Qańtardyń alǵashqy kúnderi Aqtóbe qalasynyń irgesindegi Qyzyljar aýylynda bolǵan qaıǵyly oqıǵa biraz jurtty dúrliktirgeni ras. Eldi mekendegi dúken janynda túngi 11-ler shamasynda on jigittiń arasyndaǵy bolǵan tóbeles eki kolledj stýdentiniń ólimimen aıaqtalǵan edi.
Áleýmettik jelide tutanǵan janjaldan keıin jeke kezdesýge kelgen ashýly toptyń arasyndaǵy áskerden oralǵan ekeý kolledjdiń 17 jastaǵy balalaryna pyshaq silteıdi. Jedel járdem aýrýhanasyna jetkizilgen tórt balanyń ekeýi qaıtys bolsa, ekeýiniń ómirin dárigerler arashalap qaldy. Adam óltirý babymen qylmystyq is qozǵalyp, alty bala qamaýǵa alyndy.
Osydan keıin oblys aýmaǵynda kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyqqa qarsy reıd bastalyp, bir apta ishinde túngi ýaqytta júrgen 170 jasóspirim polısııa bólimderine jetkizildi. Kompıýterlik klýbtar men oıyn-saýyq oryndarynda júrgen kámeletke tolmaǵan 134 balanyń ata-anasy polısııa departamentine shaqyrtyldy. Beımezgil ýaqytta kóshe kezip júrgen jetkinshekterdiń qaltasynan eki pyshaq, bir bıta, bir gaz ballony tabyldy. Máselen, 16 jastaǵy eki kolledj stýdenti jınalmaly pyshaqty qaltalaryna salyp júrý sebebin tártip saqshylaryna túsindire almaǵan. Quqyq buzýshylyqqa barǵan jetkinshekterdiń kóbiniń áke-sheshesi aýylda turatyn bolyp shyqty. Soǵan qaramastan olardyń ata-analaryna ákimshilik aıyppuldar salyndy.
Polısııa departamenti basshysynyń orynbasary Ardana Saımaǵambetov jyl saıyn jasóspirimder qolymen jáne jasóspirimderge qarsy jasalatyn qylmys sany artyp bara jatqanyn málimdep, úlken máseleniń sebep-saldarlaryna keńinen toqtaldy. Máselen, oblysta 2022 jyly kámeletke tolmaǵandar 82 qylmys jasasa, ótken jyly bul san 128-ge ósken. Bir jyldyń ishinde jasóspirimder qolymen jasalǵan qylmys sany eki esege artqan. Tirkelgen quqyq buzýshylyqtardyń deni – tonaý, usaq buzaqylyq jáne alaıaqtyq qylmystary. Sonyń ishinde Aqtóbe qalasynda – 95, Muǵaljar aýdanynda – 10, Shalqarda – 9, Hromtaýda – 3, Alǵada – 5, Mártók, Temir jáne Oıyl aýdandarynda bir-birden qylmys tirkelgen. Qylmys jasaǵandardyń 30-y – mektepterdiń 8, 9, 10-synyp oqýshylary, 73-i – kolledj, 4-eýi JOO stýdentteri. Polısııa aýyldan Aqtóbege kelip, kolledjderde oqyp jatqan stýdentter turatyn jaldamaly páterde qylmys kóp jasalatynyn habarlaıdy. Keltirilgen statıstıka ishinde bir jasóspirimniń birneshe qylmys jasaý deregi de bar.
О́kinishke qaraı, óńirde kámelet jasyna jetpegenderge qarsy qylmys túrleri de artyp barady. Máselen, ótken jyly jasóspirimderge qarsy jasalǵan 106 qylmystyń 27-si jynystyq qol suǵýshylyq jáne 11-i zorlyq-zombylyq. Balalarǵa zábir kórsetkender alystan kelmeıdi, kóbine jetkinshekti jaqsy tanıtyn dostary, kórshisi, ógeı ákesi jáne basqa da týystary bolyp shyǵady.
Túngi reıdte ustalǵan 173 balaǵa qatysty polısııa departamentinde ótken jıynda olardyń ata-anasy shý shyǵarǵan. Ásirese qoldan jasalǵan tapansha, pyshaqpen ustalǵan balalardyń áke-sheshesi bul jaǵdaıǵa múldem senbeıtindikterin málimdegen.
«Biz bul balalardy erekshe baqylaýǵa alyp, ata-analary men ózderi oqıtyn oqý oryndary basshylarynyń qatysýymen jınalys ótkizip júrmiz. Balalaryn esepke almasaq ta, ata-anasyn ákimshilik jaýapkershilikke tartamyz. Betimen ketip bara jatqan jasóspirimderdiń tártibin birlese jónge qoıýǵa tıispiz. Alaıda quqyq buzýshylyqqa barǵan balalardyń ata-analary polısııa qyzmetkerlerimen birlese áreket etýdiń ornyna bizge qarsy shyǵyp jatatyn kezder de bar. Olar balasynyń túngi mezgilde qaıda júrgeninen, kimmen júrgeninen múldem habarsyz», deıdi Ardana Saımaǵambetov.
Taǵy bir nazar aýdaratyn másele – buryn baqylaýsyz júretin, usaq buzaqylyq jasaǵan balalar ishkilikke salynǵan, turmysy tómen otbasylardan shyǵatyn bolsa, keıingi jyldary turmys jaǵdaıy jaqsy, tolyq shańyraqta tárbıelenip jatqandardyń qylmys jasaýy jıilegen. Máselen, ıývenaldyq polısııa qyzmetkerleri eki kúnde ustaǵan 70 jasóspirim – turmys jaǵdaıy jaqsy, tolyq otbasynda tárbıelenip jatqan balalar. «Balamyzdy ańdyǵansha, nege qylmyskerlerdi ustamaısyńdar?» dep ata-analar shý shyǵarady. Biraq olar túnde baqylaýsyz júrgen jetkinshektiń keleńsiz jaǵdaıǵa urynýy nemese jaman ortaǵa túsýi múmkin ekenin túsinbeıdi», deıdi Aqtóbe qalasy PB ıývenaldyq polısııa bólimshesiniń basshysy Botakóz Jalekesheva.
Balalarynyń júrisin qadaǵalamaıtyn jáne olardyń túni boıy oıyn-saýyq oryndary men kompıýterlik klýbtarda júrgenin oǵash kórmeıtin ata-analardyń kóbeıip bara jatqany alańdatady. Bala tárbıesine jaýapsyz qaraıtyn ata-ana, kináni ózinen emes, ózgeden izdeıtini taǵy bar.
Aqtóbe oblysy