Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy Joldaýynda kreatıvti ındýstrııany ekonomıkany órkendetetin, halyqty jumyspen qamtýǵa yqpal etetin baǵyt retinde atap kórsetken edi. Keıingi jyldary elimizde bul salaǵa erekshe kóńil bólinip keledi.
«Qazirgi zamanda azamattardyń shyǵarmashylyq áleýetine jáne zııatkerlik kapıtalyna arqa súıeıtin «kreatıvti óndiris» salalary shynaıy ınklıýzıvti ekonomıkany damytýdyń qaınar kózi sanalady. Bul az deseńiz, kreatıvti ekonomıka daryndy ári shyǵarmashyl adamdardy ózine tartatyn iri qalalardyń damýyna yqpal etýshi kúshke aınaldy. Qazaqstanda bul sala áli damymaǵan. Kreatıvti ındýstrııanyń ishki jalpy ónimdegi úlesi bir paıyzǵa da jetpeıdi, jumyspen qamtý salasyndaǵy úlesi óte tómen. Degenmen darynymen búkil álemdi moıyndatyp júrgen otandastarymyz az emes. Biz elimizde kreatıvti ekonomıkanyń jan-jaqty damýyna barlyq jaǵdaıdy jasaýymyz kerek. Sonyń ishinde zııatkerlik menshikti qorǵaıtyn quqyqtyq tásilder qajet. Bul – óte mańyzdy másele», degen edi Q.Toqaev.
Osy oraıda Prezıdent Joldaýda birqatar tapsyrma berdi. Máselen, qazirgi tańda kreatıvti ındýstrııa ortalyqtary 3 iri qalada (Astana, Almaty, Shymkent) shoǵyrlanǵanyn, óńirler nazardan tys qalyp otyrǵanyna toqtaldy. Memleket basshysynyń paıymdaýynsha, daryndy azamattardy ózine tartatyn oryndar, ıaǵnı kretıvti ındýstrııa ortalyqtary barlyq oblys ortalyǵynda bolýǵa tıis. Onda kreatıvti adamdardyń óz ónimin kommersııalandyrýyna kómek kórsetilýi kerek.
«Kreatıvti ındýstrııa sýbektileri óndiris ereksheligine baılanysty kásipkerlikti qoldaý baǵdarlamalaryna tolyq qatysa almaıdy, qarjylaı kómek te ala almaıdy. Olarǵa qoldaý kórsetýge arnalǵan sharalardyń jeke toptamasyn ázirleý qajet dep sanaımyn», dedi Q.Toqaev.
Memleket basshysynyń kreatıvti ındýstrııany damytý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda qyzý jumys bastaldy. Máselen, Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Ulttyq ekonomıka jáne Qarjy mınıstrlikterimen birge keshendi shara qabyldady.
Sala basshysy Aıda Balaevanyń aıtýynsha, negizgi maqsat – shyǵarmashylyq sýbektilerine salyqty jeńildetý. Osy keshendi jumystyń nátıjesinde Úkimet arnaıy qaýly qabyldady. Qujatqa sáıkes, 40 qyzmet túri arnaıy bólshek salyq rejimine ótti. Iаǵnı bıznes KTS, jeke tabys salyǵy, QQS tóleýden bosatyldy.
«Atalǵan qyzmet túrlerimen aınalysatyn sýbektiler endi biryńǵaı salyqty ǵana tóleıdi. Bul jeke kásipkerler úshin 2 paıyzdan 4 paıyzǵa deıin, JShS úshin 8 paıyzǵa deıin bolady. Tek kompanııanyń jyldyq aınalymy 2,2 mıllıard teńgeden aspaýy, al shtatta 200 adamnan kóp bolmaýy qajet. Salyqty jeńildetý kıno, beınekontent pen telebaǵdarlamalardy óndirýge jáne odan keıingi óndiriske, mýzykalyq shyǵarmalarǵa dybys jazý men basyp shyǵarýǵa, teatr jáne mýzeı ónerine, sáýlet jáne dızaınǵa, qolóner buıymdaryna, halyq shyǵarmashylyǵyna jáne kádesyılar óndirisine áser etedi.
Osy qoldaý sharasyn ázirleý barysynda halyqaralyq tájirıbeni muqııat taldaǵanymyzdy atap ótkim keledi. Eń ozyq elderdiń (Ulybrıtanııa, Germanııa, Ońtústik Koreıa) tájirıbesi kreatıvti ındýstrııany damytý úshin salyqty jeńildetýge erekshe mán berý kerektigin kórsetedi. Atalǵan jumys – salany aýqymdy damytýǵa baǵyttalǵan alǵashqy qadamdardyń biri. Bul osy saladaǵy ıgilikti bastamalardyń biri dep bilemiz», deıdi Mádenıet jáne aqparat mınıstri A.Balaeva.
Kreatıvti ındýstrııaǵa elimizde endi-endi den qoıylyp keledi. Ázirge bul salany ekonomıkanyń draıveri dep ataý qıyn. Damyǵan elderdegideı Qazaqstan qomaqty paıda taýyp otyrmaǵany da túsinikti. Májilis depýtaty Danabek Isabekov munyń birneshe sebebin aıtady. Birinshiden, el turǵyndary kóz kórip júrgen bıznes túrlerinen ózgesine bet bura bermeıdi.
