Munaı naryǵyn qandaı ózgeris kútedi?

3 jeltoqsan kúni ótken referendýmda Venesýela halqy daý-damaıly jerdi qosyp alaıyq dep daýys beripti. Venesýela basshysy Madýronyń bul pıǵyly halyqaralyq uıymdar tarapynan úlken synǵa ushyrap jatqany da belgili. Al jer daýy bolsa munaı na­ryǵyna eleýli áserin tıgizip jatyr. OPEK málimeti boıynsha Gaıana munaı óndirý boıynsha álemde – 30, al Venesýela 21-orynda. 

Soǵan qaramastan halyqaralyq agent­tikter áli de boljamdy joǵary deń­geı­de ustap otyr. Máselen, FITCH Izraıl-Palestına qaqtyǵysyna aı­ryqsha nazar bóle otyryp, munaı baǵasy barreline 120 dollarǵa deıin kóteriledi degen optımıstik kózqarasta. FITCH óziniń qyrkúıektegi boljamynda 2024 jyly munaı ortasha alǵanda 75 dollar turady, al 2025 jyly 70 dollarǵa deıin tómendeıdi degen bolatyn.

«Qarashada Iran men Vene­sýela munaı óndirisin táýligine 90 myń barrelge deıin ulǵaıtty. AQSh-taǵy óndi­ris te rekordtyq deńgeıge jetti. Eldegi munaı ón­dirisiniń boljamy 2023 jyly táý­ligine 12,9 mln barrelden 12,93 mln barrelge deıin kóte­ril­di. Taıaý Shy­ǵystaǵy negizgi ón­di­rýshilerden AQSh-qa jáne At­lant basseıniniń basqa elderine ja­han­dyq munaı jetkiziliminiń aýy­sýy, sondaı-aq Qytaı men onyń damyp kele jatqan munaı-hımııa sektorynyń munaı suranysyna basym áseri jahandyq mu­naı saýdasyna eleýli áser etedi. Sýes­­tiń shyǵysyndaǵy naryqtar Ýkraı­naǵa basyp kirgennen keıin Reseı aǵyn­darynyń kóp bóligin, sondaı-aq ósip kele jatqan ırandyq eks­porttyq jet­ki­zilimderdi sińi­rip aldy. Biraq qazir Atlant basseı­ninen munaı men gaz kon­den­saty­nyń ulǵaıýyna beıimdelýi kerek. Rapidan Energy Group deregi boıynsha, OPEK-ke kirmeıtin elderden munaı jetkizý 2030 jylǵa deıin ár jyly táý­ligine 700 myń barrelge kóbeıip oty­rady. Buǵan AQSh, Gaıana jáne Brazı­lııadaǵy óndiristiń ulǵaıýy sebep bolady», deıdi AERC.

Sarapshylardyń aıtýynsha, OPEK+ elderiniń munaı óndirisin qysqartýdy 2024 jyldyń birinshi toqsanyna deıin sozýy (táýligine 1,66 mln barrelge) munaı baǵasy­na qoldaý kórsetýge kó­mektesti. Jel­­toqsannyń basynda munaı ko­tı­rovkalary barreline 25 dol­lar­ǵa deıin tómendedi. Sóıtip, al­ty aıdaǵy eń tómengi deńgeıdi kórsetti.

Jeltoqsanda OPEK qarasha aıynan bastap 2023 jyly munaıǵa álemdik suranystyń kúnine 2,46 mln barrel jáne 2024 jyly kúnine 2,25 mln barrel kóleminde ósý boljamyn saqtap qaldy. Munaıǵa degen jalpy álemdik suranys ortasha alǵanda 2023 jyly kúnine 102,1 mln barrel, al 2024 jyly kúnine 104,4 mln barrel bolady degen boljam bar.

«OPEK munaı baǵasynyń qazirgi quldyraýy suranysqa baılanysty týyndaǵan shekten tys qaýiptenýden dep esepteıdi jáne 2024 jyly munaı tutyný joǵary bolady degen óz boljamynda qalady. Bul rette OPEK-tiń munaı óndirisi qarashada kúnine 57 myń barrelge tómendedi. Buǵan Iran, Angola jáne Nıgerııadaǵy óndiristiń azaıýy áser etti. Áıtpese OPEK-ke kirmeıtin elderden suıyq kómirsýtekterdi jetkizýdiń ósý boljamy jeltoqsan aıyndaǵy esepte ózgerissiz qaldy – 2023 jyl­ǵa kúnine 1,8 mln barrel deń­geıinde. 2023 jyly suıyq kómir­sý­tek jetkizý ósiminiń basty draı­verleri AQSh, Brazılııa, Qazaq­stan, Norvegııa, Gaıana, Meksıka jáne Qytaı bolyp qala beredi. 2024 jyly bul elderdegi óndiris taǵy da artady, biraq kúnine 1,4 mln barrelden asa qoımaıdy dep kútiledi», deıdi AERC.

Halyqaralyq energetıkalyq agenttik bolsa ahýalǵa birshama joǵary kóńil kúımen qaraıdy. Agenttiktiń jeltoqsan aıyndaǵy esebinde 2023 jyly munaıǵa degen suranys táýligine 101,7 mln barrelge deıin ósedi dep kórsetilgen. Biraq bul makroekonomıkalyq klımattyń odan ári álsireýiniń áserin jasyrady. Sarapshylar boljamynsha, baıaýlaý 2024 jyly da jalǵasady: munaıǵa degen jahan­dyq suranys eki ese, kúnine 1,1 mln barrelge deıin qysqar­maq, óıtkeni iri elderdegi IJО́ ósi­mi úrdisten tómen kúıde qalyp otyr.

AERC tórt model negizinde Brent markaly munaı baǵasyna qatysty teńdes­­ti­rilgen boljam jasaıdy. Alyn­ǵan ná­tı­jelerge sáıkes, 2023 jylǵy 15 jel­toq­sannan 2024 jylǵy 26 qańtarǵa deıin Brent markaly munaıdyń shamaly aýyt­qýymen baǵanyń oń dınamıkasy kútiledi.