BALÝANNYŃ BAǴY — BAPKERINDE

Jaqynda grek-rım kúresinen ulttyq qurama Tbılısıde ótken “Altyn Gran-prı” halyqaralyq týrnırine qatysyp qaıtty. Bul básekede bas bapker Muratbek Qasymhanovtyń jigitteri jaqsy beldesip, bir altyn, bir kúmis jáne eki qola medaldi jeńip aldy. Osyǵan baılanysty biz Grýzııadan kelgen ulttyq quramanyń bas bapkerimen kezdesip, balýandardyń qazirgi baby, elimizdegi grek-rım kúresiniń jaǵdaıy jóninde áńgimelesýdi jón kórip edik. – Aldymen Grýzııada ótken týrnır jóninde aı­typ berseńiz. Onda qazaq balýandary qalaı kúresti? – Bul týrnır halyqaralyq Kúres túrleri qaý­­­ymdastyǵynyń uıymdastyrýymen jyl saı­yn Olımpııa oıyndarynyń chempıony Gıvı Kar­­­tozııa men álemniń eki dúrkin chempıony Vahtang Bala­vad­zeniń júldesi úshin ótkiziledi. Onyń jeńim­paz­dary men júldegerlerine qomaqty syı­aqy ber­i­ledi. Mine, osy synda bizdiń balýan­da­rymyz bir al­tyn, bir kúmis jáne eki qola medal­­di jeńip al­dy. 66 kılo salmaqta Aıbek Eńsehanov altyn júldeni, dál osy salmaqta beldesken taǵy bir balýanymyz Darhan Baıahmetov qola júldeni, 74 kılo salmaqta kilemge shyqqan Ashat Dil­mu­hamedov kúmis medaldi ıelense, Roman Meleshın úshinshi oryndy qanaǵat tutty. Jalpy, biz bul týr­nırge jaqsy daıyndyqpen bardyq. Oǵan qa­tysý úshin demeýshilerimiz kómektesti. Olar bol­masa, bizdiń kúrestiń jaǵdaıy qıyn bolar edi. Osy jeńisterdiń bári solardyń arqasynda kelip jatyr. – Munyń aldynda Úndistanda ótken Azııa chempıonatyna, basqa da halyqaralyq jarystarǵa qatysyp qaıttyńyzdar ǵoı. Osylarǵa balýan­dardy irikteý qalaı júrgiziledi? Boks sııaqty eki-úsh qurama bar ma? – Ondaı quramalar bolashaqta bolady. Al aýyr salmaqtaǵy balýandar tapshy. 120 kıloda Nurmuqan Tinálıev, 96 kıloda Áset Mámbetov, Mar­ǵulan Ásembekov, Erulan Ysqaqov, 84 kıloda Alzahor О́zdıev, Jańabergen Qabdeshev, Andreı Samohın bar. Biz olardy ózderiniń arasynda kúres­tirip, jarystarǵa aparamyz. Aýyr salmaqta balýandarymyzǵa demeýshiler bolmasa, jaǵ­daıy­myz qıyn bolar edi. Taǵy da mesenattarymyzdy aıtqym keledi. Osy jerde Marat Turlyhanovtyń kórsetip jatqan qoldaýyn aıtar edim. Qazir ol ózi demeýshi bolyp, jattyqtyrýshylar taýyp, balýandardy Reseıge aparyp júr. Al Reseıde kez kelgen balýanǵa esik ashyq emes qoı. О́ıtkeni, olar óz taktıkalaryn eshkimge kórsetkisi kel­meı­di. Dáýlet Turlyhanovtyń da eńbegi kóp. Ol kisi Reseıdiń Kúres túrleri federasııasynyń bas­shy­sy Mıhaıl Mamıashvılımen sóılesip, eki balýa­ny­myzdy Máskeýge jattyǵýǵa jiberdi. Qazir Áset Mámbetov pen Nurmuhan Tinálıev sonda jat­ty­ǵyp júr. Al kishi salmaqtarda quramalar bar. – Kúreske aýyl balalary kóp keletini belgili, olardyń arasynda oń nátıjeler kórsetip júrgenderi bar ma? – Qazir kúrestegi balýandardyń bári aýyldan shyqqandar. Olar aýyldan sport mektepterine keledi. Sonda bilim alyp, jattyqqan soń, jarys­tarǵa qatysady. Sol jarystarda kózge tússe jastar quramasyna alynady. Eger odan birinshi bolyp jatsa, Olımpııalyq ortalyqqa barady. Sodan keıin ol jerden ulttyq quramaǵa iligedi. Oǵan utyp, utylyp júrgender ilige bermeıdi. Ýaqytynda jattyǵyp, rejim saqtap, turaqty nátıjeler kórsetip júrgender ǵana alynady. Biz eshkimniń ádemi kózine, jaqsy minezine qaramaı­myz. Minez