Syrdarııa arnasy keıingi jyldary eldi alańdatyp-aq tur. Burnaǵy jyldary jazda solyp aqqan ózen qysta tolyp, lyqsyǵan muz arnadan asyp, jurt ábigerge túsip jatatyn. Qazir ol umytyldy. Torǵaı mıyn qaınatar jazda jylǵasy jyltyrap qalsa, qysta da burynǵy jaǵalaýyna jete almaı júr. Osydan da kólden balyq súzgender men nesibesin jerden tergender «Balyqshy kúnde – armanda, eginshi jylda – armanda» degenniń kebin kıip otyr.
Ekimyńynshy jyldar basynda kóktem shyǵa qala mańyndaǵy saıajaılar muz ústinen júgirgen qyzyl sýdyń astynda qalatyn. Ile-shala ózendi jaǵalaı qonystanǵan aýdandardan da dabyl túsip jatatyn-dy. Darııanyń Qyzylorda qalasyn janaı aǵatyn 16 shaqyrymdyq bóligindegi bógettiń ár tusy jylma-jyl syr berip, jaǵalaýdy bekemdeý jumystaryna mekemeler qyzmetkerleri men oqý oryndarynyń stýdentteri jumyldyrylatyn kezeńder de este. Aqıqatyn aıtý kerek, siresken muzdyń kóbesi sógile jumysy qarbalasyp ketetin tótenshe jaǵdaı salasy mamandarynyń arqasynda adam shyǵyny bolǵan joq. Zardap shekkenderdiń materıaldyq shyǵyny oblystyq, respýblıkalyq bıýdjetterden bólingen qarjylar esebinen ótelip keldi. Qazir munyń biri de joq.
Degenmen de ár qysta jyldaǵy ádet boıynsha sý tasqyny kezeńine daıyndyq udaıy pysyqtalyp otyrady. Jýyrda Úkimet basshysynyń tóraǵalyǵymen ótken otyrysta oblystaǵy ázirlik barysy baıandaldy. Aımaqta Sý resýrstary jáne ırrıgasııa, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrlikterimen birlesip, sý tasqynynyń aldyn alýdyń sharalary qabyldanǵan. О́zen arnasyna kúndelikti baqylaý júrgizilip, qaýipti ýchaskelerge arnaıy tehnıkalary bar jaýapty mekemeler bekitilgen. Qajetti materıaldyq-tehnıkalyq qor da tolyq jasaqtalyp tur.
Oblystaǵy «2021-2023 jyldarǵa arnalǵan sý tasqynyna qarsy is-sharalar» jol kartasyna 17 is-shara engizilip, qazir 8-i tolyqtaı aıaqtalypty. Jol kartasyndaǵy jergilikti bıýdjetten josparlanǵan 6 joba túgel oryndaldy.
Búgingi qalpynda aınalasyn qarǵyn sý basyp ketedi degen qaýip joq. Degenmen de Qyzylorda qalasy men aýdan ákimderine ózen boıyndaǵy qaýipti ýchaskelerdi baqylaýdy kúsheıtip, táýlik boıy kezekshilikti jalǵastyrý tapsyryldy. Sý basý aımaǵyna jaqyn ornalasqan eldi mekenderde ınertti materıaldar qoryn shoǵyrlandyryp, qajet bolǵan jaǵdaıda ınjenerlik jumystardy uıymdastyrý mindetteldi. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti avarııalyq-qutqarý qyzmetteri men kúsh-quraldardyń daıyndyǵyn únemi ázirlikte ustap, monıtorıngti jalǵastyryp otyr. Oblys aýmaǵynda muz júrý jaǵdaıyn baqylap otyrǵan mamandar dereginshe Shardara sý qoımasynan Syrdarııa ózeniniń tómengi aǵysyna sekýndyna 300 tekshe metr sý jiberilip jatyr. Onyń 100 tekshe metri vegetasııalyq kezeńge daıyndyq úshin Kóksaraı sý rettegishine qabyldanady.
Bıyl qys jyly bolǵandyqtan, darııanyń ońtústik bóligindegi ózen arnasynda muz joq. Soltústikke qaraı jyljyǵan muz Syrdarııa aýdany aýmaǵynda baıqalady. Al Jalaǵash jáne Qarmaqshy aýdandary aýmaǵynda onyń ortasha qalyńdyǵy 15-17 sm, Qazaly men Aralda 30 sm bolyp tur. Mamandar sý deńgeıi jyldaǵydan tómen, ustasqan muz juqa bolǵandyqtan, sý tasqyny qaýpi joqtyǵyn aıtady.
Shardaradan joǵary Toqtaǵul, Ándijan, Bahrı Tochık jáne Sharbaq sý qoımalaryndaǵy jaǵdaı da máz emes. Shardaranyń ózinen byltyr osy ýaqytta darııaǵa sekýndyna 1000 tekshe metr tastalsa, bıylǵy kólem 300-den sál asady.
– Shardarada byltyr osy ýaqytta 4 mlrd tekshe metrden asyp tolyp tursa, qazir 2,5 mlrd tekshe metr bolyp tur. Oǵan joǵary aǵystan sekýndyna 766 tekshe metr sý túsip jatyr, – dedi Aral-Syrdarııa basseındik ınspeksııasynyń bólim basshysy Seıithan Ábýov.
Byltyrǵy vegetasııa kezeńinde oblysqa Shardaradan 3,8 mlrd tekshe metr sý bólingen. Biraq osynyń ózi jyrymshylanyp, egisi sýdan qala jazdaǵan talaı sharýanyń sharasyn taýysty. Bıylǵy kólem osy kóktem aılarynda belgili bolady. Jyldan jylǵa jalǵasyp kele jatqan bul tapshylyq sýdy únemdep paıdalanýdyń kezi áldeqashan jetkenin kórsetip tur.
– Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi bastamasymen sýdy únemdeýdiń túrli joldary izdestirilip, salany sıfrlandyrý qolǵa alynyp jatyr. Mınıstrlik usynysymen osy kúni óńirlerde 2024-2026 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar daıyndaldy. Onyń ishinde bizdiń oblysta aýstralııalyq kompanııa kómegimen Qyzylorda sol jaǵa magıstraldy kanalyndaǵy qurylǵylardy avtomattandyrý bar. Sonymen qatar bes jyldyq sıfrlandyrý baǵdarlama aıasynda respýblıkalyq menshiktegi 16 magıstraldyq kanaldy avtomattandyrý jobasy engizilip otyr, – deıdi «Qazsýshar» RMK Qyzylorda oblysy boıynsha fılıaly dırektorynyń orynbasary Aıdos Álibekuly.
Boljamdar bıyl sý jaǵdaıynyń ońaı bolmaıtynyn kórsetedi. Oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasy dereginshe, byltyr 10 kanal tazalanyp, nasos qondyrǵylary alynǵan. Bıyl 21 kommýnaldyq kanal qazylady degen jospar bar. Osynyń barlyǵy – tapshy sýdyń tamshysyn da ysyrap qylmaı, únemdegenniń úlesi kóp bolatynyna jurttyń kózin jetkizýdiń qamy.
Qyzylorda