83,9%) aýdandar men oblystyq mańyzy bar qalalar ákimderin tikeleı saılaý týraly ıdeıany qoldaıdy. Bul azamattardyń memlekettik basqarý úderisterine qatysýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenin moıyndaý retinde túsinýge bolady», dedi O.Selteev.
Onyń sózinshe, bul qoǵamnyń ashyq bolyp, adamdardyń sheshim qabyldaý júıesine degen umtylysynyń artyp kele jatqanyn kórsetedi. Munda azamattar jergilikti atqarýshy bılik basshylarynyń tańdaýyna tikeleı áser ete alady.
«Al saılaý týraly aqparatty alý jaǵyna toqtalsaq, azamattar aqparatty áleýmettik jelilerden (43,5%), teledıdardan (32,6%), messendjerlerden (20,5%) jáne jańalyq saıttarynan (20,2%) bilip otyrǵan. Bul aqparattyń negizgi kózi retinde áleýmettik medıanyń dástúrli buqaralyq aqparat quraldaryna qaraǵanda birtindep basym bolyp bara jatqanyn taǵy bir ret dáleldeıdi. Zertteý nátıjelerine sáıkes, aýdandar men oblystyq mańyzy bar qalalar ákimderiniń saılaýyn qoldaý halyq arasynda joǵary deńgeıde ekenin kórsetti. Osylaısha azamattardyń 90,7 paıyzy saılaýdy uıymdastyrý úderisine qanaǵattanǵanyn atap ótti», O.Selteev.
Instıtýttyń ǵylymı-teorııalyq taldaý jáne ádistemelik qamtamasyz etý bóliminiń meńgerýshisi Arman Eshmuratovtyń aıtýynsha, otandastarymyzdyń 60 paıyzǵa jýyǵy saılaýdy qandaı da bir túrde baqylaǵan. Al árbir úshinshisi saılaýdy muqııat qadaǵalaǵanyn jetkizgen.
Respondentterdiń 29 paıyzy saıasattan tys bolǵandyqtan saılaý úderisine qyzyǵýshylyqtyń tómendigin atap ótti. Zertteý nátıjesine súıensek, halyq elektoraldy kontentti kóbine áleýmettik jeliler arqyly alady, ıaǵnı 52,3 paıyzdy qurap otyr. Respondentterdiń 51,4 paıyzy saılaý úderisin dástúrli buqaralyq aqparat quraldary arqyly baqylaǵan.