Ol jaıynda bireýden suraı qalsań «aqjarqyn jigit edi» deıdi. Shyǵarmashylyǵy jaıyna kelgende aldymen feletonıst ekendigin, qarymdy jýrnalıst-jazýshy ekendigin aıtady.
Iá, «Oqpan» atty romany men «Dert» povesin kezinde ádebı orta jyly qabyldap, oqyrman tarapynan da óz baǵasyn alǵan týyndylar ekenin bilemiz. «Qaısar ǵumyr» atty radıodramasynyń orny bólek. Ásirese erterekte «Lenınshil jas» gazetinde jarııalanǵan «Kisikıik» atty maqalasy keńestik kezeńdegi quqyq qorǵaý salasynyń kemshilikterin áshkerelep, qoǵamdy dúr silkindirdi. Ońlasyn Ámirqulovtyń esimi sol kezeńde jan-jaqty tanylyp úlgergen edi.
Ol áldeqandaı áńgime bastar aldynda rahattana kúlip alady. Sálden keıin onymen birge óziń de jadyrap sala bergenińdi baıqamaısyń. Aqkóńil, ańqyldaqtyǵyna qosa baladaı ańǵaldyǵy taǵy bar. Eń bastysy, ol eshkimge joq dep aıta almaıtyn adam edi. Al jasaǵan jaqsylyǵyna alǵysyńdy bildirseń, júre tyńdaıdy. Tipti mán bermeıdi. Tek basqalardy rıza qylý úshin ómirge kelgen jan tárizdi. «Sosıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetiniń quqyq bólimindegi jýrnalıstik qyzmeti, adam quqyǵy jaıynda sóz qozǵasa, sońy taýsylmas hıkaıattarǵa ulasady.
Ońlasynnyń maǵan da zor shapaǵaty tıgen. Biraq ony ózi sezbeı ketken sııaqty kórinedi de turady. Kezdese qalǵanda sol oqıǵany ylǵı esine salatyn edim. Mán bermeıdi. Umytyp qalǵan shyǵar deımin. Álde bireýge jasaǵan jaqsylyǵyn mindetsinbeıtin qarapaıymdylyǵy ma eken? Ol jaǵy maǵan kúni búginge deıin túsiniksizdeý.
Sekseninshi jyldardyń orta sheni. «Jalyn» baspasynda redaktor bolyp isteıtinmin. Ol jyldary pýblısıstıkalyq janrda jazylǵan avtorlar toptamasy jıi uıymdastyrylady. Solardyń birine jaýaptymyn. О́ńdeý, suryptaý barysynda kóp shyǵarmalardyń ishinen O.Ámirqulov degen avtordyń maqalasy salmaqtylaý kórindi. Rıza kóńilmen qol qoıyp, óndiriske jiberdim. Kitap shyqqannan keıin ǵana Ońlasynmen tanystyǵymyz bastaldy. Birden ejelgi dosyndaı ózimsinip, aǵyl-tegil sheshilip qoıa berdi. «Tym aqkóńil adam eken-aý!» deımin ishimnen. Quqyq qorǵaý taqyrybyna jazǵan maqalalary men feletondary, ádiletsizdikke qarsy kúres jaıyna kelgende tipti ekpindep ketedi. «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetindegi basshylary – Balǵabek Qydyrbekuly, Sherhan Murtaza, Núrıden Múftahovtardy ustaz tutady. «Jalyn» baspasynyń dırektory Seıdahmet Berdiqulov týraly da jyly pikirlerin tógip-tógip tastady.
«Jalyn» baspasyndaǵy úı kezegim taqap qalǵan. О́zim propıskada turatyn jerge aýyldaǵy sheshemdi tirkete almaı júrgenmin. Qalalyq ishki ister basqarmasyndaǵy osy máselesimen aınalysatyn bastyqsymaq qujattarymnyń shekesine «tórt sharshy metr jetpeıdi» dep kórsetip, aýdandyq ishki ister bóliminiń tólqujat qyzmetkeri «Bálenbaevanyń nazaryna» dep qol qoıyp, shyǵaryp salǵan.
Keńestik kezeńde Almaty – jabyq qala. Tólqujat tirkeýine turý – qazaqtar úshin qııamet-qaıymnyń ózi. Birde, sóz arasynda osy jaıynda aıtyp qalyp edim, Ońlasyn: «Ol kisini men jaqsy tanımyn. Kettik», dedi. Salyp uryp I Almaty jaqtaǵy aýdandyq partııa komıtetine alyp keldi. Bizdiń barar jerimiz aýdandyq ishki ister basqarmasy edi ǵoı degenimshe bolǵan joq, ekinshi qabattaǵy Bálenbaevanyń bólmesine kirdik. Orta jastaǵy áıel adam jyly qabyldady. Ońlasyn apyl-ǵupyl kelgen buıymtaıymyzdy baıandaı jóneldi. Bastyq áıel meniń qujattarymdy qolyna alysymen:
– Sizder maǵan qatelesip kelip otyrsyzdar. Bul qujat osy aýdannyń ishki ister bólimindegi menimen famılııalas adamǵa jiberilipti, – dedi.