«Máselen, jumyspen qamtý ortalyqtaryna usynylǵan bıznes-ıdeıalardy qarasaq, tigin tigý, tort pisirýden aspaıdy. Árıne, bul baǵytta jumys istep, tabys tapqanyna qarsy emespiz, qaıta qýanamyz. Biraq ekiniń biri aınalysýǵa qoljetimdi bolǵandyqtan, báseke joǵary, qajyrly eńbekti talap etedi. Sondyqtan kreatıvti ındýstrııanyń múmkindikterin halyqqa jan-jaqty túsindirý jolǵa qoıylǵany durys», deıdi D.Isabekov.
Ekinshiden, depýtat kreatıvti ekonomıka salasyn jetildirýdiń zańdy tetigi áli naqtylanyp, júıelenbegenin alǵa tartady. Kreatıvti bıznesti memlekettik qarjylaı qoldaý, ınvestısııa salǵandaǵy jeńildikter qarastyrýdy usynady.
«Úshinshiden, kreatıvti ekonomıkaǵa jatatyn bıznes túrlerin qaıta qarap, aýqymyn keńeıtý kerek. Máselen, Taılandta kreatıvti salaǵa ulttyq taǵamdar men medısınany qosady. Bul jaǵyn da qaıta qarastyrǵan jón. Tórtinshiden, Koreıada kreatıvti kontent agenttigi (KOCCA) salanyń damýyna jaýapty. Bul vedomstvo kınoındýstrııa salasynan bastap dybys jazý men mýzyka óndeý, kompıýter jáne vırtýaldy oıyn túrlerine deıin súıemeldeıdi. Búginde Ońtústik Koreıada kreatıvti ındýstrııa jetekshi sala sanalady. Osyndaı tájirıbeni eskerip, bizdiń elde de arnaıy agenttik qurý mańyzdy. Almaty qalasynyń Kreatıvti ındýstrııa basqarmasynyń tájirıbesin zerdelep, ózge oblystarda da qurý kerek», deıdi D.Isabekov.
Byltyr kúzde Almatyda «New media forum» ótkeni belgili. Jıynda kreatıvti ekonomıka máseleleri jan-jaqty talqylanǵan-dy. Sol jıynda ánshi, ssenarıst, prodıýser, «Orda» tobynyń múshesi Erbolat Bedelhan tushymdy oı aıtty. Onyń paıymdaýynsha, kreatıvti ındýstrııany damytý úshin jeke keńistik qajet.
«Qazaq tilin medıakeńistikke shyǵarmaıynsha, biz derbes bola almaımyz. Álemdik naryqqa ózimizdiń tilimizben shyqpasaq, ózimizdiń keńistigimizdi qalyptastyrmaıynsha, biz ózimizdi tanyta almaımyz. Osy rette Koreıany alyp qaraıyq. О́z tilinde ánin aıtady, óz mádenıetin usynady, búkil álemge ózin tanyta aldy. Shartarapty jaýlap alǵannan keıin, aǵylyshyn tilin de qoldana bastady. Osylaısha, álemdik naryqta óziniń tili arqyly ózderin tanyta bildi», deıdi E.Bedelhan.
Ánshi qazaq tilindegi kreatıvti ekonomıka damysa, túrki memleketterine de yqpaly tıetinin alǵa tartady. Mundaı jaǵdaıda salanyń aýdıtorııasy 200 mln-ǵa deıin artýy múmkin. Csenarıst, júrgizýshi, prodıýser Marat Oralǵazınniń pikirinshe, keıingi jyldary qazaq tilindegi kontentti kóretinder sany artyp keledi. Degenmen qazaq tilinde kreatıvti ındýstrııamen aınalysatyndarǵa úlken jarnama berýshiler nazar aýdarmaıdy.
«Qazaqsha kontentke jarnama berýshiler kóp kele bermeıdi. Máselen, orystildi blogerler «Samsung», avtokólikterdi jarnamalap júrse, qazaq tilindegi blogerler pıssa, donerlermen shekteledi. Iаǵnı jarnama berýshiler 90-jyldardaǵy qazaqshaǵa eshkim qaramaıdy degen eski kózqarasta qalyp qoıǵan. Sondaı-aq jarnama berýshiler qazaqtildi kontent kórermenniń satyp alý múmkindigi joq dep oılaıdy. Bul – jańsaq pikir. Kólik salondary men tehnıka dúkenderinde kóbine qazaqtar saýda jasaıtynyn túsinbeıdi. Olar ózderiniń naqty tutynýshylary kim ekenin bilmeı otyr», deıdi M.Oralǵazın.
Qoryta aıtqanda, kreatıvti ındýstrııany damytý ekonomıkaǵa tyń serpin beretini anyq. Keıingi jyldary qazaq tilinde kontent jasaýshylardyń da, kórermenderdiń de artqanyn eskersek, bul salanyń múmkindigi mol. Quzyretti mekemeler atalǵan salany zańnamalyq turǵyda naqtylaýǵa kúsh salyp jatyr, endigi mindet – jumysty jetesine jetkizip oryndaý.