degen mamandyq emes. Sosyn myna bala utty eken dep quramaǵa almaımyz. Biz ony ábden tekserip, aqylyna qarap alamyz. О́ıtkeni, oǵan árqashan básekeles balalar tabylady. – Bapkerler men balýandar arasynda tyǵyz baılanys bar ma? Olar qandaı aqyl-keńesterin aıtady? – Bizge ataqty bapker Vadım Psarev ádisterin kórsetip turady. О́zimiz de ol kisimen jıi habar­lasamyz. Baǵymyzǵa jolyqqan, qazaqtyń mańdaıyna buıyrǵan Dáýlet Turlyhanovty jaqsy bilesizder. Ol kisiniń qany qyzyp kete me, keıde ózi kostıýmin sheship, kilemge shyǵyp ketedi. Osy mamandar jattyǵý zaldaryna kelse, balýandardyń rýhy kóteriledi. Sony bir jetideı umytpaı, aıtqan aqyldaryn, keńesterin qaıtalap júredi. Mysaly, Dáýlet Bolatuly shetelde me, qaı jerde júrse de, tún ortasynda da te­­­lefon soǵyp, balýandardyń salma­ǵyn, jaǵdaıyn surastyryp, myna bala bylaı bolyp jatyr, oǵan kómektesý kerek dep jatady. Al Bekzat Sarmanov federasııa tara­pynan balýan­darǵa qarjylaı kómek berip jatyr. Áńgimelesken Dastan KENJALIN. ÁLEM ChEMPIONY ÁRKIM BOLMAIDY Búgin Ońtústik Afrıka Respýblıkasynda jer-júziniń barlyq halyqtary jaqsy kóretin fýtboldan álem chempıonaty bastalady. Onyń alǵashqy matchy Iohannesbýrgtiń 95 000-ǵa jýyq adam sııatyn “ Sokker sıtı” stadıonynda alań ıeleri men Meksıka quramalarynyń arasynda ótedi. Bul kezdesýdiń buryńǵy Keńes Odaǵynyń quramynda bolǵan elder úshin bir ereksheligi, matchta FIFA-nyń ózge ókilderimen birge Azııa atynan ózbekstandyq Ravshan Ir­matov ta tórelik jasaıdy. Kezdesýde ol qaptaldaǵy tóreshiniń mindetin atqarady. Ravshan álem chempıonaty tarıhynda bıylǵy básekeniń eń jas tóreshisi bolaıyn dep tur. Onyń jasy – 32-de, al chempıonattyń eń jasy úlken tóreshisi 42 jastaǵy ıtalıandyq Roberto Rozettı bolmaq. Qazir álem chempıonatyna 2,2 mln. bılet satylypty. Mamyr aı­yn­da deıin FIFA bıletterdi ınter­net arqyly saýdalaǵan eken. Sonda qansha bılet satyldy deısizder ǵoı, bar bolǵany – 500 000 bılet. Sony eskerip, trıbýnanyń bos bola­ty­nyna qaýiptengen FIFA bıletterdi ekiniń biri ınternetke kire bermeıtin ońtústikafrıkalyqtarǵa ashyq saýdalaǵandy jón kóripti. Sonyń nátıjesinde qazir jergilikti halyqqa 925 437 bılet satylsa, AQSh azamattary 118 945 bılet alǵan eken. Jalpy, OAR kúndelikti tártip má­selesin aıtpaǵanda, álem chempıo­natyn laıyqty deńgeıde ótkizýge tas-túıin daıyn tur. Máselen, dúı­senbi kúni polısııa 3 200 aǵylshyn fana­tynyń tól­qu­jatyn tárkilep alsa, 10 argen­tı­nalyq jankúıerdi Iohan­nes­býrgtiń áýejaıynan “birin­shi reıs­pen” elderine qaıtaryp jiberipti. Degenmen, osyndaı oqys oqı­ǵa­lar bolyp jatsa da chempıonatqa kel­gen týrısterdiń kóńil-kúıleri kóte­rińki, bári de qonaqúılerge or­nala­­syp, tórt jyldyń basty bá­sekesin tamashalaýdy taǵatsyzdana kú­týde. Qazir olardyń bárin alań­da­typ otyr­­ǵan másele, bıylǵy do­da­nyń chempıo­­ny qaı eldiń bola­ty­nyn­da. Osy oraı­da ÝEFA prezı­den­ti Mıshel Pla­tı­nı jarys­tyń bas júldesin Brazılııa, Ispanııa nemese Anglııa jeńip ala­tynyn aıtsa, Italııanyń bas bapkeri Marchello Lıppı Brazılııanyń, odan basqa Gollandııa, Germanııa, Italııa men Fransııanyń atanatynyna se­nimdi. Al Portýgalııanyń bas bapkeri Karlýsh Keırýsh álem chempıony Argentına bolady degen pikirde.