Ańtarylyp qaldyq. Jıǵan-tergen qaǵazdarymnyń ishki-syrtqy «syryn» Ońlasynǵa egje-tegjeıli túsindirmegenime, býynsyz jerge pyshaq urǵanyma ókinip men otyrmyn. Biraq ol sasar emes. Ádettegi ańqyldaq kóńilimen ózimsine jymıyp:
– Onda sol kisige bir aýyz ótinish aıtyńyz. Sizdiń sózińizdi jerge tastamaıdy ǵoı, – dedi.
Elge tanymal «SQ»-nyń belgili jýrnalısi bolǵandyqtan ba, álde Ońlasynnyń jeke basyn qurmettegendikten be, ol kisi aýdandyq ishki ister bólimindegi famılııalasyna telefon shalyp, bizdiń qatelesip ózine kelgenimizdi, degenmen múmkindik bolsa kómektesip jiberýin surady. Sóıtip, máselem aıaqastynan sheshildi. Qýanysyp tarqastyq. Bir jyldan keıin, eki bólmeli páter kezeginde turǵan men ózimmen birge tólqujat tirkeýindegi sheshemniń esebinen, sol qarsańda dúnıege kelgen ekinshi sábıimniń esebinen tórt bólmeli páterge ıe bolyp, búkil áýletimiz máre-sáre boldyq ta qaldyq.
Kezdesken saıyn Ońlasynǵa: «Meniń úıimniń bir bólmesi ózińizdiki. Úıdegi jeńgemizben birge kez kelgen ýaqytta kelip, qonyp ketseńizshi» deımin. Qolymdy qysyp, máz bolady da, aǵyl-tegil basqa áńgimege aýysady.
Ádette, eki qazaq tanysa qalsa, oraǵyta kelip aldymen qaı jaqtan ekenin bilip alady emes pe. Odan keıingisi ózinen-ózi belgili. Ońlasyn bir sózinde Jambyldan ekenin aıtqan. Men ony Almaty oblysynyń Jambyl aýdany dep túsinippin. Iаǵnı Seıdaǵa-Seıdahmet Berdiqulovtyń jerlesi dep qabyldaǵam ǵoı. Jambyl oblysynan ekenin taıaýda ǵana estidim.
«Osy Ońqań meni de Seıdaǵańnyń jerlesi nemese aǵaıyndasy dep júr me eken?» degen oımen bir-eki ret týǵan ólkem Semeı jaıynda, ol jaqta ótken aýyrlaý balalyq shaǵym týraly ádeıi áńgime qozǵaǵam. Ol uıyp tyńdady da, sol baıaǵy aqkóńil qalpynan taımady.
Osy ǵumyrynda qansha adamǵa appaq kóńilin jaıyp salyp, qansha adamǵa jaqsylyq jasaǵanyn bilmeımin, biraq birde, jumyssyz júrgen kúnderinde dos-jaran, jerles, aǵaıyndarynan kóńili qalǵanyn da aıtqan edi. Baıaǵy jaqsylyǵyna jaqsylyq qaıtaryp, dostyq paryzymdy óteıtin sátim týdy-aý dep jan-jaqqa shapqylaǵanymnan eshteńe shyqpady. О́kindim. О́zimdi qadirleıdi, sózimdi qadirleıdi dep júrgen syılastarymnyń kóbisi qurǵaq ýádeden ary asa almady. Ońqańdy jumysqa ornalastyra almadym. Renjidim, ómirge keıidim. Aqkóńil, adal jandardy kezinde baǵalamaı, ómirden ótken soń ótirik óksıtinderge kúıindim. Keıingi kezde aqkóńil adamdardyń aldynda ózimdi qaryzdar sezinetindeımin. Ańqyldaǵan bireýlerdi kórsem, Ońlasyn Ámirqulov esime túsedi. Baqıǵa attanǵan jandy da izdeıtin keziń bolady eken. Myna ómirde Ońqańnyń orny oısyrap turǵandaı kórinedi.
Menińshe, búkil adamı qasıettiń, ulttyq qundylyqtyń bári appaq kóńilden bastaý alady. Onsyz azamattyq jaıynda sóz qozǵaýdyń ózi artyq sııaqty.
Serik JUMABEKULY